II SA/Gd 144/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Protokolant Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń, po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi R. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 2 stycznia 2006 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 września 2005 r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 2 stycznia 2006r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 11 Kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, póz. 371) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 30 września 2005 r. o pozbawieniu R. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż strona nabyła uprawnienia kombatanckie decyzją ZW ZBoWiD w S. z 14.08.1987 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej od 15.03.1947 r. do 30.10.1947 r. oraz od 12.10.1951 r. do 08.12.1951 r. Z akt sprawy wynika, że strona nabyła uprawnienia za okres od 15.03.1947 r. do 30.10.1947 r. za działalność w ORMO natomiast w okresie od 12.10.1951 r. do 08.12.1951 r. strona pełniła służbę wojskową w 6 Pułku KBW. Zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby w ramach służby w ORMO strona brała udział w walkach z UPA lub Wehrwolfem w warunkach podporządkowania dowództwu wojskowemu. Brak również podstaw do uznania, aby strona walczyła z tymi formacjami w ramach służby wojskowej w KBW. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z 28.04.2005r. wynika, że 6 Pułk KBW w 1951 r. walczył jedynie z NSZ, AK i bandami o charakterze rabunkowym. Również strona w toku postępowania weryfikacyjnego nie przedstawiła żadnych dowodów na swój udział w walkach z UPA lub Wehrwolfem. Ponadto, podnoszony przez stronę fakt służby w Batalionie Niszczycielskim w latach 1944-1945 nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w zebranych dowodach. Strona nie przedstawiła żadnego dokumentu archiwalnego ani też stosownego zaświadczenia wojskowego na tę okoliczność. Natomiast oświadczenia świadków E. S. oraz Z. S. nie są wiarygodne, gdyż akta sprawy nie zawierają żadnych dokumentów potwierdzających, iż świadkowie sami pełnili służbę w Batalionie Niszczycielskim. Świadek E. S. nie wyjaśnił ponadto skąd posiada wiedzę odnośnie służby strony w tymże Batalionie. Natomiast świadek Z. S. wskazała jedynie, iż zamieszkiwała w tej samej co strona miejscowości i wiedziała o jego służbie w Batalionie Niszczycielskim. Strona w toku postępowania weryfikacyjnego nie przedstawiła żadnych dowodów na swój udział w walkach z UPA lub Wehrwolfem. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Osoby takie jednak zachowują uprawnienia w sytuacji, gdy zostanie wykazane, że uczestniczyły w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub że uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, bądź też jako żołnierze z poboru pełniły służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10.05.1945r.do 30.06.1947 r. Na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. W świetle regulacji zawartej w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy sam udział w walkach z UPA lub z Wehrwolfem w szeregach ORMO nie jest warunkiem wystarczającym do nabycia czy też zachowania uprawnień kombatanckich. Przepis ten wymaga bowiem, aby uczestnictwo to wiązało się z przynależnością w owym czasie do Wojska Polskiego czy innych zmilitaryzowanych służb państwowych. Należy podkreślić, że za zmilitaryzowaną służbę państwową nie może uchodzić ORMO, która była wówczas organizacją społeczną o charakterze paramilitarnym, mającą na celu współdziałanie z MO. Pogląd ten znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 25.06.2002 r. sygn.akt S.A./Rz 1550/00). Zebrany materiał dowodowy nie daje ani dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że strona w ramach ORMO walczyła z UPA lub Wehrwolfem w warunkach podporządkowania strukturze Wojska Polskiego. Strona pełniła zasadniczą służbę wojskową w KBW po 30.06.1947 r. a więc nie może zachować uprawnień kombatanckich z racji samej służby z poboru. Zebrany materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do uznania aby strona brała udział w walkach z UPA i Wehrwolfem w rozumieniu art. l ust. 2 pkt 6 ustawy. W myśl art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach ("Istriebitielnych Batalionach") na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-1945. Zebrane dowody nie dają dostatecznych podstaw do potwierdzenia stronie działalności określonej w tym przepisie. Strona nie przedstawiła żadnego dokumentu archiwalnego ani też stosownego zaświadczenia wojskowego na tę okoliczność, zaś oświadczenia świadka E. S. oraz Z. S. nie są wiarygodne. Skargę na powyższą decyzję wniósł R. J. domagając się jej uchylenia, jako niesprawiedliwej i krzywdzącej. Skarżący stwierdził, że w pismach kierowanych do organu szczegółowo przedstawił swoją służbę w ORMO i zasadniczą służbę wojskową w jednostkach KBW, ktorą pełnił w okresie 23.06.1950r.-6.11.1952r. Służbę w Istriebitielnym Batalionie w m. K. (Wołyń) rozpoczął w pierwszej dekadzie września 1944 roku. Skarżący wymienił inne osoby pełniące z nim tą służbę, stwierdzając jednocześnie że już nie żyją. Nadto skarżący zarzucił, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia świadków: Z. W., L. K.-M., Z. J.-S. i E. S., odpisy o uprawnieniach kombatanckich, w tym również wycinek z kroniki rodzinnej. Wymienieni świadkowie w tym czasie zamieszkiwali w tej samej miejscowości K., znali skarżącego i wiedzieli, że w podanym okresie pełnił służbę, o której mowa. W ocenie skarżącego są to świadkowie wiarygodni i odpowiedzialni za złożone oświadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, iż podnoszony przez skarżącego fakt służby w Batalionie Niszczycielskim w latach 1944-45 nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w zebranych dowodach. Strona nie przedstawiła żadnego dokumentu archiwalnego ani też stosownego zaświadczenia wojskowego na tę okoliczność. Organ uznał za niewiarygodne oświadczenia złożone przez E. S. i Z. S. Wskazał także, iż świadków Z. W. i L. K.-M. strona nie powołała w odpowiedzi na pismo z dnia 9 sierpnia 2005r. tak więc ich oświadczenia nie zostały wzięte pod uwagę, zważywszy że analogicznie do pozostałych świadków akta sprawy nie zawierają żadnych dowodów, aby świadkowie pełnili służbę w Batalionie Niszczycielskim. Także więc ich oświadczenia również byłyby uznane za niewiarygodne. W piśmie z dnia 17 października 2006r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że ewentualna działalność skarżącego w Istriebitielnym Batalionie czy też prowadzenia walk z bandami UPA nie może mieć wpływu na zmianę decyzji organu. Skarżący bowiem podczas pełnienia służby wojskowej brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa lub poza nimi, jeżeli podczas lub w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Organ wskazał na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujący sprawę organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Postępowanie w przedmiocie uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997 r., poz. 950, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się wszystkie unormowania dotyczące zasad i sposobu prowadzenia dowodowego wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 Kpa nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 Kpa wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej. Art. 80 Kpa stanowi, że organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wyraża równocześnie zasadę prawdy obiektywnej jak też zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ prowadzący postępowanie musi zatem dążyć do ustalenia prawdy materialnej i według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenić wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. Kpa z komentarzem. B.Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 1996. s.378). Z art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 września 2004r. w sprawie IISA/Gd 3471/01 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 września 2001r. i decyzję ją poprzedzającą pozbawiającą R. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, iż organ nie rozważył okoliczności dotyczących możliwości nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie, a w szczególności z tytułu służby w tzw. Niszczycielskich Batalionach. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że zebrane dowody nie dają dostatecznych podstaw do potwierdzenia działalności skarżącego w Niszczycielskich Batalionach, gdyż nie przedstawił on żadnego dokumentu archiwalnego ani też stosownego zaświadczenia wojskowego na tę okoliczność. Przy czym organ uznał oświadczenia świadków E. S. oraz Z. S. za niewiarygodne. W zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do innych dowodów, a w szczególności oświadczeń świadków Z. W. i L. K.-M. W odpowiedzi na skargę stwierdził natomiast, że skarżący nie powołał tych świadków w odpowiedzi na pismo z dnia 9 sierpnia 2005r., tak więc ich oświadczenia nie zostały wzięte pod uwagę, zważywszy że analogicznie do pozostałych świadków akta sprawy nie zawierają żadnych dowodów, aby świadkowie pełnili służbę w Batalionie Niszczycielskim. Także więc ich oświadczenia byłyby uznane za niewiarygodne. Przede wszystkim wskazać należy, że zakres kontroli sądu administracyjnego i kasacyjny charakter jego orzeczeń, nie zezwalają na oddalenie skargi na akt rozstrzygający prawidłowo, lecz zupełnie wadliwie uzasadniony. Nadto art. 107 § 3 Kpa stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak podania w uzasadnieniu decyzji (orzeczeniu) motywów rozstrzygnięcia z jednej strony uniemożliwia Sądowi dokonanie oceny legalności decyzji, a z drugiej strony może być powodem zaskarżenia do sądu decyzji nie zawierających prawidłowego uzasadnienia wobec niemożności poznania motywów takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie próba uzasadnienia wydanych decyzji została podjęta dopiero w odpowiedzi na skargę, która nie może być traktowana jako aneks do decyzji, gdyż należy już do postępowania sądowo-administracyjnego, a nie administracyjnego ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia1999r. III SA 1756/99,LEX nr 47228). Odpowiedź na skargę nie może "uzupełnić" zaskarżonej decyzji przez zamieszczenie w niej rozważań i ocen, które zgodnie z art. 107 § 3 Kpa powinno zawierać jej uzasadnienie faktyczne i prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1992 r., III SA 1838/91 - ONSA 1992 Nr 2 poz. 45). Z uwagi na powyższe nie jest możliwe uwzględnienie zawartych w odpowiedzi na skargę argumentów, które nie znalazły się w uzasadnieniu decyzji. To samo dotyczy pisma organu z dnia 17 października 2006r. wskazującego na art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach jako podstawę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, gdyż podczas pełnienia służby wojskowej brał on udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Wskazać przy tym należy, że przytoczone przepisy nie stanowiły podstawy orzekania przez organ. Zaskarżona decyzja została wydana na innej podstawie, a mianowicie w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. W uzasadnieniu tej decyzji nie dokonano również żadnych ustaleń dotyczących okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy. W tej sytuacji okoliczności zawarte w piśmie organu z dnia 17 października 2006r. nie mogą być przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu. Z powyższego wynika, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zrealizował wytycznych zawartych w wyroku z dnia 14 września 2004r. Jednocześnie organ uchybił obowiązkom, wynikającym z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa, a także art. 107 § 3 Kpa. Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien przeprowadzić postępowanie z uwzględnieniem powyższych uwag, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.