II SA/Gd 115/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. i M. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: odmówić S. G. i M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. S. G. i M. G. w skardze wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawcy mają na wychowaniu troje dzieci. S. G. prowadzi działalność gospodarczą z miesięcznym dochodem na poziomie 4.700 zł, a M. G. otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 738 zł. Małżonkowie posiadają dom o pow. 120 m2 zajmowany wspólnie z rodzicami. Posiadają także dwie działki budowlane oraz dwa samochody marki Audi A6 z 2006 r. oraz VW Transporter z 1999 r. Podkreślili, że mają kredyt w rachunku bieżącym, aktualnie wykorzystany w maksymalnym limicie 50.000 zł. Skarżący wezwani zostali do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków osobistych w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy oraz "odcinka" ostatniej renty wnioskodawcy, celem usunięcia wątpliwości, co do określonych we wniosku możliwości płatniczych. Postanowieniem z dnia 13 marca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawcy przedkładając wyciąg zadłużenia karty kredytowej za miesiąc luty 2014 r., wyciąg z rachunku działalności prowadzonej przez skarżącą oraz wykaz operacji od grudnia 2013 r. do 15 stycznia 2014 r. bez wskazania, jakiego rachunku bankowego dotyczy, nie zrealizowali nałożonego na nich zobowiązania do przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji to powinna liczyć się z tym, że referendarz nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Skarżący, w ustawowym terminie, wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym -art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.), dalej zwana p.p.s.a. Wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Wyjątki od tej zasady, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne, wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd. Otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez stronę braku możliwości poniesienia tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacja materialna strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy podlega ocenie sądu. Na wstępie wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Wpis od skargi wniesionej przez skarżących wynosi 500 zł. Z oświadczenia złożonego na formularzu wynika, że oprócz stałych dochodów na poziomie 5.500 zł miesięcznie wnioskodawcy posiadają dom o powierzchni 120 m2, który zamieszkują oraz dwie działki budowlane o powierzchni 1300 m2 i 1800 m2. W ocenie Sądu, wnioskodawcy nie wykazali jednak okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, bowiem nie przedstawili w sposób rzetelny i zgodny ze skierowanym do nich wezwaniem wszystkich dokumentów źródłowych obrazujących ich sytuację finansową. Wnioskodawcy nie przedłożyli wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, ograniczając się wyłącznie do wybiórczego przedstawienia wyciągu z rachunku bankowego obsługującego działalność gospodarczą prowadzoną przez wnioskodawczynię S. G., zestawienia obciążeń karty kredytowej i zestawienia obrotów na bliżej nieokreślonym rachunku bankowym. Z zestawienia obrotów na rachunku bankowym działalności gospodarczej wynika, natomiast, że wnioskodawczyni dokonywała co miesiąc przelewów znacznych kwot pieniężnych (15.000 zł w dniu 10.12.2013 r. i 15.01.2014 r., 7.500 zł w dniu 13.02.2014 r.) na wspólny rachunek wnioskodawców, z którego wyciągów jednak nie przedłożyli. Wskazane dane podważają również zadeklarowane w oświadczeniu złożonym na formularzu miesięczne dochody z działalności S. G. w kwocie około 4.700 zł. Przelewane co miesiąc kwoty znacznie bowiem te dochody przewyższają. Nieścisłości te bez pozyskania dodatkowego materiału źródłowego uniemożliwiły weryfikację sytuacji finansowej skarżących. W tych okolicznościach należało stwierdzić, że charakterystyka sytuacji finansowej, jaka wynika ze znajdujących się w aktach oświadczeń i dokumentów budzi uzasadnione wątpliwości i jest niewyczerpująca. Brak przedłożenia dokumentów żądanych przez Sąd uprawnia do wniosku, że wnioskodawcy nie przedstawili swojej sytuacji rzetelnie i wszechstronnie, albowiem nie ujawnili wszystkich faktów mających wpływ na jej pełny obraz. Stąd złożone oświadczenia należało uznać za niewyczerpujące, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej, co uniemożliwiało przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Strona wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych występuje o zastosowanie instytucji wyjątkowej i z tego tytułu winna z najwyższą starannością wypełnić wszelkie zobowiązania nakładane przez Sąd, w tym przedłożyć wszystkie wymagane dokumenty źródłowe. Przy tym podkreślić należy, że bliżej niesprecyzowane trudności w dostępie do dokumentów bankowych nie są dostatecznym uzasadnieniem dla ich nie przedstawienia, tym bardziej że wnioskodawcy mogli wskazane dokumenty źródłowe dołączyć do sprzeciwu, czego również nie uczynili. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.