II SA/Gd 105/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję 8 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia przyznać T. L. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata. T. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z małżonką. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód z tytułu emerytur małżonków w łącznej kwocie 3700 zł netto. Małżonkowie nie posiadają żadnej nieruchomości. Wnioskodawca wskazał w uzasadnieniu wniosku, że duża część dochodów przeznaczana jest na leki i zabiegi lecznicze. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy pismem z dnia 15 czerwca 2015 r., zobowiązano go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania: 1. wyciągu z posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków i lokat bankowych – w tym kont i lokat dewizowych – z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, 2. wyjaśnienia, gdzie wnioskodawca zamieszkuje, do kogo należy ta nieruchomość, kto w niej zamieszkuje, kto ponosi koszty jej utrzymania, 3. udokumentowania wydatków ponoszonych na własne utrzymanie, w tym opłat za media (kserokopie dokumentów potwierdzających obowiązek płatności skarżącego), 4. wskazania sposobu wydatkowania posiadanych dochodów w skali miesiąca, 5. kserokopii zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę i jego małżonkę za 2014 r. do urzędu skargowego, 6. oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (wskazanie marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). Pismem z 23 czerwca 2015 r. wnioskodawca poinformował, że przekazuje dokumenty w postaci wyciągu bankowego za miesiąc maj 2015 r. Oświadczył, że zamieszkuje w mieszkaniu syna, wydatki wynikają z przedłożonego wyciągu bankowego, zeznanie podatkowe składa ZUS i nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Z zestawienia dochodów i wydatków sporządzonego przez wnioskodawcę wynika, że dochód stanowią emerytury w wysokości 3701,41 zł, a wydatki to: telefon 143,40 zł, ogrzewanie i ciepła woda 940,47 zł, czynsz 321,35 zł, energia elektryczna 357,70 zł, telewizja kablowa 225,23 zł, spłata kredytu 625,51 zł. Kwota pozostała tj. 1080 zł przeznaczana jest na wyżywienie i zakup leków. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił T. L. przyznania prawa pomocy, wskazując, że wnioskodawca wbrew dyspozycji art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił się od przedstawienia części wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji. Spowodowało to, że brak było wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy, nie została bowiem wyjaśniona kwestia wysokości wydatków rodziny wnioskodawcy oraz kwestia dotycząca spłaty kredytu i ponoszenia wydatków za mieszkanie należące do syna. T. L. wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Zwrócił się w nim o uwzględnienie przy ponownym rozpoznaniu sprawy wszystkich jego przychodów i wydatków ujętych w kserokopii wyciągu bankowego. Wyjaśnił, że kredyt, który spłaca w miesięcznych ratach przeznaczony został na zakup aparatu słuchowego dla wnioskodawcy. Wskazał również, że od czerwca 2015 r. nastąpił wzrost czynszu z 321,35 zł do kwoty 497,96 zł. Co do wydatków na leki wnioskodawca oświadczył, że są zróżnicowane. W tym zakresie przedstawił obecny stan zdrowia swój i żony oraz szczegółowo opisał historię swoich schorzeń i leczenia. Wskazał, że bez uzyskania bezpłatnej pomocy nie będzie w stanie pokryć kosztów postępowania, albowiem adwokaci żądają 3000 zł wpłaty jednorazowej oraz pokrycia kosztów podróży do Warszawy i pobytu w hotelu. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2015 r. utraciło moc i wniosek skarżącego podlegał rozpoznaniu na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie sąd uznał, że wnioskodawca z uwagi na swoją sytuację osobistą, w tym zdrowotną, a także majątkową i dochodową, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów wszczętego przez siebie postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego w toku postępowania oświadczenia o miesięcznych dochodach wynika, że wspólnie z żoną wnioskodawca dysponuje kwotą 3701,41 zł, z czego z kwoty tej wydatki na ich wspólne utrzymanie wynoszą łącznie 2790,27 zł, wliczając w to miesięczną ratę kredytu przeznaczonego na zakup aparatu słuchowego w wysokości 625,51 zł. W tej sytuacji realnie na wyżywienie i zakup leków pozostaje wnioskodawcy kwota 911,14 zł. Podkreślić przy tym należy, że jeśli nawet czyniąc powyższe obliczenia nie uwzględnilibyśmy wydatków na spłatę kredytu jako tych, które nie mogą stanowić konkurencji dla obowiązku pokrywania kosztów sądowych, to nadal do dyspozycji wnioskodawcy i jego żony pozostawałaby kwota 1536,65 zł przeznaczona na wyżywienia i leki. Konieczność ponoszenia wydatków na leki w świetle opisanych schorzeń wnioskodawcy i jego żony, przy uwzględnieniu ich wieku, jest niepodważalna, nawet w obliczu braku dokumentów potwierdzających ich wysokość. Oceniając możliwości wnioskodawcy do samodzielnego pokrycia kosztów pomocy adwokata należy uwzględnić po pierwsze, że wnioskodawca inicjując przedmiotowe postępowanie uiścił już we własnym zakresie wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł, a po drugie okoliczność, że na etapie postępowania sądowego, na którym wnioskodawca zwrócił się o przyznanie prawa pomocy, pomoc profesjonalnego pełnomocnika jest obowiązkowa. Zgodnie bowiem z art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. W tej sytuacji biorąc pod uwagę całokształt okoliczności ustalonych w sprawie, Sąd uznał, że obecna sytuacja finansowa i osobista wnioskodawcy nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.