II SA/Gd 1403/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.) Protokolant: Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi P. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 01 września 2003 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 marca 2003 r., nr [...] oraz zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego P. F. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 4 października 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 2705/00 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 2 października 2000 r., nr [...]oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 9 maja 2000 r., nr [...] pozbawiające P.F. dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich, ze względu na to, iż organ niedostatecznie wyjaśnił, czy skarżący brał udział w walkach z UPA, a więc, czy przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie z innych tytułów przewidzianych w ustawie. Decyzją z dnia 11 marca 2003 r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jedn. tekst Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił P. F. dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich, przyznanych wyłącznie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej. Organ administracji ustalił, zgodnie ze wskazaniem sądu, w oparciu o informacje uzyskane z IPN- Oddział w Warszawie oraz Archiwum Straży Granicznej, iż P. F. nie brał udziału w walkach z UPA. Stwierdzono, iż skarżący pełnił służbę w 5 Pułku KBW oraz 19 Brygadzie Ochrony Pogranicza w okresie od 17 czerwca 1948 r. do 6 października 1950 r. W piśmie ASG z dnia 27 maja 2002 r., nr 499 stwierdzono, iż "nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział jednostek, w których służył skarżący w walkach z UPA oraz grupami Wehrwolfu", natomiast w piśmie IPN z dnia 22 maja 2002 r., nr [...] wskazano, że "5 Pułk KBW w latach 1948- 1949 brał udział w walkach z AK, NSZ WIN oraz bandami o charakterze rabunkowym". Kserokopie tych pism przesłano P. F., który nie ustosunkował się do ich treści. Organ administracji wskazał jednocześnie, iż zwrócił się do WKU w S., o nadesłanie materiałów źródłowych, na podstawie których wystawiono zaświadczenie o walce skarżącego z UPA. WKU wyjaśniło, iż nie jest w stanie wskazać na jakiej podstawie wystawiono to zaświadczenie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. F. zarzucił, że uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu udziału w walkach zbrojnych w szeregach Wojska Polskiego, jako żołnierz czynnej służby wojskowej z poboru, wobec czego brak było podstaw do pozbawienia go tych uprawnień. Ponadto ponowił zarzut walki z UPA i grupami Wehrwolfu. Nadesłał również kserokopie oświadczeń trzech świadków, na okoliczność jego walki z UPA. Nie uwzględniając tego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych, decyzją z dnia 1 września 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając w całości jego podstawy faktyczne i prawne. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano dodatkowo, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie podała żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę treści rozstrzygnięcia. Organ wskazał, iż oświadczenia świadków nie są wiarygodne, zwłaszcza w kontekście odmiennej treści wynikającej z dokumentów urzędowych (pism IPN i ASG). P. F. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji wywodził, że brał czynny udział w walkach z bandami UPA, co potwierdził zeznaniami trzech świadków. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z odwołaniem się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zważył, co następuje: Skargę należało uznać za uzasadnioną w części dotyczącej zarzutów niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Powołany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia przepis art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944- 1956 w charakterze uczestników o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uzyskały je z innych tytułów określonych w ustawie. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w więzieniach i poprawczych obozach pracy oraz poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych (GUŁag) NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, a także w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski - spowodowanego działalnością, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2. Art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy stanowi, że Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, określi, w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz w pkt 3. Stosowne rozporządzenie zostało wydane 20 września 2001 r. Dz.U. z 2001 r., Nr 106, poz.1154. Z akt organu wynika, iż skarżący w piśmie z dnia 19 kwietnia 2000 r. wskazywał, iż przebywał w miejscowości Rittergut Reuth, powiat Plauen w Saksonii w niemieckim obozie pracy. Organ w żadne sposób nie ustosunkował się do tej informacji, jak również do treści załączonej do niej kserokopii pisma Burmistrza Reuth. Oświadczenie to zobowiązywało organ administracji do przeprowadzenia bardziej wnikliwego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i 77 k.p.a. Okoliczność ta miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem wskazanie, przez skarżącego, że przysługiwały mu uprawnienia kombatanckie z innego tytułu przewidzianego w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) nie dawałoby podstaw do pozbawienia go dotychczas posiadanych uprawnień kombatanckich Wskazać w tym miejscu należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowało się, że wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. (por. uchwała NSA z dnia 4 marca 2002r., sygn. akt OPS 13/01, ONSA 2002/4/132). W świetle przytoczonych wyżej przepisów prawa obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie tej okoliczności, czy skarżący faktycznie przebywał w obozie wymieniony we właściwym rozporządzeniu i czy z tego tytułu przysługiwałyby mu uprawnienia kombatanckie. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 153 poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż z art. 26 ustawy o kombatantach wynika, że utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2000 r.; sygn. akt SA/Rz 2073/99, oraz wyrok NSA z dnia 24 maja 2001r. sygn. akt V SA 1095/00, Baza Orzeczeń LEX nr 56605). Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270)