II SA/Gd 113/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędzia WSA Janina Guść Protokolant Ilona Panic po rozpoznaniu w 5 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2001 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia 2 października 2001 r., nr [...]. Wnioskiem z dnia 10 września 2001 r. Z. L. zwróci się o przyznanie zasiłków celowych dla czteroosobowej rodziny na -zakup żywności -zakup niezbędnych środków czystości i higieny osobistej -zakup obuwia zimowego dla rodziny wnioskodawcy -zakup obuwia domowego - papci (dla czterech członków rodziny) -zakup odzieży zimowej -zakup kołder przeciwalergicznych w liczbie dwa razem z poduszkami -zakup ręczników kąpielowych -zakup pościeli -zakup ścierek kuchennych -zakup artykułów szkolnych w związku z nowym rokiem szkolnym dla dwóch uczniów uczęszczających do szkoły średniej -zakup leków dla leczenia specjalistycznego w wysokości 97,62 zł. -ryczałtowe pokrycie innych niezbędnych wydatków występujących systematycznie w rodzinie. Decyzją z dnia 2 października 2001 r. Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał Z. L. zasiłek celowy w wysokości 50 zł z przeznaczeniem na zakup żywności oraz odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia oraz pozostałe zgłaszane potrzeby. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 43 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 32, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. W uzasadnieniu wskazano, iż ustawa o pomocy społecznej uzależnia przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej od spełnienia warunku zawartego w art. 4 cytowanej ustawy przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11. Wnioskodawca spełnia dwie z przesłanek wskazanych w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, jak również kryterium dochodowe z art. 4 ustawy. Łączne spełnienie przesłanek art. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej uzasadnia przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Organ administracji wskazał, iż odmowa przyznania pomocy finansowej na zakup odzieży oraz obuwia wynika z braku możliwości stwierdzenia, podczas przeprowadzania wywiadu, wymienionych potrzeb. Odmowa udzielenia pomocy na pozostałe zgłaszane potrzeby, jest zawiązana z ograniczonymi możliwościami finansowymi ośrodka, która w chwili obecnej nie pozwalają na zaspokojenie części zgłaszanych przez osoby i rodziny potrzeb. Z. L. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując na trudną sytuację majątkową jego rodziny. Skarżący stwierdził, iż konieczność zakupu leków została w pełni udokumentowana i oświadczył, że może wykazać organowi zasadność wniosku o przyznanie pomocy na zakup odzieży przez przedstawienia starej, zniszczonej odzieży. Decyzją z dnia 22 listopada 2001r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z akt sprawy wynika, że Z. L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci w wieku 20 i 16 lat. Jest on rencistą całkowicie niezdolnym do pracy i z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe w wysokości 559,75 zł oraz zasiłki rodzinne w wysokości 82,40 zł; żona ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie pracuje, od sierpnia 2001r. otrzymuje z opieki społecznej zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 104.50 zł, rodzina otrzymuje nadto dodatek mieszkaniowy w kwocie 139,21 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 947,51 zł i jest niższy od kryterium ustawowego wynoszącego 1.261 zł, dodatkowo rodzina spełnia również kryterium sytuacyjne określone w art. 3 ustawy - w rodzinie występuje bowiem długotrwała choroba. Rodzina Z. L. spełnia zatem kryteria ustawowe do ubiegania się o świadczenia pieniężne z opieki społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osoby i rodziny korzystające z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zakres zgłoszonych przez stronę potrzeb jest bardzo szeroki, nie kwestionując jednak ich celowości, organ odwoławczy stwierdził, że ich pokrycie jest uzależnione od środków posiadanych przez opiekę społeczną, która pomaga wielu rodzinom i nie jest w stanie w pełni zaspokajać wszystkich zgłaszanych potrzeb. Sytuacja rodziny wnioskodawcy uległa poprawie, bowiem jego żona od sierpnia 2001 r. otrzymuje zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 104,50 zł, jest to pomoc udzielana również przez pomoc społeczną, a zatem w październiku br. rodzina wnioskodawcy otrzymała łączną pomoc w wysokości 154 zł.50 gr. Z. L. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący wskazał, iż organy administracji nie realizują celów pomocy społecznej przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej. Stwierdził on, iż sytuacja jego rodziny jest bardzo trudna, a brak środków na leczenie doprowadzi] do pogorszenia stanu zdrowia członków rodziny. Nadto skarżący oświadczył, iż to jego żona nie zezwoliła na dokonanie przeszukania mieszkania pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu środowiskowego, a żądnie okazania zniszczonej odzieży i innych przedmiotów było niezasadne bowiem, ze względów higienicznych nie przechowuje on starych i zniszczonych rzeczy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej uzależnia przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od stwierdzenia, że dochód ubiegającej się o pomoc osoby nie przekracza określonej w tym przepisie wysokości. Skarżący spełnia powyższe kryterium. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Organ odwoławczy, nie kwestionując zasadności zgłoszonych potrzeb, uznał za uzasadnione przyznanie skarżącemu jedynie zasiłku na żywność w kwocie 50 zł i jako podstawę odmowy przyznania pomocy w pozostałym zakresie wskazał brak finjansowychmożliwości opieki społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku wystąpienia przesłanek ich przyznania. Podkreślić jednak należy, że uznaniowość nie oznacza dowolności organu w tym zakresie, zarówno co do rodzaju przesłanek odmowy przyznania zasiłku jak i oceny ich zaistnienia w konkretnym przypadku. Uznanie administracyjne podlega kontroli organu odwoławczego. Organy administracji wskazały, iż powodem odmowy przyznania pomocy w większym zakresie są aktualne możliwości pomocy społecznej. Okoliczność ta, zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej może stanowić przesłankę odmowy przyznania zasiłku celowego bądź jego ustalenia w niższej niż potrzebna na zaspokojenie potrzeb wysokości. W decyzji organ winien jednak poczynić ustalenia umożliwiające dokonanie kontroli zaistnienia takiej przesłanki, w przeciwnym razie w istocie powołanie się na ogólnikową formułę braku środków i możliwości pomocy społecznej umożliwiałoby oddalenie wniosku bądź przyznanie pomocy nieadekwatnej w stosunku do potrzeb w każdej sytuacji, wyłączając możliwość weryfikacji tak motywowanej decyzji. Podkreślić należy, że kwota 50 zł. jest niewątpliwie kwotą nieznaczną w stosunku do potrzeb rodziny wnioskodawcy. Przyznanie zasiłku w wysokości 50 zł., pozostającej w istotnej dysproporcji do potrzeb wymagało szczegółowego uzasadnienia. W zaskarżonej decyzji brak jest ustaleń, umożliwiających dokonanie oceny, iż przyznanie skarżącemu pomocy w większym zakresie przekraczałoby możliwości pomocy społecznej, wyznaczone wielkością posiadanych przez organy pomocy społecznej środków finansowych i potrzebami innych osób korzystających z pomocy Ośrodka. W szczególności brak jest w niej ustaleń odnośnie wysokości pozostających w dyspozycji Ośrodka w badanym okresie środków finansowych, wielkości środków wydatkowanych na zadania zlecone o charakterze obowiązkowym i fakultatywnym, szacunku potrzeb w tym zakresie, ilości osób objętych pomocą społeczną i ubiegających się o przyznanie takiej pomocy oraz zakresu przyznawanej takim osobom pomocy. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien zatem poczynić ustalenia dotyczące potrzeb skarżącego oraz finansowych możliwości Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, a następnie określić, wynikający z tych ustaleń zakres pomocy. W toku postępowania organ administracji uchybił obciążającym go z mocy art. 7 k.p.a. i 77 § 1 k. p. a., obowiązkom wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Naruszenie przepisów postępowania mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że rozpoznanie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania w znacznej części, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Organ Administracji ponownie rozpoznając sprawę winien wziąć pod uwagę, iż w niniejszej sprawie rozpoznanie wniosku dotyczącego zasiłku za okres sprzed daty wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.), winno nastąpić na podstawie przepisów dotychczasowych. Art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przewiduje bowiem zastosowanie jej przepisów do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. Niniejsza sprawa w dacie wejścia w życie ustawy była sprawa zakończoną decyzją ostateczną. Uchylenie tej decyzji skutkuje koniecznością zastosowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy przepisów obowiązujących w okresie za jaki skarżący domagał się świadczenia.