II SA/Gd 142/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Protokolant Sekretarz Sądowy Agnieszka Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 stycznia 2007 r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 19 lipca 2006 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił H. Z. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w obozach hitlerowskich. H. Z. wnioskiem z dnia 08 sierpnia 2006 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż kwestionowane co do wiarygodności przez organ oświadczenia świadków zostały złożone przed urzędnikiem państwowym, jak podała również, nie posiada innych dowodów. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją z dnia 03 stycznia 2007 r. Nr [...] utrzymał w mocy opisana wyżej własną decyzję. Organ wskazał, iż dla wyjaśnienia podnoszonych przez stronę okoliczności zwrócił się do Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN o określenie charakteru obozów w Poznaniu, Dachau i Osnabruck. Do pisma dołączono kserokopie nadesłanych przez brata strony – A. B., dokumentów. Wydział Ekspertyz i Opracowań GKŚZpNP IPN pismem z dnia 17 października 2006 r. wskazał, iż w Poznaniu istniał w okresie okupacji niemieckiej obóz przejściowy Durchangslager Poznań-Górczyn. Był on przeznaczony dla Polaków oczekujących na wywiezienie na roboty przymusowe do III Rzeszy. W wykazach obozów, przygotowanych przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą ITS Arolsen, Dachau nie figuruje jako miejscowość, w której istniałby obóz dla robotników cywilnych. W Osnabruck istniało wiele obozów mieszkalnych dla robotników cywilnych. Z wyjaśnień wnioskodawczyni jak i z danych dostępnych organowi, a uzyskanych na potrzeby innego postępowania (pismo KZ Gedenkstatte Dachau z dnia 13 czerwca 2005 r.) wynika, iż strona mogła przebywać w obozie przejściowym w Dachau, znajdującym się w dzielnicy Rotschweige - w obozie, który nie podlegał obozowi koncentracyjnemu w Dachau. Ponadto GKŚZpNP IPN pismem z dnia 14 listopada 2006 r. zaopiniowała, iż zarówno obóz przejściowy Poznań-Górczyn (podporządkowany urzędowi pracy) jaki i obozy mieszkalne (Gemeinschaftslager) nie spełniają warunków ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie organu bezspornym jest, że podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) i nie może również zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Okoliczność deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy może mieć znaczenie w przedmiocie przyznania świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 1996 r., Nr 87 poz. 395 ze zm.). H. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jej uchylenia, podtrzymując dotychczasową argumentację. Dodatkowo nie zgodziła się z zaliczeniem jej do robotników przymusowych wskazując, iż miała wówczas 3 lata. Powołała się również na uzasadnienie skargi A. B., ponieważ z uwagi na to, że była dzieckiem, nie pamięta obozów. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę administracji pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrolując zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga H. Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wskazać należy, iż w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) uprawnienia kombatanckie przysługują osobą, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c omawianego przepisu). Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. 2001 r., Nr 106, poz. 1154). Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni wniosła o przyznanie jej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w Poznaniu oraz w obozach Dachau i Osnabruck w roku 1944 (vide: wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich k. 2 akt administracyjnych). Do wniosku skarżąca dołączyła oświadczenia świadków: M. S., B. W., kartę osobową matki S. B., zaś w toku postępowania jak i w skardze złożonej do Sądu, skarżąca powoływała się na szczegółowe okoliczności przytaczane przez swego brata, A. B., którego skargę Sąd rozstrzygnął wyrokiem z dnia 28 czerwca 2007r. sygn. akt II SA/Gd 141/07. Z tych przyczyn Sąd przeprowadził dowód również z dokumentów znajdujących się w aktach wymienionej wyżej sprawy. Jest bowiem niesporne, że H. Z. (z domu B.) oraz A. B., wraz z matką i dwojgiem pozostałego rodzeństwa zostali wywiezieni z miejscowości Z. i poprzez obozy w Poznaniu i Dachau skierowani do obozu w Osnabruck, zatem okoliczności niniejszej sprawy są w znacznym stopniu tożsame jak w sprawie administracyjnej A. B. Jak wynika z prawidłowych ustaleń Kierownika Urzędu popartych pismem Wydziału Ekspertyz i Opracowań Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN (vide: pismo z dnia 17 października 2006 r. – k. 21 akt administracyjnych), w Poznaniu w okresie okupacji niemieckiej istniał obóz przejściowy - Durchangslager Poznań-Górczyn. Obóz ten był przeznaczony dla Polaków oczekujących na wywiezienie na roboty przymusowe do III Rzeszy. Nadto w wykazach obozów, przygotowanych przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą ITS Arolsen, Dachau nie figuruje jako miejscowość, w której istniałby obóz dla robotników cywilnych. Dodatkowo wskazano, iż w Osnabruck istniało wiele obozów mieszkalnych dla robotników cywilnych. Z kolei na podstawie opinii Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN (vide: pismo z dnia 14 listopada 2006r. k. 24 akt administracyjnych) ustalono, iż obóz przejściowy Poznań-Górczyn, był podporządkowany urzędowi pracy, a obozy mieszkalne dla robotników cywilnych (Gemeinschaftslager) uważano za zwykłe czasowe mieszkanie dla robotników. Tym samym obozy te nie spełniają warunków przewidzianych w powołanej powyżej ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ dokonał powyższych ustaleń z uwzględnieniem wyjaśnień wnioskodawczyni (vide: wniosek - k. 4, życiorys k. 17, pismo z dnia 25 maja 2006 r. k. 21 akt administracyjnych) oraz pisma KZ-Gedenkstatte Dachau (vide: pismo z dnia 13 czerwca 2005 r. – k. 40 akt administracyjnych) a oceniając tak zebrany materiał nie naruszył przepisów postępowania, w szczególności art. 80 kpa, przez przyjęcie, iż wnioskodawczyni mogła przebywać w obozie przejściowym Durchangslager Poznań-Górczyn, a w Dachau, w obozie przejściowym znajdującym się w dzielnicy Rotschweige – tj. w obozie, który nie podlegał obozowi koncentracyjnemu w Dachau. Wskazać należy, że strona nie pamięta żadnych faktów ani nie posiada żadnych dowodów na okoliczność twierdzeń, w jakich konkretnie obozach wraz z matką i pozostałym rodzeństwem przebywała. Nie precyzują tych okoliczności oświadczenia świadków, na które powołuje się skarżąca we wniosku. Z oświadczeń tych wynika jedynie, że H. Z. wywieziona została wraz z matką i rodzeństwem na roboty przymusowe do Niemiec, do miejscowości Osnabruck, po drodze przebywała również w nieoznaczonych obozach w Poznaniu i Dachau (vide: oświadczenia świadków M. St. i B. W. k. 10, 11 akt administracyjnych). Również opisy warunków panujących w obozach, znajdujące się w pismach składanych przez A. B. w toku postępowania w sprawie świadczenia za pracę przymusową (vide: k. 10, 49 akt administracyjnych dot. świadczenia, w aktach sprawy II SA/Gd 141/07), nie zostały w niniejszym postępowaniu poparte żadnymi dowodami co do tego, że w obozach tych warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Samo kwestionowanie ustaleń organu nie jest wystarczające dla uzasadnienia zarzutu ich wadliwości. Skarżąca w owym czasie, co jest niesporne, była 3-letnim dzieckiem, nie potrafiącym czytać ani pisać i nie mogła zrozumieć, a w rezultacie nie zapamiętała, w jakich obozach (odosobnienia, pracy) pozostawała wraz z matką i rodzeństwem. Brak dokumentacji potwierdzenia pobytu skarżącej w wymienionych przez nią (co do miejscowości pobytu) obozach oraz niewskazanie innych dowodów niezbędnych dla oceny prawdziwości twierdzeń strony skarżącej, pozwalają na uznanie trafności zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu organ podjął wszelkie środki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, stosownie do treści art. 7 kpa, lecz ze względu na wiek wnioskodawczyni i przy braku innych dowodów jednoznacznie stwierdzających charakter jej pobytu w obozach w wymienionych wyżej miejscowościach, rezultat oczekiwany przez skarżącą co do przyznania uprawnień kombatanckich nie mógł być zrealizowany. Dodatkowo należy podnieść, iż skarżąca pouczona została przez organ o treści art. 10 § 1 oraz art. 73 kpa (vide: zawiadomienie z dowodem doręczenia k. 27 akt administracyjnych), a także poinformowana co do obowiązku zgłoszenia dowodów (vide: pismo k. 6 akt administracyjnych), wobec czego gwarancje dotyczące udziału strony w postępowaniu administracyjnym i zachowaniu jej uprawnień, w ocenie Sądu zostały zachowane. Słusznie wskazał Kierownik Urzędu, że deportacja do pracy przymusowej w III Rzeszy oraz przebywanie w obozach przejściowych nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Podkreślić należy w tym miejscu fakt uzyskania przez A. B. decyzją z dnia 07 czerwca 2006 r. Nr [...] uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy w Osnabruck, w tym samym, w którym przebywała H. Z., w okresie od lutego 1944 r. do listopada 1944 r. to jest 10 miesięcy. Na uwagę w tym miejscu zasługuje stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 października 2001 r., sygn. akt V SA 454/01 (nie publ., Baza orzeczeń LEX nr 84445), zgodnie z którym nie zalicza się pobytu w obozie pracy i wykonywania pracy przymusowej do represji, o których stanowi art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a ustawy o kombatantach. W szczególności zatem słuszne jest stanowisko Kierownika Urzędu odmawiające uznania pobytu skarżącego w obozie w Osnabruck jako w obozie odpowiadającym warunkom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b i c, skoro brat skarżącej przytacza w swoich pismach okoliczności, z których wynika, że jego matka wykonywała pracę poza terenem tego obozu, co wykluczałoby dozór Gestapo, on sam natomiast świadczył pracę w tym obozie. Okoliczności sprawy wskazują zatem na to, iż obóz w Osnabruck był obozem pracy, nie mógł być zatem ani obozem koncentracyjnym, ani miejscem odosobnienia, w którym warunki nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych. Nie ma przy tym żadnych dowodów, iż skarżąca zarówno o w tym jak i w innych obozach (w Poznaniu i Dachau) pozostawała do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach). Natomiast zgodnie z ustawą z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją jest osadzenie w obozach pracy i deportacja do pracy przymusowej, a z tego tytułu przyznano świadczenie pieniężne A. B., bratu skarżącej. Podkreślenia również wymaga stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 18 lipca 2002 r. w sprawie sygn. akt III RN 48/02 (OSNP z 2003 r., Nr 14, poz. 327), według którego z samego faktu przebywania w miejscowości, w której znajdował się obóz koncentracyjny nie wynika domniemanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie podlegała represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Zatem okoliczność, iż skarżąca przebywała w obozie przejściowym w miejscowości Dachau nie oznacza, że osadzona była w obozie koncentracyjnym, tym bardziej, że jak wynika z okoliczności sprawy, celem pobytu rodziny skarżącej w kolejnych obozach przejściowych było wywiezienie do Niemiec na roboty przymusowe. Sąd nie neguje cierpień, jakich doznała skarżąca i członkowie jej rodziny poprzez przymusowe wywiezienie do Niemiec i pobyt w kolejnych obozach przejściowych, jednakże doznania te nie mieszczą się w katalogu przesłanek niezbędnych dla uzyskania uprawnień, o których mowa w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Sam tytuł wymienionej ustawy wskazuje, że nie wszystkie represje, jakim poddano osoby narodowości polskiej mieszczą się w katalogu represji, z tytułu których przysługują określone w tej ustawie świadczenia. Dowody, na które powoływała się skarżąca w niniejszym postępowaniu administracyjnym, obejmujące również dowody zgłoszone w postępowaniu wszczętym na wniosek A. B., jak i ustalenia dokonane z urzędu, prawidłowo zostały ocenione przez organ jako niewystarczające dla przyznania wnioskodawczyni uprawnienia z tytułów określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy o kombatantach. Kontrola sądowa nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego ani postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu podjęte zostały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy ze względu na interes społeczny oraz słuszny interes strony. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę jako niezasadną oddalił.