II SA/Gd 1168/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA M. Gorzeń, Sędziowie NSA A. Dominiak (spr.), A. Orłowska-Marczulin, Protokolant H. Tarnawska, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Wojewody z dnia 15 kwietnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia 4 lutego 2002r. nr [...] Decyzją z dnia 15 kwietnia 2002 r. nr [...] , powołując się na przepisy art. 37 j ust. 1, 1a , 37 l ustawy z dnia 14 grudnia .1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu( tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. nr 6, poz.56 ze zm.) i art. 138§1 pkt. 1 k.p.a. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia 4 lutego 2002 r. nr [...] dotyczącą odmowy przyznania P. K. prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 21.12.2001 r. W uzasadnieniu podano, że P. K., bezrobotny uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych, do którego nabył prawo z dniem 28.12.2001r., w dniu 20.12.2001r. złożył wniosek o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Wskazano, że, zgodnie z art. 37 j ust. 1 pkt.1 i 2, zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone. w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawo do zasiłku dla bezrobotnych oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Stwierdzono, że ustawodawca w ust. 1 a tegoż artykułu zastrzega, że okresy wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie orzeczenia sądu. Zgodnie z § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 , poz. 43 ze zm. ), pozostającym w mocy na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, okresy pracy stwierdza pracodawca (zakład pracy ) na podstawie dokumentacji w świadectwie wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie §1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji P. K. na podstawie świadectw pracy posiada okres uprawniający do zasiłku w wymiarze 31 lat 5 miesięcy i 11 dni jednak nie udokumentował świadectwem pracy, o którym mowa powyżej okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Okresem uprawniającym do zasiłku dla mężczyzny jest co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 15 lat w warunkach szczególnych , a tego warunku strona nie spełnia. Ponieważ strona do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie udokumentowała okresów uprawniających do zasiłku wymaganych przez ustawodawcę nie zachodzą przesłanki do przyznania jej prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia następnego po dniu złożenia wniosku , bowiem świadectwo pracy w warunkach szczególnych z dnia 13 czerwca 1997 r. wydane przez Zakład Usług Archiwistycznych Składnica Akt w B. nie posiada mocy dowodowej, nie zostało bowiem wydane przez pracodawcę. Skargę na powyższą decyzję wniósł P. K. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem w jego ocenie decyzja jest dla niego krzywdząca. Kwestią sporną jest nieudokumentowany okres 15 lat pracy w szczególnych warunkach oraz charakter świadectwa pracy wydany przez Biuro Usług Archiwistycznych. Wskazał, że z powodu zaginięcia oryginału świadectwa pracy z nieistniejącej firmy starał się udokumentować okres pracy dokumentami z archiwum i uzyskał w nim taki dokument, jaki następnie przedłożył. Jest to w jego ocenie wystarczający dowód na to, że przepracował wskazany w dokumencie tym okres w warunkach szkodliwych dla zdrowia. W skazał, że charakter pracy w tym zakładzie pracy był specyficzny i wszyscy tam pracujący jako pracownicy fizyczni mieli klauzulę mówiącą o pracy w szczególnych warunkach, na potwierdzenie czego może przedstawić świadków. Podał, że oprócz tej kwestii spornej spełnia wszelkie warunki do uzyskania zasiłku przedemerytalnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z odwołaniem się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Powołany jako podstawa rozstrzygnięcia przepis art. 37 j. ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm. ) stanowił, że zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli: 1) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub 2) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. P. K. świadectwami pracy udokumentował okres uprawniający do zasiłku w wymiarze 31 lat 5 miesięcy i 11 dni. Dla uzyskania zasiłku przedemerytalnego powinien więc wykazać, że co najmniej 15 lat wykonywał prace w szczególnych warunkach. W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązywał art.37 j ust. 1a dodany przez art. 1 pkt 35 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. ( Dz. U. Nr 89, poz. 973) zmieniającej ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, który stanowił, że okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o których mowa w art. 37 j ust. 1 wyżej przywołanej ustawy są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz. U. Z 1983 r. Nr 8 , poz. 43 ze zm.) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Zgodnie zaś z § 2 ust. 2 tego rozporządzenia okresy pracy, o których mowa w ust. 1 stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. W ocenie Sądu niewykonanie tego obowiązku przez zakład pracy nie może, w sytuacji, gdy zakład pracy, w którym pracownik pracę taką wykonywał przestał istnieć, stanowić przeszkody uniemożliwiającej mu dowodzenie przy pomocy innych środków dowodowych wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Zasiłek przedemerytalny został wprowadzony do ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dniem 1 stycznia 1997 r. ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 147, poz. 687). W tej sytuacji, gdy skarżący był zatrudniony w nieistniejącym, jak wynika z jego twierdzeń zawartych w skardze a potwierdzonych na rozprawie, Przedsiębiorstwie Budowy Pieców Przemysłowych nie mógł wiedzieć, że dla uzyskania w przyszłości zasiłku wymagać się będzie od niego szczególnych dokumentów. Uchybienie swym obowiązkom przez zakład pracy nie może uniemożliwiać realizacji uprawnień przysługujących byłemu pracownikowi. Wskazać też trzeba, że w sytuacji gdy zakład pracy już nie istnieje nie jest też możliwe uzyskanie wyroku potwierdzającego pracę w warunkach szkodliwych, bowiem pozew wniesiony przeciwko nieistniejącemu podmiotowi podlega na mocy art. 199 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania cywilnego odrzuceniu. Sprawa o przyznanie zasiłku przedemerytalnego należy do kategorii spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, w której - zgodnie z treścią art. 1 kpa zastosowanie mają przepisy tego kodeksu. Obowiązuje w tej sytuacji zasada zawarta w art. 7 kpa, która nakazuje przy załatwianiu sprawy uwzględnianie słusznego interesu obywateli. Art. 75 kpa stanowi natomiast, że jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Wprowadzenie przepisami szczególnymi obowiązku korzystania ze wskazanego dowodu nie wyłącza zasad dopuszczalności innych dowodów ( Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, B. Adamiak, Borkowski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003 r., str. 379, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23. 07.1993 r. w sprawie sygn. akt SA/Wr 541/93 ONSA z 1994 r. Nr 3, poz. 114). Wobec powyższego przyjąć należało, że przepis art. 37 j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, przewidujący składanie przez uprawnionego dokumentów niezbędnych do ustalania uprawnień, nie wyłącza możliwości wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku innymi dowodami. W tej sytuacji wykonywanie prac w szczególnych warunkach nie musi być dowodzone wyłącznie za pomocą dokumentów, a zadaniem organu administracji jest przeprowadzenie w tym zakresie wszechstronnego postępowania wyjaśniającego. Przyjęcie odmiennego stanowiska doprowadziłoby do sytuacji, w której podmiot prawa posiadający materialne uprawnienie do nabycia świadczenia pozostałby bez własnej winy pozbawiony realizacji tego uprawnienia przez przepisy proceduralne, wykluczające możliwość wykazania prawdziwego stanu faktycznego, który stanowi przesłankę nabycia uprawnień. Taki stan rzeczy naruszałby wynikającą z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadę równości wobec prawa. Nie dokonując ustalenia, czy skarżący wykonywał prace w warunkach szczególnych i w jakim okresie i poprzestając na stwierdzeniu , że skarżący nie przedstawił świadectwa, o którym mowa w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników w szczególnych warunkach oraz że przedłożone przez skarżącego świadectwo nie ma mocy dowodowej, bowiem zostało wydane nie przez pracodawcę, a przez archiwum, rozpatrujące sprawę organy administracji naruszyły przepisy art. 7, 77 oraz 80 kpa w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Inowrocławskiego z dnia 4 lutego 2002 r. na mocy art.145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270) . Rzeczą organów administracji będzie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadzenie postępowania zmierzającego do ustalenia, czy skarżący wykonywał pracę w szczególnych warunkach. przy zastosowaniu wszystkich środków dowodowych przewidzianych w kpa, a następnie ocena zebranego materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 kpa. W szczególności należy wyjaśnić , z jakich źródeł czerpał informacje Zakład Usług Archiwistycznych Składnica Akt w B., wystawiając skarżącemu świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 13 czerwca 1997 r. Wskazać też należy, że w wykazie A stanowiącym załącznik do przywołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w Dziale XIV do pracy w szczególnych warunkach zaliczone są prace murarskie przy naprawie na gorąco pieców przemysłowych. Ze względu na rodzaj zaskarżonej decyzji (dotyczyła ona odmowy przyznania zasiłku przedemerytalnego) Sąd nie dokonywał na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określenia, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana.