II SA/Gd 122/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. D. na uchwałę Rady Miejskiej z dnia 25 maja 2005 r. Nr XXXII/299/2005 w przedmiocie określenia zasad gospodarowania nieruchomościami w zakresie nabycia, zbycia, obciążenia oraz ich wydzierżawienia lub najmu postanawia odmówić E.D. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca E.D. wraz ze skargą wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, gdyż jest osobą 76-letnią, schorowaną z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Około 250 zł miesięcznie wydaje na leki i środki pielęgnacyjne. Jest osobą samotną z dochodem ok. 1070 zł, z którego opłaca czynsz (300 zł) oraz światło, gaz i telefon (ok. 150 zł). Pozostałe środki pieniężne przeznacza na żywność. Skarżąca wskazała, że zmuszona jest często korzystać z pomocy finansowej córki. Ponadto wykazała, że posiada mieszkanie o pow. 36,71 m2. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawczyni referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Zgodnie z wezwaniem wnioskodawczyni przedstawiła wyciąg bankowy z posiadanego rachunku, z analizy którego wynika, iż stałym miesięcznym dochodem skarżącej jest świadczenie emerytalne w łącznej kwocie 1.072,63 zł oraz pomoc finansowa od córki i syna. W styczniu br. skarżąca od dzieci otrzymała kwotę 1305,07 zł, w lutym kwotę 1.063,89 zł; zaś w grudniu ubiegłego roku kwotę 1.130,43 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni przedstawiła szereg faktur na zakup leków, z których wynika, że w listopadzie skarżąca wydała na leki 89,93 zł, w grudniu 155,54 zł, w styczniu 2010 r. 254,31 zł, w lutym 193,93 zł zaś w marcu 298,93 zł. Skarżąca oświadczyła również, iż nie posiada pojazdu mechanicznego i żaden pojazd mechaniczny nie jest na nią zarejestrowany oraz że nie posiada konta walutowego ani lokat bankowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2010 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych. E.D., reprezentowana przez adwokata P.B., wniosła w ustawowym terminie sprzeciw od postanowienia wskazując, iż referendarz sądowy błędnie przyjął, że miesięczny dochód skarżącej kształtuje się na poziomie ok. 2100 zł. Wsparcie finansowe otrzymywane od dzieci nie powinno być traktowane jako dochód skarżącej. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a pomoc osób najbliższych ogranicza się wyłącznie do pokrycia kosztów utrzymania przewyższających wysokość otrzymywanej renty oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Pełnomocnik wskazał również, iż referendarz nieprawidłowo ustalił wysokość ponoszonych przez skarżącą kosztów miesięcznego utrzymania, gdyż pominął koszty żywności oraz inne koszty niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania tj. koszty zakupu ubrań, środków czystości. Mając powyższe na uwadze skarżąca nie jest w stanie ponieść obowiązku uiszczenia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 p.p.s.a. w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 kwietnia 2010 r. traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając tak przedstawione poglądy doktryny prawniczej, Sąd wskazuje, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) W niniejszej sprawie wnioskodawczyni domaga się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Zatem rzeczą skarżącej jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na niej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiadając na utrzymaniu żadnych osób. Stałym miesięcznym dochodem skarżącej jest świadczenie emerytalne w łącznej kwocie 1.072,63 zł oraz pomoc finansowa otrzymywana od córki i syna, która ma również wpływ na ogólną ocenę materialnej sytuacji wnioskodawczyni. Wskazać także należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego wnioskodawczyni zobowiązana jest do uiszczenia kwoty 300 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca osiąga dochód umożliwiający zapłatę kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie. Podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące tego, iż wszystkie środki są przeznaczane na bieżące utrzymanie nie wykluczają możliwości pokrycia przez nią kosztów postępowania. Wysokość osiąganych dochodów w odniesieniu do zwykłych kosztów utrzymania jednoosobowej rodziny w wieku emerytalnym, nawet powiększonych o koszty lekarstw, jest wystarczająca również na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w sytuacji otrzymywania również pomocy finansowej od dzieci. Jak to już zaś wyżej wskazano prawo pomocy stanowi instytucję szczególną, zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, uniemożliwiającej pokrycie kosztów prowadzonego postępowania. Przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uzależnione jest bowiem od wykazania zupełnego braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że sytuacja materialna wnioskodawcy musi być skrajnie ciężka, wykluczająca możliwość wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 2/08, niepubl.). Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.