II SA/Gd 116/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. N. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia 14 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania U. N. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. U. N. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe. Wprawdzie mieszka razem z mężem, ale pozostaje z nim w separacji orzeczonej sądownie. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura wysokości 1080 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 30 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,5 ha. Wnioskodawczyni, jak podała, utrzymuje się tylko z emerytury i nie posiada żadnych zasobów gotówkowych, by bez uszczerbku mogła uiścić koszty postępowania. Większość emerytury przeznacza na wydatki bieżące i utrzymania, nagła i niespodziewana zima znacząco nadszarpnęła jej oszczędności. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącej, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 19 lutego 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 22 lutego 2010 r.), wezwano skarżącą do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - złożenia oświadczenia, czy emerytura jest jedynym źródłem dochodu skarżącej, w szczególności, czy nie prowadzi ona działalności gospodarczej, jeśli tak – to jakie dochody z tego tytułu uzyskuje, ewentualnie, skąd pochodzą środki pieniężne, które zamierza przeznaczyć na budowę tymczasowych obiektów budowlanych, sztuk 3, będących przedmiotem zaskarżonej decyzji, - złożenia oświadczenia, czy wnioskodawczyni mieszka samotnie, jeśli nie – wskazania stopnia pokrewieństwa osób, z którymi zamieszkuje oraz źródeł i wysokości ich dochodów - oświadczenia, czy wnioskodawczyni korzysta z pomocy społecznej, jeśli tak to w jakim zakresie, bądź z pomocy innych osób, jeśli tak to w jakim zakresie, - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli taką skarżąca prowadzi, - ostatniego odcinka emerytury wnioskodawczyni, względnie innego dokumentu obrazującego jej wysokość,, - odpisów zeznań podatkowych za 2008 rok, jeśli wnioskodawczyni osiągała dochody w roku podatkowym 2008, - oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawczyni dopłat bezpośrednich przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty), - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawczynię miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, leki itp.), - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącą pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Wezwanie powyższe wnioskodawczyni odebrała w dniu 22 lutego 2010 r. W odpowiedzi na powyższe, nadesłała ona do sądu kserokopie odpisów zeznań podatkowych za 2008 rok, z których wynika, że z tytułu świadczeń emerytalnych osiągnęła przychód 12 829,64 zł, zaś z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na własne nazwisko – 14 646 zł. Ponadto, wnioskodawczyni załączyła rachunki za wywóz nieczystości (134,82 zł miesięcznie), energię (rachunek za okres 2 miesięcy opiewał na kwotę 348,81 zł), gaz (71,97 zł za 3 miesiące), telefon (33,01 zł miesięcznie). Wszystkie te rachunki, jak oświadczyła wnioskodawczyni, ponosi w połowie, bowiem drugą część uiszcza jej mąż, z którym pozostaje w separacji. Zatem, kwota powyższych rachunków przypadająca miesięcznie na skarżącą nie przekracza 200 zł. Jednocześnie wnioskodawczyni w załączonym do dokumentów piśmie wyjaśniła, że obecnie emerytura jest jej jedynym źródłem dochodów, w 2008 roku prowadziła sezonową działalność gospodarczą, ale obecnie została ona zawieszona. Środki pieniężne, które zamierza przeznaczyć na budowę inwestycji, objętej niniejszą decyzją pochodzą z 10-cioletniej polisy ubezpieczeniowej na życie oraz sprzedaży sezonowych punktów handlowych, w których w poprzednich latach prowadziła działalność gospodarczą. Poza tym, inwestycja ma być realizowana systemem gospodarczym, z pomocą rodziny. Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, nie otrzymuje dopłat z agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W mieszkaniu zamieszkuje razem z mężem, ale są w separacji. Podała, że jest współwłaścicielką samochodu osobowego [...] rocznik 2000, o wartości około 4000 zł. Z uwagi na fakt, że nadesłane dokumenty źródłowe nie rozwiały wszystkich wątpliwości dotyczących stanu zarobków, majątku i oszczędności wnioskodawczyni, a przede wszystkim ze względu na fakt, że wnioskodawczyni nie w pełni wykonała wezwanie referendarza (np.: nie przedłożyła wyciągów z kont bankowych i nie oświadczyła, że kont takich nie posiada), ponownie wezwano ją do przedłożenia dokumentów źródłowych i oświadczeń. W piśmie z 11 marca 2010 r. wezwano wnioskodawczynię do nadesłania: - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków, dokonywanych operacji i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu oraz rachunku bankowego dla prowadzonej działalności gospodarczej z okresu ostatnich trzech miesięcy, jeśli tak rachunek skarżąca nadal ma, - oświadczenia, czy prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została w sposób formalny zawieszona – jeśli tak – do przedłożenia dokumentu z Ewidencji działalności gospodarczej (CEIDG) lub z właściwego Urzędu Skarbowego tą okoliczność potwierdzającego, - oświadczenia, czy pozostaje z mężem w faktycznej separacji, czy też w separacji orzeczonej wyrokiem sądu. Jeśli separacja ma charakter wyłącznie faktyczny – zobowiązać do oświadczenia o wysokości dochodów małżonka wnioskodawczyni; jeśli zaś separacja została orzeczona sądownie – zobowiązać do nadesłania odpisu orzeczenia tą okoliczność potwierdzającego. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni oświadczyła, że od 1 września 2008 r. zgłosiła przerwę do ZUS w prowadzeniu działalności gospodarczej. Przedłożyła dokument wyrejestrowania z ubezpieczenia. Ponadto, przedłożyła kserokopię PIT-28 za rok 2009, w którym zadeklarowała, że z działalności gospodarczej prowadzonej w 2009 r. uzyskała przychód w kwocie 0 zł. W kwestii przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych, skarżąca przedstawiła rachunek z bankomatu [...], z którego wynika jedynie stan konta (saldo) na dzień 6 kwietnia 2010 r. – 318,25 zł. Skarżąca nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, obrazującego operacje na koncie w okresie ostatnich 3 miesięcy, jak przewidywały to oba wezwania referendarza kierowane do wnioskodawczyni. W niniejszej sprawie uznać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu, uzyskuje stały miesięczny dochód w postaci emerytury w wysokości około 1 000 zł miesięcznie, jest właścicielką mieszkania, nieruchomości gruntowej oraz współwłaścicielką samochodu. Opłaty, które obciążają co miesiąc skarżącą, stosownie do załączonych przez nią dokumentów, nie są szczególnie wysokie, gdyż wynoszą około 200 zł miesięcznie. Oceniając sytuację skarżącej, należało też uwzględnić fakt wybiórczego wykonania wezwania referendarza w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych. Dwukrotnie wzywana do przedłożenia wyciągów z kont bankowych, skarżąca przedłożyła jedynie wydruk salda z bankomatu. Nie jest to dokument, który obrazowałby kwoty posiadanych oszczędności, czynionych wydatków i ich wysokości, a o taki chodziło referendarzowi. W ocenie referendarza, skarżąca ewidentnie uchyliła się od wykonania zobowiązania w zakresie przedłożenia wyciągów z kont bankowych, wykonując oba zobowiązania w sposób wybiórczy, a tym samym uniemożliwiając dokonanie pełnej oceny jej sytuacji zarobkowej i majątkowej z punktu widzenia spełniania przesłanek prawa pomocy. Takie postępowanie wskazywałoby na fakt posiadania oszczędności, których wysokości wnioskodawczyni nie zamierza ujawniać. Potwierdza to zresztą częściowo oświadczenie skarżącej w przedmiocie pochodzenia środków na planowaną inwestycję. Wedle oświadczenia wnioskodawczyni bowiem, planowaną inwestycję zamierza sfinansować z pieniędzy pochodzących z polisy ubezpieczeniowej, kosztów sprzedaży pawilonów i pomocy rodziny. Wskazuje to zatem, że jednak skarżąca ma zabezpieczoną pewną kwotę, którą przeznacza na inwestycję, ale wysokości jej jednak nie chce ujawnić, ani też nie chce jej, choćby w części, przeznaczyć na prowadzenie niniejszej sprawy przed sądem. Przypomnieć zatem w tym miejscu należy, o czym mowa już była powyżej, iż instytucja prawa pomocy, stanowiąc rodzaj ulgi w obowiązku uiszczenia daniny publicznej z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem, ustanowiona została z myślą o osobach ubogich, których trudna sytuacja materialna uniemożliwia dostęp do sądu. Skarżąca – nie mając nikogo na utrzymaniu, posiadając majątek w postaci mieszkania, nieruchomości rolnej oraz dysponując stałymi dochodami, do grona osób ubogich nie należy. Wskazać przy tym należy, iż udzielenie prawa pomocy oznacza przerzucenie kosztów postępowania sądowego ze skarżących na innych obywateli – z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywanie są wydatki budżetowe. Dlatego też, może mieć miejsce w przypadku osób, których stan majątkowy i dochody są niskie, lecz taka sytuacja nie ma miejsca odniesieniu do skarżącej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publikowane). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.