II SA/Gd 145/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego z 26 maja 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia kopii akt sprawy dotyczącej nieważności decyzji w sprawie zezwolenia na usunięcie drzew postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 26 maja 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona skarżąca uzasadniła swój wniosek brakiem dochodów, gdyż pomimo posiadania gruntów rolnych o pow. 7,51 ha nie osiąga z nich pożytków, a środki na utrzymanie pozyskuje z pożyczek od osób prywatnych. Przeciwko skarżącej prowadzone są postępowania sądowe oraz egzekucyjne o spłatę zadłużenia, które posiada wobec kilku instytucji. Zdaniem skarżącej, przyczyny dla których ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy są doskonale znane sądowi, zostały szczegółowo opisane i przedstawione we wnioskach o przyznanie prawa pomocy składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Referendarz sądowy uznała oświadczenie skarżącej za niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości płatniczych i zarządzeniem z 7 kwietnia 2017 r. wezwała skarżącą do przedłożenia w terminie 14 dni oświadczeń, których celem było doprecyzowanie twierdzeń wnioskodawczyni zawartych we wniosku oraz ich udokumentowanie. Jednocześnie, wyjaśniono skarżącej, że niezastosowanie się do treści wezwania w zakreślonym terminie może być uznane za niewykazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. Strona skarżąca nie nadesłała żadnych oświadczeń i nie przedłożyła żądanych dokumentów w tej sytuacji referendarz uznała, że wnioskodawczyni nie wykonała zarządzenia w przedmiocie przedłożenia dokumentów źródłowych. W konsekwencji powyższego skoro wnioskodawczyni nie wyjaśniła m.in. skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie, jaka jest wysokość jej aktualnego zadłużenia i wobec kogo jest dłużnikiem, jakie faktycznie są jej koszty utrzymania referendarz uznała, że niemożliwe jest uwzględnienie wniosku. Brak dokumentów nie pozwala na zweryfikowanie zawartego w formularzu urzędowym PPF stwierdzenia wnioskodawczyni, że jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia M. W. wniosła o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu wskazując, że udział profesjonalnego pełnomocnika pozwoli na przygotowanie uzasadnienia sprzeciwu. Podkreśliła, że czynności przed sądem podejmuje samodzielnie i powoduje to pozbawienie jej prawa do sądu pomimo, że od wielu lat pozbawiona jest dochodów wskutek działania funkcjonariuszy publicznych. Wyraziła skarżąca przekonanie, że pomoc profesjonalisty pozwoliłaby jej skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wniesienie sprzeciwu nie ma charakteru anulacyjnego, ale powoduje kontrolę postanowienia referendarza co do jego zgodności z prawem. Procedując w zgodzie z powyższymi zasadami sąd kontroluje prawidłowość rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżącą zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co wynika z treści formularza PPF. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tym wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest skierowana do osób fizycznych pozostających w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpoznawanej sprawie skarżąca przedłożyła jeden dokument w postaci zawiadomienia o obciążeniu jej nieruchomości hipoteką przymusową na kwotę 10308 zł na rzecz KRUS z powodu nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu jednak jej sytuacja majątkowa i możliwości finansowe nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co pozwoliło na utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 maja 2017 r. Skarżąca konsekwentnie od kilku lat twierdzi, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a źródłem jej utrzymania są pożyczki od osób prywatnych. Skarżąca sama decyduje o wysokości zaciąganych pożyczek i dowolnie wybiera na co te środki przeznacza. W konsekwencji nie ma zadłużenia u dostawców energii elektrycznej, gazu, wody, nabywa żywność i środki czystości, natomiast nie płaci podatku rolnego, składek na ubezpieczenie społeczne i odmawia ponoszenia kosztów sądowych w inicjowanych przez siebie sprawach. Unika płacenia danin publicznoprawnych będąc przekonana, że skoro została skrzywdzona przez Wójta Gminy, SKO i WSA w Gdańsku to należności publicznoprawne winny zostać jej umorzone. Konsekwentnie odmawia także skarżąca od lat udokumentowania wysokości rachunków jakie ponosi. Wysokość zaciąganych pożyczek nie jest także zobrazowana, twierdzenie skarżącej o ich wysokościach nie poddaje się weryfikacji. Skarżąca oczekuje, że prawo pomocy zostanie jej przyznane w oparciu jedynie o jej oświadczenia zawarte w złożonym formularzu. Formularz jaki skarżąca składa ubiegając się o prawo pomocy zawiera stałą treść od dłuższego czasu, przywołuje skarżąca te same twierdzenia i te same okoliczności, tymczasem przy rozważaniu zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy dla orzekającego Sądu czy referendarza istotna jest aktualna sytuacja wnioskodawczyni. Zatem ważna jest wysokość kosztów jej utrzymania na datę składania wniosku i poziom dochodów także na ten sam czas. Istotne jest czy w danej sprawie istotnie poniesienie kosztów sądowych doprowadzi do uszczerbku jej koniecznego utrzymania czy poziom dochodów i wydatków nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów zainicjowanego postepowania sądowego. Brak aktywności skarżącej w zobrazowaniu własnej sytuacji nie pozwolił referendarzowi na ustalenie sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji doprowadził do wniosku, że strona skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wobec powyższego także Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych i ustanawianie pełnomocnika z urzędu musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżącej wynika, że nie ma żadnych środków na ich pokrycie. Z tych względów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.