II SA/Gd 106/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. G. i D. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 listopada 2009r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie warunków zabudowy postanawia oddalić wniosek D. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. D. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia małżonków ze stosunków pracy w łącznej wysokości 3 262 zł miesięcznie netto. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawca posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 7,2 ha. Małżonkowie zamieszkują w mieszkaniu czynszowym, którego koszty utrzymania są, wedle oświadczenia, bardzo wysokie. Poza powyższym, wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, przedmiotów wartościowych, ani nieruchomości. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2010r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających jego przyznanie. D. G. wniósł sprzeciw od wydanego postanowienia, domagając się przyznania prawa pomocy. Skarżący stwierdził, że nie zostało wzięte pod uwagę, iż oboje z małżonką zatrudnieni są od niedawna i na czas określony. W obecnej sytuacji na rynku pracy skarżący musi liczyć się z możliwością utraty środków utrzymania mając na utrzymaniu małoletnie dziecko. Referendarz ustalając koszty utrzymania na poziomie 1200 zł nie wziął pod uwagę wydatków na zakup żywności, ubrań, książek i przyborów do szkoły, leków oraz innych niezbędnych artykułów gospodarstwa domowego. Uznanie, że z pozostałej kwoty 1750 zł skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe oznacza dla rodziny skarżącego życie w skrajnej nędzy i poniżej godności ludzkiej. Nadto traktowanie dopłat bezpośrednich do posiadanych gruntów rolnych jako dochodu rodziny jest nieporozumieniem, gdyż pomoc ta nie może zostać przeznaczona na cele inne niż działalność rolnicza. Nie zostało wzięte pod uwagę, iż sytuacja skarżących powstała w wyniku przewlekłego i bezprawnego postępowania prowadzonego przez Wójta Gminy oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla gospodarstwa rolnego. Stanowisko, iż posiadanie samochodu jest okolicznością wykluczającą przyznanie prawa pomocy jest niezrozumiałe. Pojazd ten (Nissan rok. prod 1999) służy przede wszystkim do dojazdu do gospodarstwa i do prac rolniczych. Referendarz nie uwzględnił także okoliczności, iż skarżący prowadzi dwie inne sprawy przez tutejszym Sądem sygn. akt II SA/Gd 697/09 i II SA/Gd 698/09. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie z dnia 16 kwietnia 2010r. utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając tak przedstawione poglądy doktryny prawniczej, Sąd wskazuje, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Zatem rzeczą skarżącego jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący winien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w tym wypadku kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia skarżącego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką, jego majątek stanowią grunty rolne o pow. 7,2 ha fizycznych. Rodzina skarżącego mieszka w lokalu komunalnym o pow. 56 m2, ponosząc miesięczne opłaty w kwocie 343,46 zł, bez kosztów ogrzewania. Oboje małżonkowie pracują i z tego tytułu osiągają dochody w wysokości 3 262 zł netto. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wraz z żoną osiąga dochody umożliwiający zapłatę kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla skarżącego i jego rodziny. Wskazać także należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego oboje skarżący zobowiązani są do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi. W niniejszej sprawie nie zostały zatem wykazane przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.