II SA/Gd 113/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.) Protokolant Małgorzata Kuba po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2004 r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dzieci uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 24 sierpnia 2004 r., nr [...]. Decyzją z dnia 24 sierpnia 2004r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 6 ust 1, art. 60 ust 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) a także przepisu § 9 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 45, poz. 433) odmówił przyznania M. J. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Organ wskazał, że stosownie do art. 60 ust 2 ustawy osoba pozostająca w związku małżeńskim otrzymująca na dzieci do dnia wejścia w życie ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 12 ustawy, przez okres jednego roku, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie. Z przeprowadzonego postępowania administracyjnego wynika, że wnioskujący pozostaje w związku małżeńskim i na dzień 30 kwietnia 2004 r. nie otrzymywał świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od tej decyzji M. J. wywodził, iż jest ojcem samotnie wychowującym dzieci, albowiem matka nie łoży na ich utrzymanie. Zaskarżoną decyzją z dnia 17 grudnia 2004r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 12 ust 1 w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, z uwzględnieniem, iż ilekroć mowa jest w ustawie o samotnym wychowywaniu dziecka należy przez to rozumieć wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę, wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Jedyny wyjątek w tym zakresie ustanowiony został w art. 60 ust.2 ustawy. Prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka nabywa w tym przypadku (na okres jednego roku) osoba pozostająca w związku małżeńskim, która do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych (tj. do dnia 30 kwietnia 2004 r.) otrzymywała na dzieci świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że na gruncie istniejącego w przedmiotowej sprawie stanu faktycznego bezsprzecznie wynika, iż sytuacja w jakiej znajduje się M. J. nie wypełnia ustawowych przesłanek samotnego wychowywania dziecka warunkujących korzystanie ze świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Za samotne wychowywanie dziecka w znaczeniu ustawy uznaje się m.in. wychowywanie dziecka przez osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu albo osobę rozwiedzioną. Sam fakt złożenia w Sądzie przez M. J. pozwu o rozwód nie stanowi - w świetle powoływanych przepisów ustawy - okoliczności wystarczającej dla uznania go za osobę samotnie wychowującą dzieci. Przepis wyraźnie wskazuje, iż status taki przysługuje osobie rozwiedzionej, czyli osobie, wobec której Sąd prawomocnym wyrokiem orzekł o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód. Z materiału dowodowego nie wynika również, by M. J. otrzymywał przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych alimenty z funduszu alimentacyjnego. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że odwołujący się istotnie nie spełnia warunków określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych uprawniających go do korzystania ze świadczenia w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Faktu tego nie mogą też zmienić argumenty podnoszone przez Stronę w odwołaniu. Przepisy ustawy statuują ścisłe reguły przyznawania świadczeń rodzinnych, nie pozostawiając organom administracji możliwości podejmowania uznaniowych rozstrzygnięć w tym przedmiocie, nawet w przypadku stwierdzenia obiektywnie trudnej sytuacji materialnej wnioskodawców. Osobom takim pozostaje możliwość korzystania na ich wniosek z pomocy przewidzianej w ustawie o pomocy społecznej, na zasadach w niej określonych (np. zasiłek stały, zasiłek celowy). M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję, ponawiając zarzuty odwołania i wskazując, że jest ona zarówno dla niego, jak i jego dzieci strasznie krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, ponawiając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Rozpatrując skargę Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uznać za zasadną, albowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są niezgodne z prawem, chociaż z innych przyczyn niż wskazane w skardze Zgodnie z dyspozycją stanowiącego odmowną podstawę rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255, zm. Dz. U z 2004r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei w myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 17 tej ustawy, powoływanego przez oba organy, samotne wychowywanie dziecka – oznacza to wychowanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Wymienione przepisy o treści przytoczonej powyżej były przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 18 maja 2005r., K 16/04, OTK-A 2005/5/51, orzekł m.in., że art. 3 pkt 17 oraz art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989r. (Dz. U. z 1991r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000r. Nr 2, poz. 11). Zgodnie z przytoczonym wyżej orzeczeniem, wskazane przepisy tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005r. Mając na uwadze powyższą okoliczność stwierdzić trzeba, iż zachodzi podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 K.p.a. Wymieniony przepis przewiduje, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Zatem w konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności podstawy prawnej obu decyzji z Konstytucją jest powstanie podstawy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją, a to z kolei umożliwia uwzględnienie skargi. Stosownie bowiem do dyspozycji przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271, ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd będzie obowiązany wówczas uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi istnienie jednej z przesłanek wznowienia niezależnie od tego, czy naruszenie przepisów prawa procesowego miało wpływ na decyzję (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Należy podkreślić, że nie jest przy tym istotne, iż podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2002r., sygn. akt II S.A./Gd 375/00, nie publ., LEX nr 76114). Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić zaistniały nowy stan prawny i stosownie do obowiązujących przepisów oraz dokonując aktualnych ustaleń rozstrzygnąć przedmiotową sprawę z wniosku M. J. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego (w części odmownej) decyzja nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości jej wykonania w trybie powołanego wyżej przepisu.