II SA/Gd 1197/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 16 października 2024 r. nr DSE3-K0918-FT732-25/24 w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia niewykonania pracy na skutek represji politycznych uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 24 września 2024 r. nr DSE3-K1022-FT732-23/24. A. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: W piśmie z dnia 29 sierpnia 2024 r. A. B. (dalej jako: "strona", "skarżąca") zwróciła się z wnioskiem do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: "organ", "Szef Urzędu") o wszczęcie postępowania, gdyż weszła w posiadanie nowych, nieznanych przedtem organowi dowodów pozwalających na zmianę wcześniejszej decyzji tego organu. Strona wyjaśniła, że w posiadanie nowych dowodów weszła dopiero w dniu 28 sierpnia 2024 r., kiedy to otrzymała z Sądu Rejonowego Gdańsk Południe I Wydział Cywilny pismo z dnia 26 sierpnia 2024 r. Do wniosku dołączyła plik dokumentów, w tym m. in.: kopię protokołu z posiedzenia Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku, Wydział I Cywilny z dnia 12 sierpnia 2005 r. w sprawie sygn. akt IC 569/05 dotyczącej pozwu o zapłatę rekompensaty finansowej za bezprawne zatrzymanie mienia – sprzętu fotograficznego, kopię pisma procesowego z dnia 12 sierpnia 2005 r., kopię protokołu z posiedzenia Sądu Rejonowego Gdańsk – Południe w Gdańsku, Wydział I Cywilny z dnia 30 września 2005 r. w sprawie sygn. akt IC 569/05. Postanowieniem z dnia 24 września 2024 r. Szef Urzędu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 149 § 3 w zw. z art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") odmówił wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 stycznia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 29 listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że strona była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. odmówił stronie potwierdzenia, że była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu z powodów politycznych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Szef Urzędu, decyzją z 24 stycznia 2022 r., utrzymał w mocy swoją decyzję. Wyrokiem z dnia 7 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę strony na decyzję z dnia 24 stycznia 2022 r. Wobec wycofania przez stronę skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 15 czerwca 2023 r., umorzył postępowanie. Następnie, decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r., organ odmówił stronie uchylenia decyzji własnej z dnia 29 listopada 2021 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z 24 stycznia 2022 r. Strona wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego o wznowienie postępowania, ale skarga została odrzucona. W dalszej kolejności organ, przywołując treść przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz orzecznictwo sądowe wskazał, że do wniosku o wznowienie postępowania strona dołączyła m. in. kopię dokumentacji przekazanej przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku przy piśmie z dnia 26 sierpnia 2024 r. Strona wskazała, że w posiadanie wskazanej dokumentacji weszła w dniu 28 sierpnia 2024 r. W ramach otrzymanej dokumentacji przekazała do Urzędu kopie dokumentów dotyczących pozwu o zapłatę rekompensaty finansowej za zatrzymanie bezprawnie mienia - sprzętu fotograficznego. Organ zaznaczył, że podnoszona przez stronę okoliczność była już mu znana na etapie wydawania decyzji z dnia 20 grudnia 2023 r. Już wówczas organ był w posiadaniu dokumentacji wskazującej na odebranie mężowi strony sprzętu fotograficznego podczas rewizji przeprowadzonej w dniu 6 czerwca 1984 r. oraz potwierdzającej późniejsze próby odzyskania mienia. W ocenie Szefa Urzędu przedłożone przez stronę dokumenty nie mogą być uznane za istotne dla sprawy nowe dowody, które będą podstawą do wznowienia postępowania, gdyż nie wnoszą żadnych istotnych dla sprawy informacji, które skutkowały by zmianą orzeczenia organu. Szef Urzędu, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 16 października 2024 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 24 września 2024 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że złożenie podania o wznowienie wszczyna postępowanie wstępne, w którym organ zobowiązany jest zbadać, czy wniosek taki oparty jest o ustawowe przesłanki wznowienia, enumeratywnie wymienione w art. 145, art. 145a (także art. 145aa k.p.a. – przyp. Sądu) i art. 145b k.p.a., czy wniosek został złożony przez podmiot będący stroną w sprawie oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Niedopuszczalność wznowienia postępowania wystąpi m. in. w przypadku, gdy już we wstępnej fazie postępowania można jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieją jakiekolwiek podstawy wznowienia. Dotyczy to sytuacji, gdy z oczywistych względów powołanych przez stronę okoliczności nie można kwalifikować jako przesłanek wznowienia, czy też, gdy już z samych przedstawionych we wniosku twierdzeń strony w sposób oczywisty wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia. Organ wydaje wówczas, na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. W pozostałych przypadkach organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania zarówno co do przyczyn wznowienia, jak i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W ocenie Szefa Urzędu strona nie przedłożyła nowych dowodów, które stanowiłyby podstawę wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ ponownie wyjaśnił, że w chwili wydawania decyzji z dnia 20 grudnia 2023 r. był już w posiadaniu dokumentacji wskazującej na odebranie mężowi strony sprzętu fotograficznego podczas rewizji przeprowadzonej w dniu 6 czerwca 1984 r. oraz wskazującej na późniejsze próby odzyskania mienia. Organ zauważył jednocześnie, że podstawą wznowienia mogą być okoliczności faktyczne lub dowody, a nie ocena prawna ich znaczenia dla rozstrzygnięcia. Przedłożone przez stronę dokumenty pochodzą z przełomu lat dziewięćdziesiątych i dwutysięcznych i są w większości adresowane do strony lub jej pełnomocnika, wobec czego trudno przyjąć, że w tym przypadku został zachowany termin jednego miesiąca do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zarzuciła brak wszczęcia postępowania wyjaśniającego po wniosku o wznowienie postępowania, który złożyła listem poleconym. W jej ocenie nie można wznowić postępowania, co do którego nie istnieje żadne postanowienie w WSA i NSA. Wznowienie postępowania jest obarczone terminem, który strona jest zobowiązana dotrzymać. Zdaniem skarżącej organ celowo skierował ją w pułapkę proceduralną, by WSA uznał wznowienie postępowania za przedawnione. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia. W jej wyniku postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 16 października 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie własne z dnia 24 września 2024 r. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia 24 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że skarżąca była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W przedmiotowej sprawie organ uznał, że okoliczność podnoszona przez stronę we wniosku o wznowienie postępowania była mu już znana na etapie wydawania decyzji z dnia 20 grudnia 2023 r. oraz, że przedłożone dokumenty nie mogą uznane za istotne dla sprawy nowe dowody, które będą podstawą do wznowienia postępowania, gdyż nie wnoszą żadnych istotnych dla sprawy informacji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie wznowieniowe ma charakter nadzwyczajny, stanowiąc wyłom od przewidzianej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Z tego też powodu instytucja ta może być stosowana tylko w przypadkach ściśle określonych w ustawie i po spełnieniu koniecznych warunków. Instytucja wznowienia postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną wyłącznie w przypadku wystąpienia wad wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Istotą postępowania wznowieniowego jest, jako wyjątek od zasady trwałości decyzji, możliwość przeprowadzenia postępowania w sytuacji, gdy postępowanie główne, w którym wydana została kwestionowana decyzja, dotknięte było wadami określonymi w powołanych przepisach. Muszą być to wady tego rodzaju, że na zasadzie wyjątku otwierają drogę do wzruszenia decyzji, która ma już przymiot ostatecznej. Stąd niedopuszczalne jest wykorzystywanie postępowania wznowieniowego do kontynuowania merytorycznej kontroli decyzji dokonanej wcześniej w postępowaniu zwykłym. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną można podzielić na dwie fazy: fazę wstępną, w której dokonuje się oceny wznowienia postępowania pod kątem dopuszczalności wznowienia postępowania oraz postępowanie rozpoznawcze, którego celem jest ustalenie, czy istnieją podstawy wznowienia postępowania, a także etap rozstrzygania o losach decyzji wydanej w postepowaniu, które zostało wznowione. Podanie o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, które powinno się zakończyć załatwieniem sprawy w sposób przewidziany w art. 149 k.p.a., a więc wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania lub o odmowie jego wznowienia (por. wyrok NSA z 15 lutego 2018 r., II OSK 999/16; wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania: 1) dotyczy decyzji ostatecznej; 2) został wniesiony przez podmiot, któremu przysługuje status strony; 3) jest oparty na ujętych w k.p.a. przesłankach wznowienia; 4) został złożony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. W przypadku stwierdzenia, że nie zachodzi którakolwiek z wymienionych w punktach 1 – 4 przesłanek organ administracji może na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. wydać postanowienie odmawiające wznowienia postępowania. W pozostałych przypadkach organ administracji ma obowiązek wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w art. 150 i 151 (por. wyrok NSA w Warszawie z 14 czerwca1999 r., IV SA 2397/98). Nie można odmówić wznowienia postępowania, jeżeli żądanie wznowienia postępowania zostało zgłoszone przez stronę w ustawowym terminie i jeżeli została wskazana ustawowa podstawa wznowienia (tak: wyrok NSA z 28 sierpnia 1996 r., SA/Ka 2966/95; wyrok NSA z 14 czerwca 1999 r., IV SA 2397/98; wyrok NSA z 30 września 1999 r., IV SA 1532/97). Podkreślić należy, że istnienie podstaw do wznowienia postępowania może być bowiem przedmiotem postępowania wyjaśniającego, prowadzonego dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (tak: wyrok NSA z 13 listopada 1987 r., I SA 1326/86; wyrok NSA z 11 marca 1999 r., II SA 113/99). Organ administracji nie może zatem odmówić wznowienia postępowania, powołując się na niezasadność przytoczonych w żądaniu podstaw do wznowienia (por. wyrok NSA z 20 czerwca 1991 r., IV SA 487/91; wyrok NSA z 8 lipca 1999 r., I SA 1611/98). Powodem dla którego w niniejszej sprawie organ odmówił wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie było uznanie, że przedłożone dokumenty nie mogą być podstawą wznowienia postępowania, gdyż nie wnoszą żadnych istotnych dla sprawy informacji oraz, że wskazane przez stronę okoliczności były już mu znane na etapie wydawania decyzji z dnia 20 grudnia 2023 r. Nie zaistniała zatem, w ocenie organu, przesłanka wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ("wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję"). W ocenie Sądu wskazana przyczyna odmowy stanowi element merytorycznego rozpoznania wniosku. Tymczasem, jak wskazano powyżej, pierwszym etapem rozpoznania wniosku jest zbadanie wymogów formalnych i kwestii podmiotowych, które powinno być zakończone wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania lub odmowie wszczęcia. Badanie merytoryczne przesłanek wskazanych w we wniosku o wznowienie jest dopiero kolejnym etapem w przypadku wydania postanowienia o wszczęciu postępowania. W konsekwencji stanowisko organu, bez uprzedniego wydania postanowienia o wszczęciu postępowania, odmawiające wznowienia postępowania uznać należy za przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę organ rozpozna sprawę, mając na względzie powyższe stanowisko Sądu, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.