II SA/Gd 105/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok, Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę. Decyzją z dnia 29 grudnia 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania T. L. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2014 r., poz. 1001), zwanej dalej ustawą. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2012 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał ww. decyzję w mocy. Skarga T. L. na powyższa decyzję została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 336/12. Z kolei skarga T. L. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. postanowieniem z dnia 17 lipca 2012 r., została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 marca 2014 r. Wnioskiem z dnia 29 października 2014 r. T. L. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o "przywrócenie terminu postępowania zgodnie z art. 154 k.p.a. i przydzielenie dodatku pieniężnego za pracę przymusową na rzecz III Rzeszy". Decyzją z dnia 18 listopada 2014 r., wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wnioskodawcy uchylenia opisanych wyżej decyzji własnej z dnia 19 kwietnia 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 grudnia 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w dniu 3 listopada 2014 r. wpłynął do Urzędu nowy wniosek strony o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 k.p.a. Stwierdził, że decyzja, o której uchylenie wnosi strona, jest ostateczna. Wnioskodawca nie wskazał jednak, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Okoliczności, na które powołuje się strona we wniosku takiej oceny nie uzasadniają, ponieważ od dnia wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia orzecznictwo Szefa Urzędu nie uległo zmianie. Ponadto organ administracji związany jest przepisami prawa i słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów. Pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. zawiera art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy. Ze znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, ze wnioskodawca w czasie II Wojny Światowej nie został wywieziony (deportowany) do pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ww. ustawy. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uchylenia decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony, o czym mowa w art. 154 k.p.a. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że jako dziecko wraz z rodzicami i siostrą zostali wyrzuceni z mieszkania w B. i wywiezieni do P., gdzie zmuszeni byli do pracy niewolniczej na rzecz III Rzeszy. Jego ojciec pracował w stoczni, siostra w firmie niemieckiej, a on sam jako goniec w tej samej firmie. Pod koniec 1944 r. został przez Niemców wysłany na teren Westfalii i tam pracował w zakładach metalowych do wyzwolenia. Do Polski powrócił w 1946 r. W sprawie przedstawiał szereg dokumentów jak: zaświadczenie powrotu z Niemiec do Polski, Arbeitsausweis, ankietę personalną, zaświadczenie 2 świadków i Arbeitsbuch siostry. Decyzją z dnia 8 stycznia 2015 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 18 listopada 2014 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z twierdzeń zainteresowanego wynika, że jego rodzina w listopadzie 1939 r. została zmuszona do opuszczenia mieszkania w Bydgoszczy, w wyniku czego przeniosła się do P., gdzie mieszkała rodzina matki strony. Od stycznia 1941 r., aby uniknąć wywiezienia do pracy przymusowej skarżący podjął pracę jako goniec w firmie A. Po koniec grudnia 1944 r. został skierowany przez ww. firmę do pracy na teren Holandii lub Niemiec. Na powyższe okoliczności przedłożył oświadczenia świadków J. K. i siostry A. K., Arbeitsbuch oraz inne dokumenty. Organ przeprowadził też dowód z przesłuchania strony. Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje okoliczności zatrudnienia strony w P., podczas trwania okupacji niemieckiej. Na tę okoliczność bowiem zainteresowany przedłożył oświadczenia własne, oświadczenia świadków i dowody z dokumentów Arbeitsbuch. W sprawie, prócz twierdzeń strony, brak jakichkolwiek dowodów świadczących o deportacji do pracy przymusowej. Z kolei odnośnie okoliczności skierowania strony do pracy na teren Holandii lub Niemiec pod koniec grudnia 1944 r. organ wskazał, że praca ta była wykonywana w okresie krótszym, niż wskazane w ustawie 6 miesięcy – pobyt na deportacji po dniu 8 maja 1945 r. (data zakończenia II Wojny Światowej) stracił charakter represji w rozumieniu ustawy. W ocenie organu przebywanie na wysiedleniu w P. było uciążliwe, jednak powyższe nie może przesądzać o przyznaniu wnioskowanych uprawnień. O ile bowiem skarżący niewątpliwie wykonywał pracę przymusową, o tyle nie można przyjąć, że został deportowany w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. W skardze na powyższa decyzję T. L. stwierdził, że przy sporządzaniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ nie wykazał się starannością i dostateczną wiedzą. Wskazał, że okres jego wysiedlenia i wykonywania pracy przymusowej wynosił ponad 4 lata. Polityka ludnościowa na terenach wcielonych do III Rzeszy była zróżnicowana jeśli chodzi o obowiązek szkolny dzieci i młodzieży do lat szesnastu. Podniósł, że jego wyjaśnienia w trakcie przesłuchania w marcu 2012 r. nie były w pełni odpowiedzialne z uwagi na zły stan jego zdrowia psychicznego i obniżenie funkcji poznawczych. Skarżący podkreślił, że odbywanie jakichkolwiek podróży przez ludność polską bez decyzji władz niemieckich było wykluczone, zatem wyjazd jego rodziny do P. w listopadzie 1939 r. był wysiedleniem do pracy przymusowej. Nadto wskazał on, że Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie przyznała mu pomoc pieniężną z tytułu pracy niewolniczej w wieku dziecięcym przez okres 35 miesięcy. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647). Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 tejże ustawy, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Tak przeprowadzona kontrola wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Kontrolowane decyzje wydano w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym w sprawie zmiany ostatecznej decyzji, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. Skarżący domagał się zmiany decyzji o odmowie przyznania mu świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. poprzez jego przyznanie. W ocenie organu brak było podstaw do uwzględnienia tego żądania, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, aby za zmianą decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Stosownie do art. 154 § 1 k.p.a. decyzja, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa (do takich należało zaliczyć decyzję o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r.), może być zmieniona lub uchylona w każdym czasie przez organ, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Nadzwyczajne postępowanie administracyjne prowadzone w tym trybie dotyczyć może jedynie decyzji niedotkniętych wadami kwalifikowanymi, które mogłyby stanowić podstawę do wszczęcia innych postępowań, np. o stwierdzenie nieważności decyzji albo wznowienia postępowania. Tryb ten nie może być również wykorzystany do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w zakresie koniecznym do wydania decyzji w postępowaniu zwyczajnym. Jego przedmiotem jest bowiem tylko sprawa uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej wydanej w określonym uprzednio ustalonym stanie faktycznym i prawnym, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Ponadto decyzja wydana w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może być sprzeczna z przepisami prawa materialnego, na mocy których wydano decyzję w postępowaniu zwyczajnym, ponieważ w każdym wypadku organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Badanie interesu społecznego lub słusznego interesu strony powinno odbywać się na podstawie stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalonego w postępowaniu zwyczajnym. Celem tego nadzwyczajnego postępowania nie jest bowiem ponowna ocena przesłanek, które legły u podstaw wydania decyzji ostatecznej objętej żądaniem, lecz wyłącznie tego, czy za zmianą (uchyleniem) ostatecznej decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie może być ono zatem podstawą ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, niejako w "kolejnej instancji". Nie jest również dopuszczalne wydanie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. tylko w oparciu o jedną z przyjętych w tym przepisie przesłanek. Decyzja podejmowana w omawianym trybie ma ponadto charakter uznaniowy, a sąd administracyjny nie posiada kompetencji do kontrolowania celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia. Jest natomiast zobowiązany do skontrolowania, czy decyzja taka nie cechuje się dowolnością, a więc czy została należycie umotywowana przez pryzmat przesłanek określonych w powołanym przepisie. Omawiana regulacja pozwala zatem organowi na zajęcie się sprawą w kontekście słusznego interesu strony lub interesu społecznego, a słuszny interes strony i interes społeczny powinny odpowiadać prawu. Zmiana decyzji, na co trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym rozstrzygnięciu, nie może prowadzić do naruszenia prawa i wydania decyzji niezgodnej z tym prawem, skoro w interesie społecznym leży poszanowanie prawa, a słuszny interes strony może być uwzględniony wyłącznie w granicach określonych prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 195/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy T. L. ubiegał się o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. i decyzją z dnia 29 grudnia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia 19 kwietnia 2012 r., odmówiono mu jego przyznania. Skarga na wymienione decyzje została odrzucona postanowieniem tut. Sądu, przez co stały się one prawomocne. Strona wystąpiła następnie z żądaniem zmiany niekorzystnych dla siebie decyzji poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, ponieważ w jej ocenie przedstawiona dotychczas argumentacja to uzasadniała. W ocenie Sądu, stanowisko organu nie narusza prawa, a podnoszona przez skarżącego argumentacja nie mogła odnieść w niniejszym postępowaniu zamierzonego skutku. Przede wszystkim, na co zwrócono już uwagę, zakres nadzwyczajnego postępowania prowadzonego w trybie art. 154 k.p.a. jest ograniczony. Tak więc fakty dotyczące przyznania świadczenia pieniężnego skarżącemu, które zostały rozważone w postępowaniu zwyczajnym, nie mogą stanowić podstawy do zmiany decyzji w tym postępowaniu wydanych. W swoim wniosku złożonym w trybie art. 154 k.p.a. skarżący podnosił te same okoliczności oraz przedkładał te same dowody, na których oparte zostały decyzje pierwotnie wydane w postępowaniu zwyczajnym. Nawet jeśli pojawiłyby się ewentualne nowe dowody, mogłoby to stanowić co najwyżej podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, a nie zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Prowadzenie bowiem takiego postępowania następuje wyłącznie w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji ostatecznej w postępowaniu zwyczajnym objętej żądaniem zmiany. Nie mogło stanowić dostatecznego uzasadnienia dla zmiany decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego zaprezentowane przez skarżącego – odmienne od organu stanowisko odnośnie charakteru jego wyjazdu w listopadzie 1939 r. z B. do P., ponieważ okoliczności tej nie można ocenić przez pryzmat interesu społecznego lub słusznego interesu strony, kiedy w aktach sprawy postępowania zwyczajnego brak jest dowodów świadczących o kwalifikacji tego wyjazdu skarżącego (wraz z rodziną) jako represji pracy przymusowej w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Przeciwnie, z zebranego materiału dowowego wynika, że o ile wyjazd z miejsca zamieszkania rodziny skarżącego był przymusowym wysiedleniem, o tyle zatrudnienie skarżącego nastąpiło dobrowolnie. Taki stan faktyczny nie spełnia przesłanki deportacji. Również wysiedlenie do pracy za granicę w grudniu 1944 r. – z uwagi na okres wykonywania pracy do dnia zakończenia wojny - 8 maja 1945 r., krótszy niż wymagany ustawą okres 6 miesięcy, nie stanowiło deportacji w rozumieniu ustawy. W tym stanie rzeczy organ był zatem zobligowany do odmowy zmiany decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. Przyznanie świadczenia w ustalonym stanie faktycznym naruszałoby przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r., na co słusznie zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tych okolicznościach trudną sytuacja osobista i zdrowotna skarżącego, jak również subiektywne odczucia skarżącego co do przysługującego mu prawa do świadczenia pieniężnego z ustawy nie mogły być podstawą do wzruszenia decyzji wydanych w postępowaniu zwyczajnym, a tym samym uwzględnienia rozpoznawanej obecnie skargi. Okoliczności powyższe nie mogą być utożsamiane ze słusznym interesem strony, ani interesem społecznym, o których jest mowa w art. 154 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako bezzasadną oddalił.