II SA/Gd 13/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 13/18 w sprawie ze skargi M. D. na pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie upomnienia w sprawie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone sprzeciwem postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Jak wynika z uzasadnienia referendarz na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia dokonał analizy jego sytuacji majątkowej ustalając, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz dorosłym synem. Skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 405 m2 o wartości 5.000 zł, samochód osobowy marki Alfa Romeo z 2005 r. o wartości 8.000 zł oraz – wspólnie z małżonką – jest właścicielem mieszkania o powierzchni 46,90 m2 i wartości około 300.000 zł. Nadto, na dzień 2 czerwca 2018 r. na rachunku bankowym posiadał środki pieniężne w łącznej kwocie 6.023,34 zł, z czego 3.510,16 zł stanowiły oszczędności. Natomiast syn skarżącego poza samochodem osobowym marki Opel Astra Classic z 1998 r. nie posiada innego majątku. Dalej referendarz ustalił, że skarżący osiąga dochody z emerytury, która wynosi 2.907,67 zł netto miesięcznie oraz z umów zleceń, z których średnie miesięczne wynagrodzenie w okresie od lutego do kwietnia br. kształtowało się na poziomie 1.798,64 zł netto. Wnioskodawca wskazał wprawdzie, że wysokość wynagrodzenia z tego tytułu nie jest stała i zależy od ilości przepracowanych godzin, przy czym – jak wynika zarówno z oświadczenia skarżącego o dochodach, zeznania podatkowego złożonego przez małżonków za 2017 r. oraz przelewów na rachunek bankowy – wynosi ono minimum 1.600 zł netto miesięcznie. Natomiast jego małżonka uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę, które przekazywane jest na rachunek bankowy w kwocie 2.825,54 zł netto miesięcznie. Syn skarżącego z dniem 20 marca 2018 r. został uznany za osobę bezrobotną i z tego tytułu do dnia 15 września 2018 r. został mu przyznany zasiłek w kwocie 664,90 zł brutto (przez okres pierwszych 90 dni) oraz 522,10 zł brutto (w pozostałym okresie). Z uzyskanych informacji wynika zatem, że miesięczne dochody trzyosobowej rodziny wynoszą średnio 8.068 zł netto, z czego kwota około 2.332 zł miesięcznie przeznaczana jest na opłaty za mieszkanie i fundusz remontowy, media, usługi telekomunikacyjne, ubezpieczenia na życie i majątkowe, podatek od nieruchomości i za użytkowanie wieczyste gruntu oraz spłatę kredytów. Według skarżącego na wyżywienie rodziny wydatkuje kwotę około 2.000 zł. Nadto, udziela pomocy drugiemu synowi poprzez zakup żywności na kwotę około 300 zł miesięcznie oraz dokonywanie opłat za telefon (bez podania wysokości). Wszystkie udokumentowane opłaty za usługi telekomunikacyjne zostały ujęte przez referendarza sądowego w kwocie miesięcznych wydatków). Wspomaga także syna obiadami. Uwzględniając wszystkie wydatki, jakie małżonkowie oraz pozostający z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym syn ponoszą na bieżące koszty swojego utrzymania, jak również nie kwestionując pomocy udzielanej drugiemu synowi referendarz stwierdził, że do dyspozycji małżonków pozostaje kwota 3.436 zł miesięcznie. Jak ustalił referendarz, pomimo podnoszonej trudnej sytuacji finansowej, skarżący zgromadził oszczędności w kwocie 3.510,16 zł, zaś saldo końcowe jego rachunku bieżącego wynosiło ponad 6.000 zł. Nieznana jest przy tym kwota środków, jaką dysponuje małżonka skarżącego na swoim rachunku bankowym, bowiem pomimo wezwania skarżący nie przedstawił historii dokonanych na nim transakcji. Nadto, skarżący osiąga stałe miesięczne dochody z emerytury i umów zleceń, które wynoszą nie mniej niż 4.500 zł netto miesięcznie, a średnio około 4.700 zł miesięcznie. Według referendarza dochody skarżącego oraz jego żony nie tylko pozwalają na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny, w tym spłatę kredytów, ale także na udzielanie pomocy swoim dorosłym synom. Nadto małżonkowie swoich dochodów w całości nie przeznaczają na bieżące wydatki i są w stanie poczynić z nich oszczędności, co według ustaleń referendarza potwierdza stan środków na koncie skarżącego. Oceniając sytuację finansową skarżącego referendarz uznał, że wnioskodawca dysonował środkami pieniężnymi w wysokości wielokrotnie przewyższającymi powstałe na tym etapie postępowania koszty sądowe, tj. ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej jako: rozporządzenie), jak i wydatków na opłacenie pełnomocnika z wyboru (radcy prawnego), które mógł przeznaczyć na ich uiszczenie i winien był je zabezpieczyć na ich pokrycie. Odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy referendarz sądowy zauważył, że skarżący ma 48 lat, a zatem dobrowolnie zrezygnował z wyższych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę decydując się przejść na emeryturę w wieku znacznie niższym, aniżeli przewidziany przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270). Zatem korzystając z uprawnienia wcześniejszego przejścia na emeryturę skarżący podjął dobrowolną i świadomą decyzję, że wypłacane mu z tego tytułu świadczenie, ze względu na przepracowany okres, będzie niższe. Nadto jak ustalono skarżący nie jest osobą niepełnosprawną, czy też niezdolną do pracy. W sprzeciwie skarżący stwierdził, że nie stać go na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z G., a trudno sobie wyobrazić, że zastępować go będzie przed sądem w G. pełnomocnik z W. Według skarżacego koszt tego wynagrodzenia przewyższa jego możliwości zarobkowe i majątkowe, a ponadto nie może liczyć na pomoc rodziny. Podkreślił, że pomoc pełnomocnika w sporządzeniu skargi kasacyjnej jest niezbędna ze względu na duże znaczenie umotywowania skargi kasacyjnej w jej rozpatrzeniu, co dostrzegł także ustawodawca statuując przymus radcowsko-adwokacki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został doręczony skarżącemu w dniu 2 sierpnia 2018 r., zaś sprzeciw został wniesiony w dniu 7 sierpnia 2018 r., a zatem został ustawowo termin do skutecznego wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza. Odnosząc się do zarzutów wniesionego sprzeciwu sąd wojewódzki uznaje je za niezasadne. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Zdaniem sądu wojewódzkiego zaskarżone sprzeciwem postanowienie i przywołana na jego poparcie argumentacja są prawidłowe. Sąd wojewódzki dokonując ponownej oceny wniosku nie znajduje podstaw faktycznych i prawnych do zmiany zaskarżonego postanowienia i w rezultacie przerzucania ciężaru finansowania postępowania zainicjowanego przez skarżącego na Państwo. Jak wyjaśniono, pomoc finansowa ze strony Państwa przysługuje jedynie osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która posiada majątek w postaci nieruchomości czy oszczędności. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika natomiast, że skarżący takim majątkiem dysponuje. Przede wszystkim posiada stałe i stabilne źródło dochodów, które wraz ze stałymi dochodami małżonka jest wystarczające, jak wynika z prawidłowych ustaleń referendarza, zarówno na utrzymanie, pomoc dla dorosłych dzieci oraz poczynienie oszczędności. Konfrontacja wysokości miesięcznych dochodów rodziny skarżącego, wynoszących około 8.068 zł netto, z wysokością obciążających ich kosztów utrzymania, (spłaty zobowiązań oraz pomocy udzielanej drugiemu synowi) kształtujących się na poziomie ok 4.632 zł oraz wysokością udokumentowanych środków zgromadzonych na rachunku oszczędnościowym ponad 3.000 zł nie potwierdza, ażeby skarżący nie był w stanie ponieść pełnych kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. W ocenie sądu wojewódzkiego wnioskodawca nie wykazał tak trudnej sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby przyznanie pomocy prawnej w zakresie całkowitym czy też choćby częściowym. Przede wszystkim z uzyskanych danych wynika w szczególności, że skarżący dysponuje środkami pieniężnymi, które umożliwiają mu poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej, na które oprócz wpisu sądowego w wysokości 100 zł składają się także koszty wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika. Przy czym sąd zwraca uwagę, że zarówno wysokość tego wynagrodzenia, z uwzględnieniem obowiązujących stawek, jak też termin i sposób płatności skarżący może indywidualnie kształtować w umowie z pełnomocnikiem. Mając na uwadze powyższe, w ocenie sądu wojewódzkiego referendarz sądowy prawidłowo i zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Strona skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.