II SA/Gd 1228/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Słupsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 18 października 2024 r. nr SKO.421.1.2024 w przedmiocie nieważności decyzji z sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby trzeciej. Skargę wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją nr CUS.PD.531.6.2022 z dnia 12 stycznia 2022 r. Wójt Gminy Słupsk uznał Ł. Ś. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej jako u.o.p.o.u.). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 8 grudnia 2021 r. zostało do strony skierowane wezwanie celem stawienia się na wywiad alimentacyjny i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od daty otrzymania pisma. Wezwanie odebrano 14 grudnia 2021 r., a 11 stycznia 2022 r., tj. po terminie wskazanym w wezwaniu, został przeprowadzony wywiad i złożono oświadczenie. Jednakże z uwagi na niezachowanie okresu stawiennictwa na wywiad w dniu 29 grudnia 2021 r. wszczęto postępowanie. Z zaświadczenia komornika sądowego wynika, iż w okresie od 1 lipca 2021 r. do 4 stycznia 2022 r. strona za pośrednictwem komornika dokonała następujących wpłat: 30 września 2021 r. 100 zł, 24 listopada 2021 r. 100 zł, 29 listopada 2021 r. 100 zł. Z dokumentacji wynika zatem, iż w okresie ostatnich 6 miesięcy strona nie wywiązała się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W dniu 28 grudnia 2023 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku sprzeciw o sygn. 4069-0.Pa.263.2023 od powyżej decyzji na podstawie art. 184 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zarzucając jej rażące naruszenie prawa, a mianowicie art. 5 ust. 3 u.o.p.o.u. i wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. W uzasadnieniu Prokurator przypomniał treść art. 5 ust. 3 u.o.p.o.u. i wskazał, że wynika z niego, iż uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów możliwe jest tylko wtedy, gdy zaszła choć jedna przesłanka z powołanego przepisu oraz nie zaszły okoliczności o jakich mowa w art. 5 ust. 3a tej ustawy. Nie jest bowiem możliwe wszczęcie postępowania, jeżeli nie zaszła którakolwiek z przesłanek o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, a tym samym nie jest możliwie wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów. Powołując się na orzecznictwo Prokurator zauważył, że powyższe wskazuje, że aby uznać dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów konieczne jest ustalenie, że w sposób świadomy i zamierzony unikał on współpracy z organami podejmującymi działania w celu ustalenia możliwości realizowania przez niego obowiązków alimentacyjnych. Przemawia za tym brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy, w którym jest mowa o uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego albo odmowie udzielenia informacji o stanie majątkowym oraz poddania się oddziaływaniu organu w zakresie rejestracji w urzędzie pracy lub podjęcia pracy. Tymczasem z akt postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją wynika, że dłużnik alimentacyjny złożył oświadczenie o stanie majątkowym oraz przeprowadzono z nim wywiad alimentacyjny. Stało się to wprawdzie już po wszczęciu postępowania, lecz nie sposób uznać w tym kontekście, że sam fakt złożenia oświadczenia oraz przeprowadzenia wywiadu po wszczęciu postępowania oznacza, że dłużnik uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu i odmówił złożenia oświadczenia. Taka wykładnia obowiązujących przepisów prowadziłaby do nadmiernego formalizmu i byłaby sprzeczna z celem ustawy. Powyższe wskazuje, że spośród co najmniej dwóch przesłanek, jakie winny być spełnione, aby uznać dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów została spełniona jedna, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Nie zostały natomiast spełnione przesłanki o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy. W ocenie Prokuratora przywołane argumenty przemawiają zatem za uznaniem, że decyzja jest wadliwa, bowiem została wydana z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. i wywołała skutki w sposób rażący godzące w prawa dłużnika alimentacyjnego. Konsekwencją wydania decyzji jest bowiem obowiązek denuncjacji (art. 5 ust. 3b pkt 1 ustawy) uruchamiający postępowanie karne oraz możliwość pozbawienia dłużnika uprawnień do kierowania pojazdami (art. 5 ust. 3b pkt 2 ustawy). Tym samym naruszenie prawa polegające na wydaniu decyzji z uchybieniem art. 5 ust. 3 ustawy wywołało rażące konsekwencje w zakresie praw dłużnika alimentacyjnego wywołując prawnie niekorzystną dla niego sytuację nie dającą się pogodzić z wymogami praworządnego państwa. Po rozpatrzeniu sprzeciwu Prokuratora decyzją z dnia 18 października 2024 r. nr SKO.421.1.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy Słupsk (obecnie Wójta Gminy Redzikowo) z dnia 12 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu Kolegium przypomniało stan sprawy i wskazało, że stwierdzenie nieważności decyzji może mieć miejsce jedynie w wypadku zaistnienia jednej z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie zgodnie z zarzutami sprzeciwu była nią przesłanka rażącego naruszenia prawa zawarta w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia, zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części (istotnej) obowiązujących przepisów materialnoprawnych. Powołując się na orzecznictwo organ zauważył, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od przyjętej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, która służy realizacji takich wartości jak pewność prawa, zaufanie do państwa, czy ochrona praw nabytych, a zatem rażące naruszenie prawa musi być stwierdzone w sposób oczywisty i nie może podlegać jakimkolwiek wątpliwościom. Nie jest dopuszczalne opieranie się w tym zakresie na okolicznościach ocennych. Co istotne, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji bierze się pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania kontrolowanej decyzji. W konsekwencji istotą postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest zatem stwierdzenie, czy dana decyzja dotknięta została jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym. Rażące naruszenie prawa zachodzi tylko wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Organ przypomniał, że w tym celu należało zbadać przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania kontrolowanej decyzji. W przedmiotowej sprawie przed wszczęciem postępowania, w którym wydano ww. decyzję, wezwano stronę do osobistego stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu z dłużnikiem alimentacyjnym. Treść wezwania nie nastręczała problemów interpretacyjnych; jasno wyjaśniono w nim podstawę faktyczną i prawną działania organu I instancji. Znany był cel wezwania (przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i złożenie oświadczenia majątkowego w związku z bezskuteczną egzekucją alimentacyjną na rzecz osoby uprawnionej). Pouczono też o skutkach niestawiennictwa, a mianowicie o wszczęciu postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, informując o treści art. 5 ust. 3 ustawy, tj. o skutkach negatywnych dla strony w przypadku braku współdziałania z organem. Kolegium wskazało, że art. 5 ust. 3 u.o.p.o.u. warunkuje przesłanki wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskazany przepis nosi cechy normy procesowej. Dla jego zastosowania nie jest wymagane, aby wszystkie wynikające z art. 5 ust. 3 pkt 1-3 ustawy okoliczności miały być spełnione łącznie. Fakt niestawienia się na wywiad, jak też brak złożenia oświadczenia majątkowego obligował do wszczęcia postępowania, co organ prawidłowo uczynił w sprawie. Przeprowadzenie wywiadu i złożenie oświadczenia nastąpiło dopiero po wszczęciu postępowania. Kolegium uznało, że należy opowiedzieć się za wykładnią prowadząca do wniosku, iż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu z dłużnikiem alimentacyjnym jest równoznaczny z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu. Inna interpretacja przepisów wymagałaby w niniejszej sprawie oceny okoliczności faktycznych wykraczających poza ramy postępowania nieważnościowego. Kolegium podkreśliło, że na tle przepisu art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy, wprowadzony rygoryzm postępowania w sprawach dłużników alimentacyjnych i skutki braku współdziałania tych osób z organem nie mogą być interpretowane wbrew jasnej treści norm zawartych w tych przepisach. W procesie interpretacji nie sposób wywodzić, zwłaszcza na tle podstaw zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku osób uchylających się uporczywie od regulowania alimentów, iż na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy doszło do naruszenia prawa, a tym bardziej w sposób rażący. Istotą regulacji jest odpowiedź na uporczywe uchylanie się od realizacji obowiązku alimentacyjnego i współdziałania z organami administracji oraz unikanie takiej współpracy. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia w związku z wydaną decyzją rażącego naruszenia przepis art. 3 ust. 3a ustawy w sytuacji zasadnej podstawy do wszczęcia postępowania dotyczącej uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu. Wymieniony przepis art. 3 ust. 3a ustawy ma zastosowanie dopiero po wszczęciu postępowania. Nie może stanowić podstawy do oceny podstaw zastosowania art. 3 ust. 3 pkt 1-3 ustawy. Kolegium przypomniało również, że stosownym zaświadczeniem wykazano, co wynika z akt sprawy, bezskuteczność egzekucji związanej z brakiem regulowania należności w kwocie i okresie wynikającym z ww. przepisu. Całościowe odczytywanie przepisu art. 5 ust. 3 i ust. 3a dozwala na wydanie decyzji o odmowie uznania za dłużnika alimentacyjnego (względnie o umorzeniu postępowania) tylko, gdy okaże się, że dłużnik regulował alimenty bieżące zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy. Wtedy tylko odpadają przesłanki procesowe wydania decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatem w dacie wydania decyzji wystąpiły przesłanki obligujące do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (prawidłowe było wszczęcie postępowania; nie ustalono przesłanek pozwalających na odstąpienie od wydania decyzji). Podsumowując, argumentacja sprzeciwu nie przekonuje, że w sprawie doszło w sposób oczywisty i niedwuznaczny do naruszenia przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Inne stanowisko, podzielające zarzuty sprzeciwu, sprowadzałoby się do argumentacji ocennej oderwanej od postaw zastosowania ustawy i jej wykładni. W konsekwencji nie ma mowy, aby przedmiotowa decyzja naruszała przepisy, a zwłaszcza rażąco. Z uwagi na przedstawioną regulację, nie ma też mowy, aby wydanie decyzji niosło nieodwracalne dla strony skutki. Kolegium nie znajduje takich okoliczności, które uwzględnione w dacie wydania decyzji mogłyby prowadzić do odmiennego wniosku. Na gruncie art. 156 § 1 k.p.a. jasne ponadto jest, że decyzję: wydał organ właściwy (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.); ma ona uzasadnioną podstawę (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.); nie dotyczy sprawy już rozstrzygniętej poprzednio ostateczną decyzją (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.); została skierowana do osoby będącej stroną (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.); była wykonalna (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.); wykonanie decyzji nie narażało na czyn zagrożony karą i było zgodne z prawem (art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a.); nie ma przepisu szczególnego, który obligowałby do stwierdzenia nieważności tej decyzji z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że należało odmówić unieważnienia przedmiotowej decyzji. Dodatkowo Kolegium nadmieniło, że z przedłożonego wywiadu – sporządzonego po wszczęciu postępowania – niezbicie wynika, że w dacie wydania decyzji dłużnik alimentacyjny osiągał dochód z prac dorywczych (ok. 2 000 zł), a jako przyczynę niełożenia na osobę uprawnioną w kwicie 400 zł wskazał brak przekonania strony o konieczności płacenia alimentów. Przesłanki wydania decyzji (zgodnie z art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.). Decyzja, wezwanie i zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostały skutecznie doręczone stronie. Od decyzji dłużnik nie wniósł zaś odwołania mimo prawidłowego pouczenia. W skardze na powyższą decyzję Prokurator zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U.2023.1300) polegające na niezastosowaniu tego przepisu, przejawiające się uznaniem Ł. Ś. za uchylającego się od alimentów pomimo niewystąpienia przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie. Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Prokurator przypomniał stan sprawy i wskazał, że w jego ocenie zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Z argumentacji przedstawionej przez Kolegium wynika, że organ I instancji po niestawieniu się dłużnika alimentacyjnego celem sporządzenia wywiadu alimentacyjnego słusznie uznał, że jego zachowanie spowodowało brak możliwości przeprowadzenie wywiadu, co było równoznaczne z uniemożliwieniem jego przeprowadzenia. Dlatego wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych było uzasadnione. Skarżący zgodził się z tą częścią argumentów podniesionych przez Kolegium. Dłużnik alimentacyjny został skutecznie wezwany do stawienia się celem złożenia oświadczenia oraz przeprowadzenia wywiadu i nie czyniąc tego uczynił uzasadnionym wszczęcie przez organ postępowania w sprawie uznania go za uchylającego się o zobowiązań alimentacyjnych. Jednak w toku tego postępowania dłużnik stawił się i złożył zarówno oświadczenie, jak i poddał się wywiadowi alimentacyjnemu. Tym samym, zdaniem Prokuratora, na dzień wydania decyzji nie istniały przesłanki uzasadniające uznanie dłużnika za uchylającego się od alimentów. Jak wskazano w sprzeciwie uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów możliwe jest tylko wtedy, gdy zaszła choć jedna przesłanka o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy oraz nie zaszły okoliczności o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. W toku postępowania administracyjnego okoliczności uzasadniające jego wszczęcie jednak się zdezaktualizowały. Dłużnik złożył bowiem oświadczenie i podał się wywiadowi. Dokonywanie innych niż wskazana interpretacji w ocenie skarżącego w sposób istotny narusza wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę zaufania do władzy publicznej i może prowadzić do naruszenia zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Jeżeli bowiem po wszczęciu postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i w jego toku, poddanie się przez dłużnika działaniom organu, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, nie wpływa na ustalenia postępowania stanowiące podstawę wydania decyzji kończącej postępowanie, to w jakim trybie i na jakiej podstawie organ czynności takie w toku postępowania administracyjnego wykonał? Przeprowadzenie w toku postępowania dowodu dotyczącego zebrania pod odpowiedzialnością karną informacji o stanie majątkowym strony w sposób mogący narazić ją na odpowiedzialność karną (art. 4 ust. 2 ustawy) należałoby uznać zatem za nadużycie organów władzy publicznej naruszające zasadę, o jakiej mowa w art. 6 k.p.a. Zważyć bowiem należy, że wywiad alimentacyjny oraz odebranie oświadczenia majątkowego dokonywane jest tylko raz w stosunku do jednego wniosku organu właściwego wierzyciela alimentacyjnego (art. 5a ustawy). Zdaniem skarżącego zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasada zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) nie pozwalały w toku postępowania dotyczącego uznania dłużnika za uchylającego się od alimentów pominąć ustalenia w zakresie złożenia przez dłużnika oświadczenia o stanie majątkowym oraz poddania się wywiadowi alimentacyjnemu. Inna interpretacja prowadziłaby do nadmiernego formalizmu i rygoryzmu, która powinna być obca działaniom organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W świetle powyższego Prokurator uznał, że decyzja Wójta Gminy Słupsk z dnia 12 stycznia 2022r. w sposób oczywisty i rażący naruszyła obwiązujące przepisy, gdyż w dniu wydania decyzji nie istniały przesłanki o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a tym samym organ nie mógł uznać Ł. Ś. za uchylającego się od alimentów. Następnie Prokurator wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podniosło, że to, czy postępowanie prowadzone przez Wójta Gminy Słupsk dostarczyło danych pozwalających na wydanie decyzji o kwestionowanej przez skarżącego treści nie mogło być przedmiotem rozpoznania przez Kolegium dlatego, że wykraczałoby poza zakres postępowania nieważnościowego. Również w tym zakresie nie sposób się zgodzić z argumentacją Kolegium. Decyzja Wójta Gminy Słupsk została bowiem wydana na podstawie poczynienia ustaleń faktycznych niepozwalających na wydanie decyzji o tej treści, przy czym zostało to spowodowane nie zaniedbaniami w zakresie ustaleń, tylko ustaleniem przesłanek w sposób sprzeczny z literalnym brzmieniem przepisu art. 5 ust. 3 ustawy oraz z rażącym naruszeniem art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. Tymczasem z rażącym naruszeniem prawa mamy właśnie do czynienia w sytuacji, gdy organ zastosował przepis do danego stanu faktycznego wbrew jego literalnemu brzmieniu. Zdaniem Prokuratora Wójt Gminy Słupsk ustalił w toku postępowania, że zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy, więc tym samym nie mógł wydać decyzji uznającej stronę za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W konsekwencji organ rażąco obraził prawo, co uzasadniało podjęcie działań zmierzających do wyeliminowania wadliwej decyzji z obrotu prawnego. Prokurator podkreślił, że konsekwencje wydania przez organ decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów spowodowały uruchomienie procedury denuncjacji skutkującej wszczęciem karnego postępowania przygotowawczego. Tym samym miało wpływ na życie dłużnika alimentacyjnego, gdyż naraziło go na konsekwencje wynikające z ryzyka poniesienia odpowiedzialności karnej. Skarżący ma świadomość, że w wypadku ustalenia, że dłużnik alimentacyjny popełnił przestępstwo winien ponieść karę. Jednak z uwagi na wprowadzenia przez ustawodawcę w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sankcji w postaci urzędowej denuncjacji w wypadku uznania go za uchylającego się od alimentów, postępowanie w tym zakresie powinno odpowiadać przepisom prawa, w tym zapewniającym dłużnikowi pewność przed lekkomyślnym uruchomieniem tej procedury. W ocenie skarżącego również te okoliczności, z uwagi na skutek jaki wywołało wydanie kwestionowanej decyzji, przesadzają o rażącym naruszeniu prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. W tak zakreślonych granicach przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie zainicjowanej skargą Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Słupsku była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 18 października 2024 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby trzeciej. W niniejszej sprawie inicjatorem postępowania nadzwyczajnego był Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku. Zgodnie bowiem z art. 184 § 1 k.p.a. Prokuratorowi służy prawo wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej, jeżeli przepisy kodeksu lub przepisy szczególne przewidują wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności decyzji albo jej uchylenie lub zmianę. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany (art. 184 § 2 k.p.a.). W przypadku wniesienia sprzeciwu przez prokuratora właściwy organ administracji publicznej wszczyna w sprawie postępowanie z urzędu, zawiadamiając o tym strony (art. 186 k.p.a.). W konsekwencji pismem z 8 marca 2024 r. Kolegium zawiadomiło o wszczęciu postępowania z urzędu w związku ze sprzeciwem Prokuratora z 28 grudnia 2023 r., a w dniu 18 października 2024 r. Kolegium wydało zaskarżoną decyzję. Istota niniejszej sprawy sprowadza się zatem do oceny, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku prawidłowo uznało, że ostateczna decyzja Wójta Gminy Słupsk z 12 stycznia 2022 r. nie jest dotknięta żadną z wad nadzwyczajnych uzasadniających stwierdzenie jej nieważności w świetle art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako k.p.a. Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.). Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ (art. 157 § 1 k.p.a.). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). Celem postępowania nieważnościowego jest sprawdzenie, według przewidzianych prawem kryteriów określonych w art. 156 k.p.a., prawidłowości wcześniej wydanej decyzji administracyjnej. W przypadku zaistnienia materialnych wad decyzji bądź zarzutu ich zaistnienia powstaje nowa sprawa administracyjna. Jest to sprawa "stwierdzenia nieważności decyzji", a jej podstawy nie stanowi już stan faktyczny będący przesłanką badanej decyzji. W takim postępowaniu mamy do czynienia z wymogiem zachowania zasady prawdy obiektywnej, koniecznością zebrania materiału faktycznego i prawnego, jednakże wyjaśnienie sprawy ogranicza się do zbadania wadliwości decyzji. Nie ma tu zatem miejsca na jurysdykcję administracyjną, a normami stosowanymi są tylko normy określające przesłanki nieważności. Jeżeli organ nadzoru ustali, że decyzja jest dotknięta wadą (wadami) wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a., wówczas jest nie tylko uprawiony, ale także zobowiązany, bez względu na wskazane przesłanki nieważności, wydać jedną z decyzji, o jakich mowa w art. 158 k.p.a. Tak więc wydanie przez organ nadzoru decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności jest rozstrzygnięciem stwierdzającym brak wadliwości, o jakich mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonanie oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia w przedmiocie nieważności poddane jest więc specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie zmierza bowiem do weryfikacji decyzji w administracyjnym toku instancji w trybie zwykłym, ale jego celem jest sprawdzenie, czy kontrolowana decyzja dotknięta jest jedną z enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. wad kwalifikowanych. Wykładnia przesłanek stwierdzenia nieważności powinna mieć charakter ścieśniający, gdyż sprzeciwiają się one fundamentalnej zasadzie trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. Postępowanie nadzwyczajne nie zmierza do ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją kończącą postępowanie zwykłe. W postępowaniu tym organ nie może przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej, gdyż jego przedmiot ograniczony został wyłącznie do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy procesowej. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wnosząc sprzeciw Prokurator powołał się na przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa o "rażącym naruszeniu prawa" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Co istotne, cechą rażącego naruszenia prawa jest treść decyzji, która pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. wyrok NSA z 18 marca 2025 r. sygn. II OSK 1842/22, orzeczenia.gov.pl). Rażące naruszenie prawa to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Naruszenia prawa mają charakter rażący w sytuacji, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. Brak któregoś z wymienionych powyżej elementów wyklucza możliwość uznania, że doszło do wydania decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa (zob. wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r. sygn. II OSK 638/24, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymóg ścisłego rozumienia określonych w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanek nieważności oznacza w konsekwencji, że niedopuszczalna jest wykładnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w kontekście dodatkowych okoliczności nie przewidzianych wprost w ustawie, jak np. skutków społeczno-gospodarczych wywołanych przez decyzję, czy też błędu, winy, należytej staranności, dobrej wiary etc. Uwzględnienie tego rodzaju okoliczności w procesie wykładni danego pojęcia stanowiłoby bowiem przejaw bezpodstawnego wykreowania przesłanki pozaustawowej ograniczającej możliwość stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Kontrolując zaskarżoną decyzję skład orzekający doszedł do przekonania, że Kolegium prawidłowo odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 12 stycznia 2022 r., bowiem nie wystąpiła żadna z przesłanek stwierdzenia nieważności wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawą decyzji Wójta Gminy Słupsk był art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm.), dalej jako u.p.o.u.a. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a.). Sąd w składzie orzekającym podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, iż postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzi przesłanka negatywna przewidziana w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. (zob. wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r. sygn. I OSK 1467/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem składowa przesłanek wynikających z przepisów art. 5 ust. 3 (choćby jednej przesłanki) i art. 5 ust. 3a ustawy powoduje, że łączne ich wystąpienie narzuca organowi rozwiązanie, czyli wydanie decyzji o określonej treści. Zasadny jest również pogląd, że przesłanki określone w art. 5 ust. 3 pkt 1 u.p.o.u.a. należy odnosić do określonych działań (zachowań) dłużnika alimentacyjnego, nacechowanych jego złą wolą, negatywnym nastawieniem do organu. Jeżeli chodzi zaś o przesłankę "uniemożliwiania" w grę może wchodzić np. stała nieobecność dłużnika w miejscu zamieszkania (zob. wyrok WSA w Krakowie z 5 września 2023 r. sygn. III SA/Kr 1888/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy należy przypomnieć, że Ł. Ś. jest dłużnikiem alimentacyjnym, tj. osobą zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a.). W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z 17 listopada 2021 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów. Wobec treści tego zaświadczenia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Słupsku, osobie uprawnionej do alimentów (I. B. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego Z. B.) zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji, na podstawie art. 3 ust. 5 pkt 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela wystąpił do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Działania takie zostały podjęte w trybie art. 4 u.p.o.u.a., a ich celem jest ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych można bowiem uznać osobę, w przypadku której bezskuteczność egzekucji nie znajduje usprawiedliwienia. Z tego powodu organ bada sytuację dłużnika. Przesłanki określone w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. określają, w jakim przypadku możliwe jest wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a wśród nich ustawodawca wskazał na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Pismem z 8 grudnia 2021 r. z upoważnienia Wójta Gminy Słupsk wezwano dłużnika do osobistego stawiennictwa w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. wezwania zostało ono doręczone dorosłemu domownikowi dłużnika w dniu 14 grudnia 2021 r., a zatem 14-dniowy termin upłynął bezskutecznie w dniu 28 grudnia 2021 r. Ponadto wezwanie zawierało pouczenie, zgodnie z którym w przypadku m.in. uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego czy odmówienia złożenia oświadczenia majątkowego wszczyna się postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismem z 29 grudnia 2021 r. organ poinformował dłużnika o wszczęciu przedmiotowego postępowania oraz w związku ze wszczęciem postępowania wezwano dłużnika do złożenia wyjaśnień w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Ww. pisma doręczono osobiście dłużnikowi w dniu 4 stycznia 2022 r., a w dniu 11 stycznia 2022 r. w siedzibie organu stawił się dłużnik, z którym przeprowadzono wywiad alimentacyjny, a z którego wynika, iż przyczyną niełożenia na rzecz osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego jest "Brak przekonania o konieczności płacenia." (vide: Część V. kwestionariusza wywiadu). Ponadto wskazano, że dłużnik "pracuje dorywczo" i "Nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy" (vide: Część VI. Kwestionariusza wywiadu). Ponadto, z zaświadczenia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Słupsku z 4 stycznia 2022 r. wynika, iż w okresie od 1 lipca 2021 r. do dnia wydania zaświadczenia dłużnik wpłacił w sumie 300 zł (podczas gdy wysokość miesięcznych alimentów wynosi 400 zł). Opisany stan sprawy poparty zgromadzonym w aktach materiałem dowodowym jednoznacznie potwierdza, że wydanie przez Wójta Gminy Słupsk decyzji z 12 stycznia 2022 r. o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań było zgodne z art. 5 ust. 3 oraz ust. 3a u.p.o.u.a. A zatem zasadne było uznanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, iż decyzja ta nie jest obarczona wadą, która dyskwalifikowałaby ją ze skutkiem ex tunc. Natomiast stanowisko Prokuratora, że już w toku postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnik stawił się w siedzibie organu i złożył oświadczenie majątkowe oraz poddał się wywiadowi alimentacyjnemu, co czyni wydaną decyzję wadliwą jest niezasadne w świetle brzmienia art. 5 ust. 3 oraz ust. 3a u.p.o.u.a. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało okoliczności usprawiedliwiających bezskuteczność egzekucji i brak wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Nie stwierdzono także negatywnej przesłanki do wydania decyzji, wskazanej w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., co jest bezsporne. W tych okolicznościach decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W szczególności nie mogło dojść do rażącego naruszenia art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., skoro nie zaprzeczono, że określona w nim negatywna przesłanka do wydania decyzji nie zaistniała. W konsekwencji Sąd uznał, że wbrew stanowisku Prokuratora, decyzja w sprawie uznania Ł. Ś. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie była dotknięta wadą skutkującą jej nieważnością na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a jej wydanie nie nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., o czym prawidłowo orzekło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku w zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.