II SA/Gd 1148/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędziowie: WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) As. WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Hanna Tarnawska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 26 czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej o wymeldowaniu po wznowieniu postępowania I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta Miasta[...] z dnia 22 kwietnia 2003 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 265 (dwieście sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda [...] decyzją z dnia 26 czerwca 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 kwietnia 2003 r., mocą której na postawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówiono uchylenia decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta [...] z dnia 29 sierpnia 2002 r., orzekającej o wymeldowaniu A. J. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] [...] w S.. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że z wniosku Z. J. wszczęte zostało postępowanie w sprawie wymeldowania A. J. - byłego męża wnioskodawczyni - z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy [...] [...] w S.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji w dniu 29 sierpnia 2002 r. orzekł o wymeldowaniu A. J. z pobytu stałego z powyższego lokalu uznając, że spełnione zostały przesłanki niezbędne do wymeldowania, zawarte w części II art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponieważ żadna ze stron nie wniosła w ustawowym terminie odwołania od decyzji o wymeldowaniu, stała się ona ostateczna. W dniu 6 stycznia 2003 r. A. J. złożył odwołanie od powyższej decyzji. Organ odwoławczy odmówił jednak skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania z uwagi na fakt, że w postępowaniu przed organem I instancji był on należycie reprezentowany przez ustanowionego przedstawiciela – P. J.. W dniu 11 lutego 2003 r. A. J. złożył pisemny wniosek o wznowienie postępowania w sprawie jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu wskazał, że powyższa decyzja została wydana w oparciu o fałszywe zaświadczenia i niewiarygodnych świadków, oraz że wywiad środowiskowy sporządzony przez Komendę Miejską Policji w S. był przeprowadzony po wydaniu decyzji o jego wymeldowaniu. Wobec powyższego postanowieniem z dnia 21 lutego 2003 r. Prezydent Miasta [...] wznowił postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania A. J. z miejsca pobytu stałego. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym organ I instancji ustalił, że A. J. w dacie wydania decyzji o jego wymeldowaniu nie zamieszkiwał w lokalu nr [...] przy Al.[...] [...] w S.. Potwierdziły to wyjaśnienia skarżącego zawarte w notatce służbowej sporządzonej w dniu 12 grudnia 2002 r. Nie sporządzono protokołu z tych wyjaśnień, ponieważ skarżący się na to nie zgodził. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że A. J. zamieszkuje w piwnicy w budynku przy [...] [...] w S.. Potwierdziły ten fakt zeznania świadków oraz kontrole meldunkowe przeprowadzone w tym budynku. Organ II instancji wskazał, iż na podstawie takich ustaleń organ I instancji odmówił uchylenia decyzji ostatecznej, orzekającej o wymeldowaniu A. J. z lokalu nr [...] przy [...] [...]w S.. Z powyższą decyzją nie zgodził się A. J. i wniósł od niej odwołanie. Skarżący wskazał na krzywdzący charakter powyższej decyzji. Stwierdził, że organ I instancji nie zbadał sprawy wnikliwie i nie wziął pod uwagę wszystkich ważnych okoliczności sprawy. Stwierdził także, że bez własnej winy nie brał udziału w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym, zaś świadkowie wskazani przez byłą żonę są niewiarygodni, a ich zeznania nieprawdziwe. Następnie organ odwoławczy podał, że tryb wznowieniowy postępowania administracyjnego ma charakter trybu nadzwyczajnego i ma na celu ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki określone w art. 145 § 1 k. p. a. Przesłanki wznowienia postępowania, zawarte w art. 145 § 1 k. p. a., enumeratywnie wskazują okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją ostateczną. Organ II instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie skarżący wskazał, że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. Zadaniem organu I instancji było zbadanie, czy wniosek A. J. z dnia 11 lutego 2003 r. zawiera uzasadnione okoliczności wznowienia postępowania i czy mogą mieć one wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. We wznowionym postępowaniu, zatem, organ I instancji prawidłowo badał przesłanki wznowieniowe. Stwierdził, że A.J. uczestniczył w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Warunkiem doręczenia pism skarżącemu, było doręczenie ich przedstawicielowi, wyznaczonemu przez Sąd dla osoby nieznanej z miejsca pobytu P. J.. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 10 lipca 1997 r. o sygn. akt II SA/Gd 551/96 - jeżeli strona była należycie reprezentowana w postępowaniu przez wyznaczonego jej przedstawiciela, to przyjąć należy, że brała udział w postępowaniu. Spełnienie, zatem jednej z przesłanek wznowieniowych polegać powinno na udowodnieniu braku winy w nieuczestniczeniu w postępowaniu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Podnoszone przez A. J. w odwołaniu zarzuty, dotyczące wydania decyzji o wymeldowaniu na podstawie fałszywych dowodów i zeznań świadków, nie mają uzasadnienia i odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Zgodnie z literaturą prawa administracyjnego, uznanie zeznań stron lub świadków w sprawie za fałszywe oraz uznanie decyzji administracyjnej jako wydanej w wyniku przestępstwa, winny być udowodnione, tj. sąd lub inny właściwy organ musi stwierdzić prawomocnym wyrokiem istnienie powyższych okoliczności. Odnośnie zarzutu skarżącego o nieznanym organowi I instancji fakcie, polegającym na zamieszkiwaniu wymienionego w spornym lokalu, organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy zebrany w sprawie jednoznacznie wskazuje na spełnienie przez skarżącego przesłanki niezbędnej do wymeldowania w dacie orzekania. Przesłuchani do protokołu świadkowie sądzą, że A.J. zamieszkuje w spornym lokalu, jednakże od kilku lat widują go tylko na klatce schodowej i w pobliżu budynku i nie bywają w tym lokalu, zatem nie są w stanie stwierdzić z całą pewnością czy A.J. zamieszkuje w lokalu nr[...], czy w piwnicy budynku. Dwukrotnie przeprowadzona przez Policję kontrola meldunkowa w spornym lokalu (w dniu 28.11.2002 r. i w dniu 15.03.2003 r.) potwierdziła, że A.J. nie zamieszkuje w nim od około 6 lat. Na czternastu przesłuchanych do protokołu świadków, dziewięć osób zeznało, że A. J. z całą pewnością nie zamieszkuje w spornym lokalu nie zamieszkiwał w dacie orzekania o jego wymeldowaniu (29.11.2002 r.), natomiast pięć osób nie było w stanie jednoznacznie określić miejsca zamieszkiwania skarżącego. Reasumując, zdaniem organu odwoławczego, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza bezspornie, że A. J. od kilku lat nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy [...][...] w S.. Nie zaistniała zatem żadna z przesłanek koniecznych do wznowienia postępowania w trybie nadzwyczajnym. Organ I instancji, na podstawie art. 151 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, prawidłowo odmówił zatem uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej, gdyż brak było podstaw do jej uchylenia z przyczyn określonych w art. 145 § 1. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. J. zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i wniósł o uchylenie niniejszej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że ustanowiony dla niego kurator w osobie jego syna P. J. mimo tego, iż się z nim spotykał nie poinformował go o toczącym się postępowaniu w sprawie wymeldowania, jak również nie wniósł odwołania od decyzji organu I instancji. Nadto skarżący wskazał, że obowiązkiem organu było ustalenie faktycznego miejsca jego pobytu na podstawie wszelkich dostępnych źródeł informacji i umożliwienie mu wzięcia udziału w postępowaniu. Skarżący wskazał, że organ, przed wystąpieniem do Sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora, nie przesłuchał jego sąsiadów, którzy znali jego miejsce pobytu, lecz oparł się na zeznaniach wnioskodawczyni Z. J. oraz jej dwóch koleżanek. Powyższe okoliczności wskazują zdaniem skarżącego, iż zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, jednakże z innych względów niż w niej wskazane. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Formalne przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania określone zostały w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. W niniejszym przepisie określony został mianowicie tryb wnoszenia podania i termin jego wniesienia. W przedmiotowej sprawie tryb wnoszenia podania w sprawie wznowienia postępowania został zachowany, gdyż skarżący przedmiotowe podanie złożył w organie, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji. Natomiast nie można zaakceptować pominięcia przez organ kwestii zachowania przez skarżącego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem podanie o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 k.p.a.). Natomiast w przypadku wznowienia postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. niniejszy termin biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.). Z treści wniosku o wznowienie postępowania wynika, iż skarżący wskazuje w nim na dwie postawy wznowieniowe, mianowicie na podstawę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – wyraźnie podając niniejszy przepis, jak i na podstawę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – o czym świadczy treść wniosku, w którym zarzuca nieprawidłową reprezentację przez ustanowionego dla niego kuratora. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący o decyzji dowiedział się w dniu 12 grudnia 2002 r., kiedy to zgłosił się w organie I instancji, gdzie został zapoznany z aktami sprawy. Wobec zapoznania się w tym dniu z aktami sprawy skarżący wiedział jakie dowody organ administracji przeprowadził, a wobec tego posiadł wiedzę co do tego które osoby nie zostały przesłuchane celem ustalenia faktu jego zamieszkiwania w spornym lokalu. Wobec tego należy stwierdzić, iż skarżący o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dowiedział się w dniu zapoznania się z treścią decyzji organu I instancji oraz aktami administracyjnymi, tj. w dniu 12 grudnia 2002 r. Zatem od tego dnia rozpoczął bieg miesięczny termin do złożenia wniosku w przedmiocie wznowienia postępowania. Również ta data stanowi datę początkową dla biegu terminu do złożenia niniejszego wniosku z powołaniem się na podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący wniosek o wznowienie postępowania złożył natomiast w dniu 11 lutego 2003 r., a więc po upływie miesięcznego terminu, określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. Mimo upływu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania organ I instancji postanowieniem z dnia 21 lutego 2003 r. wznowił postępowanie i ten stan rzeczy następnie został zaaprobowany przez organ odwoławczy. Postanowienie o wznowieniu postępowania, wydane mimo upływu terminu do wniesienia podania w tym przedmiocie i przy braku przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, podjęte zostało z rażącym naruszeniem przepisów art. 148 § 1 i 2 i art. 149 § 3 k.p.a. W związku z oczywistą wadliwością tego postanowienia nie mogło dojść do wznowienia postępowania i tym samym była niedopuszczalna ocena przyczyn wznowienia postępowania. W takiej sytuacji obowiązkiem organu I instancji było wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania o ile nie doszłoby do przywrócenia miesięcznego terminu do złożenia podania w tym przedmiocie. Ewentualnie, skoro doszło do wznowienia postępowania mimo upływu miesięcznego terminu, rzeczą organu I instancji było umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego, zaś obowiązkiem organu II instancji było, stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania odwoławczego jako bezprzedmiotowego. Jednakże organy obu instancji zaakceptowały rażące naruszenie przepisów postępowania, co skutkuje tym, iż wydane w sprawie decyzje są nieważne. Zgodnie z art. 134 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba, że - tak jak w przedmiotowej sprawie - stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu. W związku z powyższym Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z akt sprawy Sądu Rejonowego w Sopocie, sygn. akt IC 378/03, gdyż wobec stwierdzenia rażącego naruszenia przepisów postępowania niniejszy dowód pozbawiony był znaczenia dla rozstrzygnięcia sparwy. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Jednocześnie Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa prowadzi do wniosku, że art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona, przed ewentualnym wykonaniem przez organ przed uprawomocnieniem się wyroku aktu uchylonego przez Sąd. W niniejszej sprawie decyzja odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej nie podlega wykonaniu, a zatem brak podstaw, aby odnosić się do kwestii jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku.