II SA/Gd 112/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 27 lipca 2009 r., nr [...]. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działając na podstawie upoważnienia Prezydenta Miasta S., decyzją z dnia 1 października 2008 r. przyznał A. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. w kwocie 350 zł miesięcznie na syna K. K. Następnie Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., decyzją z dnia 12 lipca 2009 r., na podstawie art. 104, art. 163 K.p.a., art. 1a ust. 2, art. 2 pkt 12, art. 19, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 9), dalej jako U.p.o.u.a. uchylił swoją wcześniejszą decyzję z dnia 1 października 2008 r.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 19 grudnia 2008 r. wpłynął do ośrodka pomocy skrócony odpis aktu małżeństwa zawartego przez A. S. w dniu 24 października 2008 r. w H. w N. oraz oświadczenie o nowym adresie do korespondencji – O., [...]. Ze względu na zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem N. i zmianę adresu zamieszkania Dyrektor zwrócił się do Marszałka Województwa P. z wnioskiem o ustalenie, czy w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia. Wobec odpowiedzi Marszałka Województwa P., zgodnie z którą w sprawie A. W. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia z uwagi na niespełnianie przez skarżącą wymogów ustawodawstwa niemieckiego do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego z N., organ I instancji wezwał skarżącą do przedłożenia zaświadczenia o dochodzie męża za 2007 r. i złożenia oświadczenia o miejscu zamieszkania w okresie świadczeniowym. Pomimo wezwania organu A. W. nie dostarczyła zaświadczenie o dochodach męża za 2007 r. W konsekwencji organ I instancji uznał, że z uwagi na owe zaniechanie, a także zmianę ilości członków rodziny A. W., a co za tym idzie wysokości ich dochodów oraz zamieszkiwanie za granicą skarżącej nie przysługuje świadczenie alimentacyjne od listopada 2008 r.. W odwołaniu A. W. zarzuciła organowi I instancji błędną interpretację U.p.o.u.a. i w konsekwencji bezpodstawne wezwanie skarżącej do przedłożenia zaświadczenia o zarobkach męża. Zdaniem odwołującej się świadczenie przysługuje dziecku i to niezależnie od tego, kim jest i gdzie aktualnie przebywa partner życiowy matki dziecka oraz to jakie osiąga dochody, albowiem to wysokość dochodów matki decyduje o zasadności przyznania pomocy. Jej obecny mąż nie jest członkiem rodziny w rozumieniu ustawy, gdyż ojcem dziecka jest R. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 19 listopada 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 24 ust. 1 U.p.o.u.a., po rozpatrzeniu odwołania A. W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 1a ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 2 pkt 12, art. 3 pkt 2, art. 2 pkt 5, art. 21 ust. 1 oraz art. 24 U.p.o.u.a. a następnie wyjaśniło, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń. Zdaniem Kolegium taka sytuacja zachodzi w niniejszym postępowaniu. Jak ustalono bowiem, w sytuacji rodziny K. K. – osoby uprawnionej do świadczenia zaszły zmiany polegające na zmianie stanu cywilnego jego matki oraz przeprowadzce za granicę Polski. Tymczasem świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje obywatelom polskim zamieszkałym na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy w którym te świadczenie otrzymują, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Skoro zatem zgodnie ze stanowiskiem Marszałka Województwa P. w sprawie A. W. nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia, a zmianie uległa sytuacja rodzinna uprawnionego zasadne było uchylenie decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Kolegium dodało także, że wbrew twierdzeniu odwołującej się małżonek rodzica osoby uprawnionej wchodzi w skład rodziny, w związku z czym jego dochód podlega zaliczeniu do dochodu rodzinnego, zaś odmowa jego podania w sposób określony przepisami prawa stanowi podstawę do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. A. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości zarzucając organom obu instancji błędną interpretację U.p.o.u.a. W uzasadnieniu skargi powtórzyła w znacznej części argumentację sformułowaną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podała, że żądanie zaświadczenie o dochodach jej obecnego męża jest bezpodstawne w świetle faktu, że nie on jest ojcem jej dziecka. Ona sama zaś jest w świetle prawa osobą samotnie wychowująca dziecko. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jej dziecku chociażby z tego powodu, że przebywając na stałe w N. nie ma uprawnień do pobierania świadczeń w tym właśnie kraju. W efekcie jej dziecko pozostaje bez żadnej pomocy. Dodała, że decydujące o przyznaniu pomocy w sprawie powinny być dochody osiągane przez skarżącą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.nr153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga została uwzględniona, albowiem zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa, które to naruszenie nie tylko miało wpływ na wynik sprawy, lecz mogło doprowadzić do niezastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. z dnia 5 lipca 1971 r.) dalej jako rozporządzenie Rady nr 1408/71 oraz wpłynąć na właściwość organu. Zgodnie ze stanem faktycznym podstawą wydania decyzji przez organ I i II instancji było ustalenie przez Marszałka Województwa P., że do rozpoznania wniosku A. W. o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego właściwy jest Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., albowiem w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na wstępie należy zatem odnieść się do celów i zasad koordynacji ustawodawstw krajowych dotyczących zabezpieczenia społecznego. Omówienie tych zasad w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy poprzedzić należy jednak analizą stanu faktycznego. Małoletni K. K., będący osobą uprawnioną do alimentów na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 maja 2003 r., przebywa z matką A. W. w N. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji zasądzonych alimentów, matka wystąpiła do Prezydenta Miasta S. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego, które otrzymała decyzją z dnia 1 stycznia 2008 r., Kolejną, kwestionowana w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia 27 lipca 2009 r. pozbawiono K. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wskazując, że w dniu 24 października 2008 r. zawarła w H. związek małżeński i w okresie zasiłkowym przebywała na terenie N. Dla wyjaśnienia celów i zasad koordynacji ustawodastw dotyczących zabezpieczenia społecznego zwrócić należy uwagę na następujące zapisy preambuły do rozporządzenia Rady nr 1408/71: - niezbędne jest poszanowanie szczególnych cech krajowych ustawodastw dotyczących zabezpieczenia społecznego i opracowanie jedynie systemu koordynacji; - niezbędne jest, w ramach tej koordynacji, zagwarantowanie we Wspólnocie równości traktowania przez różne ustawodawstwa krajowe pracownikom zamieszkujących w państwach Członkowskich oraz osobom pozostającym na ich utrzymaniu, jak również osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci; - przepisy w celu koordynacji muszą gwarantować pracownikom przemieszczających się we wspólnocie oraz osobom pozostającym na ich utrzymaniu oraz osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści; - w celu określenia ustawodawstwa właściwego w zakresie świadczeń rodzinnych, kryterium zatrudnienia zapewnia równość traktowania wszystkich pracowników podlegających temu samemu ustawodawstwu. Założenia powyższe, a w szczególności zasada koordynacji zapisana w trzecim akapicie, który zakłada, że przepisy w celu koordynacji muszą gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, a także osobom pozostającym na ich utrzymaniu, utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści, pozwala na przyjęcie, że każdy obywatel Państwa Członkowskiego przebywający na terytorium innego Państwa Członkowskiego winien korzystać z zabezpieczenia społecznego, jeżeli jest osobą (podmiotem) objętą zakresem podmiotowym rozporządzenia Rady nr 1408/71, a świadczenie jej przysługujące (lub to, o które się ubiega) zalicza się do działów zabezpieczenia społecznego, objętych zakresem przedmiotowym tego rozporządzenia. W przekonaniu składu orzekającego w niniejszym postępowaniu, taka powinna być podstawowa dyrektywa interpretacyjna przepisów w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego (tak też WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 251/09). Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1408/71 noszącym tytuł: zakres podmiotowy, niniejsze rozporządzenie stosuje się: - do pracowników najemnych, - do osób prowadzących działalność na własny rachunek, - do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich i są obywatelami jednego z Państw Członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego Państw Członkowskich, - do członków ich rodzin, - do osób pozostałych przy życiu. Członkowie rodzin pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz studentów, stanowią samodzielną kategorię podmiotów, objętą regulacją rozporządzenia. Z kolei zgodnie z art. 1 (10) (15) lit. "f", "i" określenie "członek rodziny" oznacza każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego udzielane są świadczenia. Małoletni syn K. odpowiada zatem wymogom określenia "członek rodziny" zarówno, gdy chodzi o kryterium pokrewieństwa, jak i wymóg członka gospodarstwa domowego, zamieszkuje bowiem wspólnie z matką. Gdy chodzi o zakres przedmiotowy, to w myśl art. 4 (10) rozporządzenia Rady nr 1408/71, stosuje się je do wszystkich ustawodastw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą: a) świadczeń w zakresie choroby i macierzyństwa; b) świadczeń z tytułu inwalidztwa, łącznie ze świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększaniu zdolności do zarobkowania; c) emerytur, d) świadczeń dla osób pozostałych przy życiu; e) świadczeń z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej; f) świadczeń z tytułu śmierci, g) zasiłku dla bezrobotnych; h) świadczeń rodzinnych. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego może być zaliczane do kategorii świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 1 (10) (15) lit. "n", "i" rozporządzenia Rady nr 1408/71 określenie "świadczenie rodzinne" oznacza bowiem wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem, określonym w art. 4 ust 1 lit "h", z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II. Na temat, iż przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego dotyczą także świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń w postaci pobieranych zaliczek alimentacyjnych, wypowiadały się również polskie sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 września 2008 r., II SA/Go 358/08, LEX nr 446125, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 marca 2009 r. II SA/Bk 554/08 niepublikowany). Aktualnie w ustawodawstwie krajowym, świadczenia w postaci zaliczek alimentacyjnych zastąpione zostały świadczeniami alimentacyjnymi zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7). Wobec tożsamości funkcjonalnej obu świadczeń przyjąć należy, iż przyznawane obecnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy do kategorii świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. "h" rozporządzenia Rady nr 1408/71. Skoro zatem świadczenie o które ubiega się A. W., przysługujące K. K. jest objęte zakresem przedmiotowym rozporządzenia Rady nr 1408/71, to zadaniem organów I i II instancji było ustalenie również, czy objęty jest on zakresem podmiotowym tego aktu prawnego, tj., czy jego opiekun prawny (w tym wypadku matka) prowadzi na własny rachunek działalność gospodarczą, jest pracownikiem najemnym bądź studentem. Zaniechanie ustalenia tych okoliczności przez organy obu instancji miało wpływ na stanowisko Marszałka Województwa P. odnośnie braku podstaw do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia, a w dalszej kolejności na właściwość organów administracji. Zgodnie z art. 12 ust. 3 U.p.o.u.a. "samorząd województwa realizuje zadania w zakresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej". Do zadań tych należy wydawanie decyzji w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczania społecznego. Do wydania decyzji kompetentny jest marszałek województwa. Zatem wyjaśnienie tego, czy A. W. podjęła pracę lub działalność gospodarczą w nowym miejscu zamieszkania lub rozpoczęła naukę ma istotne znaczenie dla ustalenia organu właściwego do wydania decyzji w niniejszej sprawie. Jeśli bowiem w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to wyłącznie Marszalek Województwa, a nie organ gminy jest uprawniony do wydania decyzji w niniejszej sprawie. Zatem mając na względzie powyższe wskazania organ I instancji winien w pierwszej kolejności ustalić, czy A. W. mieszkając w chwili obecnej za granicą przejawia tam aktywność zawodową bądź podjęła naukę i w zależności od odpowiedzi ustalić organ właściwy do wydania decyzji administracyjnej w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z przepisem art. 7 K.p.a. "w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". W myśl natomiast art. 77 § 1 K.p.a. "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy". Wyjaśnić należy także, że zgodnie z art. 19 ust. 1 U.p.s.u.a. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona lub jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Natomiast art. 24 U.p.o.u.a. stanowi podstawę do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub dochodowej. Bez wątpienia zatem okoliczności ustalone przez organ I instancji, takie jak małżeństwo matki uprawnionego, mogą stanowić podstawę do zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, lecz z uwagi na zaniechanie ustalenia statusu zawodowego A. W. rozstrzygnięcia w tym przedmiocie są przedwczesne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.