II SA/Gd 1296/24
WyrokWSA w Gdańsku2025-05-21
Skład orzekający: Katarzyna Krzysztofowicz, Jolanta Górska, Jakub Chojnacki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Słupska o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, mimo że wezwanie do wywiadu alimentacyjnego zostało doręczone w trybie zastępczym na adres, który nie był aktualny?Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało zaskarżoną decyzję przedwcześnie, ponieważ nieprawidłowo oceniło materiał dowodowy dotyczący adresu dłużnika alimentacyjnego. Skoro zaświadczenie komornika sądowego, będące dokumentem urzędowym, wskazywało inny adres niż ten, na który wysłano wezwanie w trybie zastępczym, Kolegium powinno było wyjaśnić tę rozbieżność. Brak takiego wyjaśnienia i oparcie się na niepotwierdzonym adresie skutkuje uchyleniem decyzji SKO.Stan faktyczny
Prokurator wniósł sprzeciw od decyzji Prezydenta Miasta Słupska uznającej Pana T. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań, zarzucając rażące naruszenie prawa przez uznanie, że dłużnik uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego jedynie na podstawie niestawienia się na wezwanie doręczone w trybie zastępczym, bez weryfikacji aktualności adresu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji, uznając, że doręczenie zastępcze było skuteczne. Prokurator zaskarżył decyzję SKO do WSA, podnosząc błędy interpretacyjne przepisów oraz kwestionując stanowisko SKO co do zakresu postępowania nieważnościowego. WSA uchylił decyzję SKO, uznając ją za wydaną przedwcześnie z powodu nieprawidłowej oceny materiału dowodowego dotyczącego adresu dłużnika.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 października 2024 r., nr SKO.421.292.2024 w przedmiocie nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję.
Zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: SKO, Kolegium) wydana została w następującym stanie sprawy:
Prezydent Miasta Słupska decyzją z 24 czerwca 2022 r. uznał Pana T. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 30 grudnia 2021 r. zostało do Pana T. K. skierowane wezwanie celem stawienia się na wywiad alimentacyjny i odebrania oświadczenia majątkowego. Do dnia sporządzenia decyzji Pan T.K. nie stawił się w celu dopełnienia obowiązku. W związku z powyższym, zawiadomieniem z 31 maja 2022 r. wszczęto postępowanie w sprawie uznanie Pana T. K. za uchylającego sią od zobowiązań alimentacyjnych. Z posiadanej dokumentacji wynika, że bezpośrednio przed wydaniem mniejszej decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy Pan T. K. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem spłaty zadłużenia, tym samym nie wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Prokurator Prokuratury Rejonowej w Słupsku pismem z 8 maja 2024 r. wniósł od powyższej decyzji sprzeciw, domagając się stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Prokuratora, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, to jest przepisu art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Polegało ono na uznaniu, że dłużnik uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego jedynie na tej podstawie, że nie stawił się w organie administracji na wezwanie, które zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. (doręczenie zastępcze), bez weryfikacji aktualności adresu zamieszkania dłużnika oraz zamiaru nieodebrania korespondencji.
SKO decyzją z 30 października 2024 r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Słupska z 24 czerwca 2022 r.
Kolegium w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdziło m.in., że w przedmiotowej sprawie przed wszczęciem postępowania w którym wydano decyzję, doręczono stosowne wezwanie na adres dłużnika. Zdaniem organu, przepis art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nosi cechy normy procesowej. Dla jego zastosowania nie jest wymagane, aby wszystkie wynikające z art. 5 ust. 3 pkt 1 - 3 ustawy okoliczności miały być spełnione łącznie w dacie wszczęcia postępowania. Fakt uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu z dłużnikiem alimentacyjnym obliguje do wszczęcia postępowania, co organ prawidłowo uczynił w sprawie. Istotą regulacji jest odpowiedź na uporczywe uchylanie się od realizacji obowiązku alimentacyjnego i współdziałania z organami administracji, unikanie odbioru korespondencji, a więc unikanie jakiejkolwiek współpracy. Decyzję wydano prawidłowo z powodu braku wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 5 ust. 3a ustawy. Należy na tle w/w przepisów opowiedzieć się za wykładnią, prowadząca do wniosku, iż brak możliwości przeprowadzenia wywiadu z dłużnikiem alimentacyjnym jest równoznaczny z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu. Inna interpretacja przepisów wymagałaby w niniejszej sprawie oceny okoliczności faktycznych wykraczających poza ramy postępowania nieważnościowego, przynależnych prędzej postępowaniu wznowieniowemu (art. 145 i n. k.p.a.), w którym dopuszczalne byłoby badanie świadomości, wiedzy bądź nie o postępowaniu, na czym zasadzają się zarzuty sprzeciwu.
Kolegium podkreśliło, że na tle przepisu art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy, wprowadzony rygoryzm postępowania w sprawach dłużników alimentacyjnych i skutki braku współdziałania tych osób z organem nie mogą być interpretowane wbrew jasnej treści norm zawartych w tych przepisach. W procesie interpretacji nie sposób wywodzić, zwłaszcza na tle podstaw zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku osób uchylających się uporczywie od regulowania alimentów, że na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, doszło do naruszenia prawa, a tym bardziej w sposób rażący. Na tym tle należy wskazać również na brak podstaw do stwierdzenia, w związku z wydaną decyzją, rażącego naruszenia przepis art. 3 ust. 3a ustawy w sytuacji zasadnej podstawy do wszczęcia postępowania dotyczącej uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu. Wymieniony przepis art. 3 ust. 3a ustawy ma zastosowanie dopiero po wszczęciu postępowania. Nie może stanowić podstawy do oceny podstaw zastosowania art. 3 ust. 3 pkt 1-3 ustawy. Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 3a ustawy, decyzji po wszczęciu postępowania nie wydaje się jedynie wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Stosownym zaświadczeniem wykazano, co wynika z akt sprawy, bezskuteczność egzekucji związaną z brakiem regulowania należności w kwocie i okresie wynikającym z w/w przepisu.
Zdaniem SKO prezentowanej oceny nie zmienia fakt, że doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a następnie decyzji nastąpiło w trybie zastępczym, na podstawie art. 44 k.p.a. na znany organowi pierwszej instancji adres. Analiza awizowania przesyłek kierowanych do strony w tym decyzji, nie uprawnia do podważania skuteczności doręczenia korespondencji. Kolegium nie stwierdziło przesłanek upoważniających do stwierdzenia, że zmianie uległ adres do doręczeń poczty osoby, która unika regulowania alimentów.
We wniesionej do Sądu skardze Prokurator zarzucił decyzji SKO naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów polegające na niezastosowaniu tego przepisu, przejawiające się odmową stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Słupska o uznaniu Pana T. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych pomimo tego, że w dniu orzekania przez organ pierwszej instancji nie występowały przesłanki uzasadniające uznanie Pana T. K. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, o jakich mowa w tym przepisie.
Prokurator domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że Kolegium dopuściło się błędów interpretacyjnych wynikających nie z nieoczywistego brzmienia przepisów, lecz z nadania słowom użytym przez ustawodawcę nieodpowiadającego ich literalnemu brzmieniu znaczenia. Użycie przez ustawodawcę słowa "uniemożliwia" w sposób oczywisty wskazuje, że chodzi o świadome działanie lub zaniechanie dłużnika alimentacyjnego. Przemawia za tym nie tylko stanowisko sądów administracyjnych, ale przede wszystkim znaczenie tego słowa, które według Słownika Języka Polskiego PWN pod redakcją W. Doroszewskiego oznacza "uczynić coś niemożliwym, niedającym się urzeczywistnić". Nie można w znaczeniu prawnym czegoś uczynić niemożliwym, jeśli się nie ma świadomości, że "coś" się dzieje. Nadto z treści art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprost wynika, że to działanie dłużnika alimentacyjnego musi uniemożliwiać przeprowadzenie wywiadu. Trudno za takie działanie uznać sytuację, gdy dłużnik nie wie, że organ przeprowadzić wywiad miał zamiar. Nadto konsekwencją uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego jest, jak wynika z treści art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wydanie przez organ dłużnika decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Ponownie, podobnie jak w wypadku słowa "uniemożliwia", ustawodawca posługuje się czasownikiem tym razem o znaczeniu "rozmyślnie nie wypełnić czegoś" (Słownika Języka Polskiego PWN pod redakcją W. Doroszewskiego), wskazującym na intencjonalne działanie dłużnika alimentacyjnego. Zasady logicznego rozumowania wskazują zatem, iż nie można uznać dłużnika alimentacyjnego za rozmyślne niewypełniającego obowiązku alimentacyjnego, jeżeli w sposób nieświadomy spowodował, że organ wywiadu alimentacyjnego nie mógł przeprowadzić.
Prokurator zakwestionował również stanowisko SKO wskazujące, że to, czy postępowanie prowadzone przez Prezydenta Miasta Słupska dostarczyło danych pozwalających na wydanie decyzji o kwestionowanej treści, nie mogło być przedmiotem rozpoznania przez Kolegium dlatego, że wykraczałoby poza zakres postępowania unieważnieniowego. Prezydent Miasta Słupska nie przeprowadził dowodów zmierzających do ustalenia zamiaru dłużnika alimentacyjnego w zniweczeniu działań organu nie dlatego, że rozważając ich przeprowadzenie jednak tego zaniechał, lecz dlatego, że uznał, podobnie jak Kolegium, że ich przeprowadzenie nie jest konieczne, bo samo nieodebranie korespondencji przez dłużnika oznacza uniemożliwienie przez niego przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Ponadto Prokurator nie zgodził się z sugerowanym przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stanowiskiem, że podstawą wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest jedynie poczynienie ustaleń o jakich mowa w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobnom uprawnionym do alimentów. Bez zaistnienia przesłanek o jakich mowa w art. 5 ust. 3 ustawy organ nie może wszcząć postępowania, a tym samym również przesłanki wymienione w tym przepisie stanowią podstawę wydania decyzji.
Prokurator podkreślił również, że konsekwencje wydania przez Prezydenta Miasta Słupska decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od alimentów spowodowały uruchomienie procedury denuncjacji skutkującej wszczęciem karnego postępowania przygotowawczego. Tym samym miało wpływ na życie dłużnika alimentacyjnego, gdyż naraziło go na konsekwencje wynikające z ryzyka poniesienia odpowiedzialności karnej.
SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie wskazując m.in., że zarówno sprzeciw prokuratorski inicjujący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jak też skarga koncentruje się na przesłankach (okolicznościach) w istocie przypisanych postępowaniu odwoławczemu, w którym istnieje możliwość ponownej oceny przesłanek materialnych wydania decyzji, w tym wraz z ewentualnym prowadzeniem postępowania dowodowego w wymaganym zakresie. Zdaniem Kolegium, przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do których zastosowania odniesiono się w uzasadnieniu skarżonej decyzji, nie pozwalają na ocenę prawidłowości zastosowania art. 5 ust. 3 tej ustawy z perspektywy świadomości, wiedzy, bądź braku wiedzy o postępowaniu. Zarzuty skargi, w kwestii braku wiedzy o postępowaniu, po stronie dłużnika alimentacyjnego, dotyczą bardziej podstaw zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (brak udziału strony w postępowaniu), a więc przesłanki wznowienia sprawy. Odnosząc się do zarzutu wpływu decyzji o uznania za dłużnika alimentacyjnego na postępowanie karne, Kolegium stwierdziło, że to do organu ścigania, bez względu na wydaną decyzję, należy przeprowadzenie właściwego postępowania karnego (przygotowawczego) i ocena zasadności postawienia zarzutu uchylania się przez stronę od realizacji obowiązku alimentacyjnego. Ostatecznie to wynik postępowania przygotowawczego w tym zakresie może prowadzić do innego wniosku. Inicjacja postępowania decyzją nie jest równoznaczna z ustaleniem podstaw prowadzenia postępowania karnego i winy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W przedmiotowej sprawie Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji doszedł do przekonania, że została ona wydana przedwcześnie.
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm. - dalej jako "u.p.o.u.a.") w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przepis art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stanowi natomiast, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest rozstrzygnięcie o tym, czy określony akt stosowania prawa kończący postępowanie zwykłe lub nadzwyczajne zawiera kwalifikowane wady prawne wyliczone w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie przechodzi natomiast do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej. Tak więc ocena dokonywana przez organ administracji w postępowaniu nieważnościowym dotyczy wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym (tu: sprzeciwem) decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie jest natomiast przedmiotem postępowania nieważnościowego ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta decyzją kontrolowaną. W postępowaniu nieważnościowym działanie organu nadzoru winno być zatem nakierowane wyłącznie na poszukiwanie najcięższych (kwalifikowanych) wad prawnych w kontrolowanej decyzji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli zostaną ujawnione, nie mogą być w postępowaniu nieważnościowym uwzględnione, bowiem nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z 13 lutego 2025 r., I OSK 86/22).
Wymóg ścisłego rozumienia przesłanek nieważności, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. oznacza w konsekwencji, że niedopuszczalna jest wykładnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w kontekście dodatkowych okoliczności nieprzewidzianych wprost w ustawie, jak np. skutków społeczno-gospodarczych wywołanych przez decyzję, czy też błędu, winy, należytej staranności, dobrej wiary etc. Uwzględnienie tego rodzaju okoliczności w procesie wykładni danego pojęcia stanowiłoby bowiem przejaw bezpodstawnego wykreowania przesłanki pozaustawowej, ograniczającej możliwość stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Procedując w trybie nadzorczym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organ administracji dysponuje kompetencją stricte kasacyjną, a co więcej - zawężoną katalogiem podstaw nieważnościowych. W przypadku wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa przesłanką jest kwalifikowany, oczywisty stan naruszenia prawa, o którym nie świadczą rozstrzygnięcia mieszczące się w granicach dopuszczalnej wykładni przepisów. Stanowisko takie jest ugruntowane w doktrynie i judykaturze (zob. M. Jaśkowska (w:) M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 156). O stwierdzeniu nieważności decyzji (ze skutkiem ex tunc) nie mogą zatem decydować zmiany czy rozbieżności w interpretacji przepisu.
Cechą rażącego naruszenia prawa jest treść decyzji, która pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. wyrok NSA z 18 marca 2025 r. II OSK 1842/22). Rażące naruszenie prawa to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Naruszenia prawa mają charakter rażący w sytuacji, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. Brak któregoś z wymienionych powyżej elementów wyklucza możliwość uznania, że doszło do wydania decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa (zob. wyrok NSA z 10 stycznia 2025 r., II OSK 638/24).
Istota sporu w niniejszym postępowaniu sprawdza się do rozstrzygnięcia tego, czy wydanie decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w sytuacji braku reakcji osoby (dłużnika) na wezwanie do stawiennictwa celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny (E. Iserzon, J. Starościak, KPA. Komentarz, 1970, s. 153-154; W. Siedlecki, Uchybienia procesowe, s. 100; Z. Świda-Łagiewska, Zasada swobodnej oceny dowodów, s. 114 i n.). Reguły te są następujące: 1) należy opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa, 2) ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego, 3) organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów publicznych oraz dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową, 3) rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z prawidłami logiki (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 19, 2024). Przeprowadzona ocena dowodów powinna znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 k.p.a.). Uzasadnienie powinno bowiem wskazywać te fakty główne, które zostały udowodnione, i te, których nie udowodniono, z jakich dowodów korzystano i które z nich uznano za przydatne do ustalenia stanu faktycznego, a którym odmówiono wiarogodności i z jakich powodów (zob. J. Wegner [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Warszawa 2019, art. 80.).
W przedmiotowej sprawie organ doręczył stronie wezwanie do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, korzystając z procedury przewidzianej w art. 44 k.p.a. (tzw. doręczenie zastępcze). Wezwanie zostało wysłane na adres [...]. Kolegium nie wyjaśniło dlaczego uznało, że korespondencję skierowano do Pana T. K. na prawidłowy adres. Przeciwnie, zgormadzony w sprawie materiał dowodowy (zarówno przez Prezydenta Miasta jak i SKO) nie potwierdza prawidłowości tego adresu. Zauważyć należy, że w aktach administracyjnych Prezydenta Miasta Słupska znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego z 25 maja 2022 r. o braku egzekucji należności alimentacyjnych, w którym adres dłużnika wskazano jako ul. [...]. Taki sam adres wskazany został w zaświadczeniu Komornika z 26 sierpnia 2021 r. (czyli wydanym przed skierowaniem wezwania na wywiad alimentacyjny), a także w zawiadomieniu o możliwości popełnienia przestępstwa skierowanego przez Komornika Sądowego do Prokuratury Rejonowej w Słupsku (pismo z 30 marca 2022 r.). Zauważyć należy, że zgodnie z art. 761 § 3 k.p.c. dłużnik, który został zawiadomiony o wszczęciu egzekucji, obowiązany jest do powiadomienia w terminie 7 dni organu egzekucyjnego o każdej zmianie miejsca swego pobytu, trwającej dłużej niż jeden miesiąc. O obowiązku tym oraz o skutkach jego zaniedbania poucza się dłużnika przy zawiadomieniu go o wszczęciu egzekucji. Zaświadczenie komornika Sądowego stanowi dokument urzędowy korzystający z domniemania prawdziwości (art. 76 k.p.a.). Oznacza to, że organy administracji publicznej są zobowiązane do uznania tego adresu za aktualny, chyba że wykażą stosownym przeciwdowodem, że w okolicznościach sprawy korespondencję należy kierować na inny adres.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, SKO w sposób sprzeczny z istniejącym materiałem domowym stwierdziło, że wezwanie na wywiad alimentacyjny skierowane zostało do dłużnika na właściwy adres. Nie przeczy tej ocenie treść pisma MOPR w Słupsku z 22 października 2024 r., w którym wskazano, że adres przy ul. [...] figuruje w bazie danych. Nie wiadomo o jaką bazę danych chodzi i na jakiej podstawie w tej bazie ten adres został zamieszczony. Wskazane przez Sąd okoliczności zostały całkowicie pominięte przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy, co musi prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ argumentacja Kolegium zaprezentowana w zaskarżonej decyzji odnosi się do wysłania zawiadomienia na właściwy adres dłużnika alimentacyjnego i konsekwencji takiego stanu rzeczy dla oceny zasadności uznania decyzji Prezydenta Miasta Słupska z 24 czerwca 2022 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na wdaniu tej decyzji pomimo braku przesłanki z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., uzasadniającej wszczęcie postępowania w sprawie. To oznacza, że ocena przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. została dokonana przez Kolegium przy uwzględnieniu okoliczności nieznajdujących potwierdzenia w aktach sprawy.
W związku z powyższym, na obecnym etapie postępowania ocena podstaw stwierdzenia nieważności decyzji Prezydent Miasta Słupska dokonana przez Sąd byłaby przedwczesna. To bowiem w pierwszej kolejności Samorządowe Kolegium Odwoławcze musi wydać decyzję na podstawie prawidłowo dokonanej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Na marginesie wskazać należy również, że opisana wyżej wada postępowania nie została także zauważona przez wnoszącego skargę Prokuratora, co jednak nie czyni przeszkody do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (art. 153 p.p.s.a). Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane będzie do rozpoznania sprzeciwu Prokuratora z uwzględnieniem okoliczności skierowania wezwania do stawiennictwa na wywiad alimentacyjny na adres inny niż wynikający z dokumentu urzędowego jakim jest zaświadczenie Komornika Sądowego o bezskuteczności egzekucji za okres ostatnich 6 miesięcy, bądź do wykazania stosownym przeciwdowodem, że adres na który wysłano wezwanie był prawidłowy. Dopiero jednoznaczne odniesienie się przez SKO do tej kwestii, umożliwi organowi ocenę zasadności sprzeciwu Prokuratora.
Przywołane orzecznictwo dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło