II SA/Gd 112/14

Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. H. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 112/14, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich postanawia: odmówić uchylenia postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2014 r. o odmowie przyznania W. H. prawa pomocy. W. H. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 stycznia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich. Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania W. H. prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Następnie wyrokiem z dnia 20 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W. H. Skarżący ponownie, wnioskiem z dnia 23 czerwca 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w związku z wydanym w sprawie wyrokiem. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania W. H. prawa pomocy. Skarżący w dniu 1 sierpnia 2014 r. złożył w sądzie wyciągi z rachunku bankowego swojej żony T. H., do czego został zobowiązany wcześniejszym zarządzeniem referendarza z dnia 24 czerwca 2014 r., doręczonym w dniu 27 czerwca 2014 r. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2014 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 28 lipca 2014 r. W dniu 27 listopada 2014 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, dołączając do niego sprzeciw. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 grudnia 2014 r. odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2015 r. w sprawie sygn. akt II OZ 142/15, którym uchylono postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 grudnia 2014 r., przywrócono W. H. termin do wniesienia sprzeciwu. W sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego W. H. wnosi o ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy i wzięcie pod uwagę, że jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną, a na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych w terminie starał się złożyć wszystkie dokumenty jakie mógł uzyskać. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 sierpnia 2014 r. utraciło moc, wobec czego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo przez sąd. Według przepisów art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie kolejny złożony wniosek dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ponieważ jest to instytucja o charakterze wyjątkowym - przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem konieczność poniesienia za wnioskodawcę określonych kosztów przez Skarb Państwa - powinna mieć zastosowanie tylko wobec osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przepis art. 246 § 1 stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na wnioskodawcy spoczywa zatem obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest wyjątkowo trudna, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę zarówno bieżące dochody wnioskodawcy i jego rodziny, stan majątkowy wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ponowne rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, złożonego dnia 23 czerwca 2014 r., po uprzednim rozpoznaniu wniosku z dnia 7 marca 2014 r. rozstrzygniętego postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r. Ponowny wniosek tej samej treści należało zatem rozpoznać również pod kątem przesłanek wskazanych w art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż dotyczy postanowienia rozstrzygającego kwestię wpadkową, jaką jest przyznanie prawa pomocy. Postanowienie w tym przedmiocie nie kończy postępowania w sprawie wywołanej skargą, zatem jako niekończące postępowanie w sprawie może zostać zmienione na podstawie wskazanego przepisu w przypadku wystąpienia przewidzianych w nim przesłanek tj. zmiany okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 165 postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wobec powyższego, rozpoznając ponowny wniosek skarżącego oparty na tych samych przesłankach wywodzonych z trudnej sytuacji finansowej i konieczności ponoszenia wydatków na utrzymanie domu, samochodu oraz na lekarstwa sąd stwierdził, że mimo uzupełnienia wniosku o dokument, którego zażądano w zobowiązaniu z dnia 24 czerwca 2014 r. (wyciągi z posiadanych przez wnioskodawcę i małżonkę rachunków bankowych) skarżący nadal nie wykazał, że występują okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd administracyjny ponownie oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego, także w kontekście zmiany jego sytuacji finansowej, uznał, że nie nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, która uzasadniałaby jego pozytywne rozpatrzenie w całości, bądź choćby w części. Jak wynika z treści wniosku (na druku PPF) dochody skarżącego i jego małżonki oraz wydatki na utrzymanie nie uległy znacznej zmianie i są na takim samym poziomie. Dochód miesięczny wynosi 2 903,00 zł, oszczędności według wniosku z dnia 23 czerwca 2014 r. (k. 58) - 2 000 zł. Dodatkowo złożony wyciąg z rachunku bankowego małżonki wskazuje na posiadanie środków finansowych w granicach ok. 6 000 zł w okresie czerwca i lipca 2014 r. Przytoczone okoliczności uzasadniają ocenę, że skarżący nadal w niniejszej sprawie nie wykazał braku środków na poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podeszły wiek i konieczność zakupu leków mogłyby uzasadniać przyznanie prawa pomocy tylko wówczas, gdyby wnioskodawca wykazał brak środków na utrzymanie. Jednakże jak wynika z oświadczenia koszty utrzymania ogółem wynoszą ok. 1 600 zł, a w świetle wysokości uzyskiwanych dochodów oraz posiadanych środków na rachunku bankowym i oszczędności taka sytuacja nie występuje. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.