II SA/Gd 1211/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Protokolant Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. D.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lipca 2003 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 29 maja 2003 r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej postanowieniem z dnia 26 marca 2003 r. nr [...] powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie z urzędu w sprawach o udzielenie pomocy finansowej E. D.- S. w okresie od 25.10.2000 r. do 10.12.2002 r. w formie m.in. zasiłków celowych na żywność, leki, środki czystości oraz pomocy rzeczowej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu 26 lutego 2003 r. powziął wiadomość, że E. D.-S. zbyła w dniu 5 października 2000 r. lokal mieszkalny położony przy ulicy [...] w L. za kwotę 40.000 zł. W tym czasie, to jest w okresie od października 2000 r. do grudnia 2002 r. E. D.-S. składała wnioski o przyznanie jej pomocy w formie zasiłków celowych bądź też pomocy rzeczowej. Z tytułu pomocy otrzymała łącznie kwotę 2.400 zł. Organ podniósł, iż strona nie poinformowała w trakcie przeprowadzanych wywiadów środowiskowych o uzyskanym dochodzie i składała nieprawdziwe oświadczenia, mimo że była pouczona o obowiązku informowania o każdej zmianie swojej sytuacji materialnej. Następnie Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 29 maja 2003 r. nr [...], powołując się na art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa uchylił własne decyzje obejmujące okres od 25.10.2000 r. do 10.12.2002 r. dotyczące udzielenia pomocy finansowej E. D.-S. w formie m.in. zasiłków celowych na żywność, leki, środki czystości oraz pomocy rzeczowej oraz odmówił przyznania pomocy finansowej w tych sprawach. W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na treść art. 2 ust. 1 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, że osoba występująca z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków oraz poinformować właściwy organ o każdej zmianie w swojej sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Organ podniósł, iż E. D.-S. uzyskała dochód ze sprzedaży domu w wysokości 40.000 zł i według jej oświadczenia sumę tę przeznaczyła na spłatę zaciągniętych długów u różnych osób. W toku postępowania nie udało się jednak wyjaśnić żadnych dat ani też kwot zaciąganych przez stronę pożyczek, gdyż pożyczkodawcy odmówili podania jakichkolwiek szczegółów w tym zakresie. W ocenie organu pierwszej instancji E. D.-S. nie wykazała, że zaciągała pożyczki, a następnie dokonała ich zwrotu z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży domu. Nadto organ podkreślił, że uzyskany przez stronę dochód wyklucza prawo ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Zatem sam fakt bycia osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz spełnianie kryterium dochodowego nie kwalifikuje automatycznie do uzyskania pomocy społecznej. Należy wykazać, iż nie posiada się środków, możliwości, które mogłyby pomóc w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych. Uzyskanie przez E. D.-S. środków finansowych ze sprzedaży domu stworzyło jej możliwość zaspokojenia swoich potrzeb w określonym przedziale czasu. W zaistniałej sytuacji uznać trzeba, że wypłacone stronie zasiłki celowe i w naturze są świadczeniem nienależnym i podlegają zwrotowi w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosownie do treści art 40 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji E. D.-S. podniosła, że jej trudna sytuacja finansowa trwa od 1993 r., kiedy to jej cały majątek uległ spaleniu. Przez pewien czas pomagało jej wiele osób, a w końcu zaczęła się zwracać o pomoc do pomocy społecznej. Wskazała, że to właśnie bieda zmusiła ją do sprzedaży domu przy ulicy [...] w L., zaś pieniądze uzyskane ze sprzedaży musiała oddać tym osobom, które wspomagały ją finansowo. Podniosła, iż nie jest prawdą jakoby nie informowała opieki społecznej o fakcie sprzedaży domu, gdyż uczyniła to w dniu 24 października 2000 r. w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego. E. D.-S. podkreśliła, że po oddaniu długów jej sytuacja finansowa nadal była ciężka, nadal nie miała pracy i nie uzyskiwała żadnych dochodów. W związku z tym nie jest prawdą twierdzenie organu jakoby w 2001 i 2002 r. składała nieprawdziwe oświadczenia, co do swojego stanu materialnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 lipca 2003 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż uzyskany przez stronę dochód winien być przeznaczony na pokrycie jej potrzeb bytowych. Organ powołując się na treść art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podniósł, że dopiero niemożność pokonania trudnych sytuacji życiowych przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa i przyznawania pomocy. Skoro zatem E. D.-S. posiadała własne środki na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, to nie było podstaw do przyznania jej zasiłków celowych oraz pomocy rzeczowej ze środków pomocy społecznej. Uzyskany ze sprzedaży lokalu dochód w wysokości 40.000 zł pozwalał stronie na życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, mimo że nie posiadała pracy i stałego źródła dochodu. Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż E. D.-S. nie przedłożyła żadnego wiarygodnego dowodu potwierdzającego jakoby środki uzyskane ze sprzedaży domu przeznaczyła na spłatę długów, a zatem ten argument strony uznać należy za bezzasadny. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. D.-S. podkreśliła ponownie, że o sprzedaży domu przy ulicy [...] w L. poinformowała pracownika socjalnego w dniu 24 października 2000 r. podczas przeprowadzanego z nią wywiadu środowiskowego. W owym czasie była w tragicznej sytuacji finansowej na skutek pożaru, a następnie włamań i kradzieży w jej nieruchomości. Twierdzenia organów obu instancji jakoby o fakcie sprzedaży domu dowiedziały się w 2003 roku są zatem nieprawdziwe. Ponadto skarżąca wskazała, że z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży domu spłaciła zaciągnięte długi i właśnie w ten sposób pokryła swoje potrzeby finansowe. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zra.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością procesową wyliczoną w przepisach prawa procesowego art. 145 § 1 k.p.a. W sprawie wznowione zostało postępowanie z urzędu. Zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Art. 151 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W sprawie niniejszej organ pierwszej instancji powołał się na art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Enumeratywne wymienione podstawy wznowienia postępowania w art. 145 § 1 k.p.a. nakazują organom dokonywanie ich precyzyjnej interpretacji, zwłaszcza iż wznowienie postępowania jest szczególnym nadzwyczajnym trybem weryfikacji decyzji ostatecznych. Podstawą prawną wznowienia postępowania w sprawie , a następnie wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji był art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. W ocenie organów wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej nie znane organowi, który ją wydał. Tymi nowymi okolicznościami była sprzedaż przez skarżącą domu przy ulicy [... w L. i uzyskanie z tego tytułu dochodu w wysokości 40.000 zł. Art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. "Ujawniony" warunek owych nowych okoliczności i dowodów należy odnieść do organu a nie strony. Oznacza to, że organ nimi nie dysponował i nie były one mu znane. Mając na uwadze zarzuty skargi należy stwierdzić, że w sprawie najistotniejsze jest , czy istotnie informacja uzyskana przez organ, iż skarżąca w dniu 5 października 2000 r. zbyła nieruchomość położoną przy ulicy [...] w L. za kwotę 40.000 zł - może stanowić podstawę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Prawidłowe jest stanowisko skarżącej, że ta okoliczność nie może być uznana za nową okoliczność lub nowy dowód w znaczeniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. to na organie administracji państwowej spoczywa bezwzględny obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i zebrania niezbędnych dowodów do jej załatwienia. Utrwalone jest stanowisko doktryny i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że obowiązek przeprowadzania całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucany na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obciąża organ administracyjny. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić (por. wyrok NSA z 7.05.1985 r., GP 1986 r. Nr 9). Z treści art. 77 § 1 k.p.a. wynika więc, że gdy strona przedstawi materiał dowodowy niepełny lub wątpliwy, to rzeczą organu jest przeprowadzenie nowych dowodów i uzupełnienie materiałów aż do ustalenia stanu faktycznego. Z akt administracyjnych sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca w dniu 24 października 2000 r. podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego (k.148 v akt administracyjnych) oświadczyła, iż dom własnościowy znajdujący się przy ulicy [...] oddała ( sprzedała) za zadłużenia znajomym, którzy pomagali jej finansowo w opłatach za gaz, energię, czynsz oraz pożyczali pieniądze na utrzymanie. Wprawdzie skarżąca nie przedstawiła pracownikowi socjalnemu żadnych dokumentów potwierdzających ten fakt, nie podała kwoty za jaką sprzedała nieruchomość, to jednak nie zwalniało to organu od wyjaśnienia tej okoliczności. Należało wówczas zażądać od skarżącej przedłożenia odpowiednich dokumentów (aktu notarialnego), sprawdzić, czy ktoś - i kto - mieszka pod adresem [...], wyjaśnić, z jakich przyczyn skarżąca mieszka przy ulicy [...]. Organ nie zrobił jednak żadnego użytku z uzyskanej w owym dniu informacji. W kontekście powyższego twierdzenia organów administracji, jakoby wiedzę co do sprzedaży nieruchomości przez skarżącą powzięły w dniu 26 lutego 2003 r. są chybione, gdyż jak podniesiono skarżąca poinformowała o tym fakcie pracownika socjalnego w dniu 24 października 2000 r. Przyznawanie zatem pomocy skarżącej ze środków pomocy społecznej, pomimo jej oświadczenia, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jest efektem zaniedbań organu. Fakt, że organ nie dostrzegł tej okoliczności nie może uzasadniać wydania decyzji w oparciu o przywołane przez organ pierwszej instancji przepisy i utrzymanie w mocy tej decyzji przez organ odwoławczy zaskarżoną decyzją. Żadną miarą bowiem nową okolicznością nie może być dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości w kwocie 40.000 zł, gdyż jego uzyskanie jest właśnie konsekwencją sprzedaży domu. Stwierdzić zatem trzeba, że fakt ten nie może być uznany za przesłankę z 145 § 1 pkt 5 k.p.a.. Nie jest to bowiem ani nowa okoliczność ani nowy dowód, który mimo że istniał nie był znany organowi w dacie wydawania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 stycznia 2001 r., sygn. akt I SA 1788/99 ( LEX nr 75514) wskazał, że "warunkiem sine qua non uchylenia decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 kpa jest przede wszystkim zaistnienie przesłanek z art. 145 § 1 kpa, a dopiero potem wyniki postępowania co do istoty sprawy. Nawet prawidłowe ustalenia co do istoty sprawy nie mogą decydować o uchyleniu decyzji - jeśli nie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 kpa. Przepisy o wznowieniu postępowania, regulujące nadzwyczajny tryb uchylania decyzji ostatecznych, a stanowiące wyłom w zasadzie trwałości decyzji określonej w art. 16 kpa, nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej". Pogląd ten Sąd w składzie orzekającym w mniejszej sprawie w całości podziela. Wobec powyższego Sąd uznał skargę za zasadną i na mocy 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę winien mieć na uwadze powyższe wskazania. Sąd stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana.