II SA/Gd 1253/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 4 listopada 2024 r. nr SKO Gd/3157/24 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. A. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach i prawnych: Prezydent Miasta Gdańska (dalej jako: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z dnia 16 maja 2024 r., wydaną m. in. na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 421 ze zm.; dalej jako: "ustawa") orzekł o uchyleniu A. K. (dalej jako: "strona", "skarżąca") w całości prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, J. K., w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie zostało podjęte w związku z pismem Wojewody Pomorskiego z dnia 16 maja 2024 r. informującym, iż do sprawy strony mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia sporządzenia informacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "organ odwoławczy", "Kolegium") decyzją z dnia 4 listopada 2024 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając decyzję Kolegium wyjaśniło, że z art. 16 ust. 6 ustawy wynika, iż w sytuacji stwierdzenia przez wojewodę konieczności zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie taka sytuacja zaistniała. Wojewoda Pomorski, w piśmie z dnia 16 maja 2024 r., poinformował Prezydenta, że do sprawy strony dotyczącej przyznawanego świadczenia znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W zaistniałej sytuacji, ze względu na właściwość rzeczową, to Wojewoda Pomorski będzie organem właściwym w sprawie ustalenia prawa strony do świadczenia wychowawczego na dziecko okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Kolegium podkreśliło jednocześnie, że uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego nie jest równoznaczne z odmową jego przyznania lecz oznacza, że właściwość do rozpatrzenia wniosku o ustalenie uprawnienia przechodzi na Wojewodę Pomorskiego, a stronie przysługuje prawo czynnego udziału w postępowaniu przez Wojewodą, zgodnie z przepisem art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Kolegium podkreśliło dodatkowo, że decyzja organu I instancji nie rozstrzyga o zwrocie przedmiotowego świadczenia przez stronę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca - wnosząc o pozytywne rozpoznanie skargi - wyjaśniła, że składając wnioski w Gdańskim Centrum Świadczeń zaznaczyła, że mąż pracuje za granicą i z tego tytułu otrzymała również wnioski z Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku Wydział Koordynacji Świadczeń. Wówczas została poinformowana, że w porozumieniu z niemieckim urzędem Familien Kasse zostanie wszystko zweryfikowane i wskutek porozumienia obu urzędów zostanie wydana decyzja. Po weryfikacji stronie zostało przyznane świadczenie 500+ i połowa świadczenia niemieckiego. Zaistniała sytuacja jest dla skarżącej niezrozumiała i źle wpływa na jej zdrowie. Wyjaśniła, że za otrzymane pieniądze syn uczęszczał na rehabilitację i inne płatne zajęcia, ponieważ ma problemy percepcyjno-motoryczne, motoryki dużej i małej, na zajęcia logopedyczne oraz spotkania z psychologiem. Nakaz zwrotu całej kwoty pieniężnej skutkować będzie pozbawieniem dziecka możliwości uczestniczenia w terapii. Skarżąca wyjaśniła również, że nie jest w stanie podjąć pracy. Wskazała, że leczy się psychiatrycznie, dodatkowo jest po operacji kręgosłupa i praca po 8 godzin dziennie jest – w jej przypadku - niemożliwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, sąd że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Na mocy art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek skarżącej o zastosowanie tego trybu został przez Sąd uwzględniony wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy ze strony Kolegium. Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie w tak zakreślonych granicach kognicji doprowadziła do wniosku, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy zaistniały podstawy do uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 2 i 6 ustawy). W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że na mocy ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1981 ze zm.; dalej jako: "ustawa zmieniająca") ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci została znowelizowana z dniem 1 stycznia 2022 r. Nowelizacja wprowadziła m. in. zmianę co do organów właściwych w przedmiocie rozpatrywania wniosków o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej wynika, że w sprawach zainicjowanych podaniem wniesionym przed wejściem w życie nowelizacji (tj. przed 1 stycznia 2022 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Skoro więc wniosek skarżącej wpłynął do organu I instancji w kwietniu 2021 r., to obowiązującym w sprawie stanem prawnym jest ten sprzed 1 stycznia 2022 r., co prawidłowo przyjęły organy. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 1 ust. 3 ustawy). W myśl definicji zawartej w art. 2 pkt 15 ustawy, ilekroć jest mowa w ustawie o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, rozumieć trzeba przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L 284 z dnia 30 października 2009 r., str. 1). Zawarte w powyższych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków jednoczesnego podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku z późniejszą zmianą miejsca pracy lub zamieszkania. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego muszą zatem gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, osobom pozostającym na ich utrzymaniu oraz osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści. Aby nie doszło do nieuzasadnionego łączenia świadczeń w przypadku zbiegu prawa do zasiłków rodzinnych w myśl ustawodawstwa właściwego państwa i ustawodawstwa państwa miejsca zamieszkania członków rodziny, rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 zawierają normy kolizyjne pozwalające rozwiązać konflikt narodowych systemów zabezpieczenia społecznego (m. in. zakaz kumulacji świadczeń w art. 10 rozporządzenia wykonawczego oraz odstępstwa od tej zasady wskazane w art. 67 i art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004. Kwestie te poruszają także art. 58 i art. 60 rozporządzenia wykonawczego). Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie wychowawcze: 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej; 2) wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2 ustawy, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z art. 11 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 16 ust. 2 i 6 ustawy. Zgodnie z art. 16 ust. 2 ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje. Z kolei, w myśl art. 16 ust. 6 ustawy, w przypadku gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres od dnia w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mają zastosowanie. Celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kumulacji świadczeń, które mogą być pobierane równocześnie na terenie dwóch państw. Organem właściwym do ustalania czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest zgodnie z powołanymi wyżej przepisami wojewoda. Czynność prawna wojewody stwierdzająca, czy w określonej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie podlega kontroli instancyjnej. Nie ma ona formy decyzji administracyjnej lub innego aktu, do którego mają zastosowanie przepisy k.p.a. oraz P.p.s.a. To sam wojewoda ustala czy w przypadku danej sprawy zastosowanie mają przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Kontrola tego ustalenia może nastąpić dopiero na etapie weryfikacji wydanej przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania świadczenia na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2022 r., I OSK 1168/19, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 listopada 2024 r., II SA/Rz 947/24; wszystkie powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl). Dokonanie takich ustaleń przez wojewodę obliguje właściwy organ do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia wychowawczego. Uchylenie decyzji w trybie art. 16 ust. 6 ustawy nie kończy jednak postępowania o przyznanie świadczenia wychowawczego, a oznacza jedynie zmianę właściwości organu. Nie jest także równoznaczne z pozbawieniem strony prawa do takiego świadczenia. Rozstrzygnięcie to jest więc swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 stycznia 2024 r., II SA/Gd 832/23). Zauważyć także należy, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenie nie niesie jeszcze ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia wychowawczego na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu - czyli na wojewodę (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 lipca 2017 r., II SA/Sz 633/17). Z akt sprawy wynika, że skarżącej przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Pismem z dnia 16 maja 2024 r. Wojewoda Pomorski poinformował organ I instancji, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 czerwca 2020 r. do nadal w związku z pobytem i zatrudnieniem ojca dziecka na terenie Niemiec. Informacja ta - zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy - zobowiązywała Prezydenta do uchylenia własnej decyzji, mocą której przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że skarżąca nie zostanie pozbawiona ponownego rozpatrzenia sprawy w tym zakresie. Konsekwencją uchylenia przez Prezydenta Miasta Gdańska pierwotnej decyzji w sprawie ustalenia prawa skarżącej do wymienionego świadczenia będzie przeprowadzenie nowego postępowania w tym zakresie, ale przez właściwy organ, czyli przez Wojewodę Pomorskiego. W postępowaniu przed tym organem skarżąca może dowodzić swojego prawa do świadczenia wychowawczego za okres objęty uchyloną decyzją, tj. od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. - oddalił skargę.