II SA/Gd 1459/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA: Jacek Hyla (spr.) Sędzia NSA: Anna Orłowska Sędzia WSA: Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant: Beata Kaczmar po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2004r., na rozprawie sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy z dnia 6 maja 2002r., nr [...] w przedmiocie egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; 2. zasądza od Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Regionalny na rzecz skarżącej W. K. kwotę 10 zł. (dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy wszczął wobec skarżącej W. K. postępowanie egzekucyjne z uwagi na zaległość czynszową w wysokości 4.670,17 zł za lokal mieszkalny - osobną kwaterę stałą, znajdującą się w zasobach mieszkaniowych Agencji, położoną w T. przy ulicy [...]. W dniu 10 kwietnia 2001 r. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy wydał tytuł wykonawczy Nr [...], gdyż skarżąca mimo kierowanych do niej upomnień do wykonania obowiązku nie uiściła zaległości czynszowych. Tytuł ten stał się podstawą do zawiadomienia dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. o wszczęciu egzekucji ze świadczenia emerytalnego skarżącej. W dniu 17 kwietnia 2002 r. skarżąca złożyła pismo, w którym podniosła, że od kilkunastu miesięcy ani ona ani dzieci nie zajmują spornej kwatery, a zatem zaległość czynszową należy egzekwować od głównego najemcy - A. K.. Wskazała, iż wielokrotnie zwracała się do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej o pomoc w rozwiązaniu tego problemu, gdyż nie może ponosić kosztów utrzymania lokalu, w którym nie mieszka. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy postanowieniem z dnia 6 maja 2002 r. nr [...], uznając powyższe pismo za zarzuty w stosunku do tytułu wykonawczego, oddalił je. Z uzasadnienia organu wynika, że pismo skarżącej z dnia 17 kwietnia 2002 r. potraktował jako zażalenie i rozpoznał je w trybie art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ wskazał, iż wierzyciel - Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy uchybił wymogowi rozpatrzenia sprawy w formie postanowienia i w konsekwencji skarżąca nie została pouczona o prawie wniesienia zażalenia na sposób rozpatrzenia zarzutów do organu wyższego stopnia. Organ powołując się na treść art. 28, 36, 37 ust. 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wywiódł, że orzeczenie rozwodu małżonków K. nie zmienia sytuacji prawnej związanej z obowiązkiem uiszczania czynszu i opłat eksploatacyjnych za zajmowany lokal. Podnoszona zatem przez skarżącą okoliczność, iż nie przebywa w zajmowanej kwaterze nie ma wpływu na zobowiązania finansowe wynikające z faktu zajmowania kwatery i na obowiązek odpowiedzialności solidarnej za zapłatę czynszu. W ocenie organu zarzut, jaki da się wyinterpretować z pisma skarżącej - w postaci nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym jest chybiony. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1. naruszenie art. 24 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 26 § 1 k.p.a. poprzez orzekanie w sprawie pracownika organu administracji, który podlegał wyłączeniu z mocy ustawy , 2. naruszenie art. 7 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, 3. naruszenie art. 13 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przekazanie sprawy do rozpoznania Dyrektorowi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy w sytuacji gdy właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej bezczynności tego organu jest Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, 4. naruszenie art. 37 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poprzez obciążenie skarżącej odpowiedzialnością za należności czynszowe związane z zajmowaniem osobnej kwatery stałej położonej w T. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że przedmiotem zarzutów stawianych Dyrektorowi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy oraz Dyrektorowi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy była bezczynność obu tych organów, nie zaś zarzuty wobec prowadzonej egzekucji administracyjnej. Bezczynność organów zdaniem skarżącej polega na nie przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego co do odpowiedzialności skarżącej za zapłatę należności czynszowych oraz co do. faktu zamieszkiwania przez nią i dorosłe dzieci w spornym lokalu. Skarżąca podniosła, iż jedyne czynności jakich dokonywały organy obu instancji polegały na wzajemnym przekazywaniu dokumentacji w sprawie. Organ drugiej instancji nie zobowiązał Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie wskazywanym przez skarżącą, mimo że okoliczność zamieszkiwania lub też nie zamieszkiwania decydowała o jej odpowiedzialności za istniejące zaległości czynszowe. Skarżąca wskazała ponadto, iż w piśmie z dnia 7 marca 2002 r. domagała się by Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. rozpoznał jej skargę na bezczynność Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy oraz Dyrektora Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Terenowy w zakresie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej skargę przekazał do rozpoznania Dyrektorowi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy, a zatem Dyrektor rozpoznał skargę na swoje własne czynności. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie w całości wszystkich czynności egzekucyjnych organu pierwszej i drugiej instancji, zobowiązanie organu egzekucyjnego do przeprowadzenia postępowania dowodowego, mającego na celu wyjaśnienie - czy oraz od kiedy skarżąca nie zamieszkuje w osobnej kwaterze stałej. Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddział Rejonowy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prowadząc postępowanie administracyjne, jak i postępowanie egzekucyjne w administracji organy administracji są obowiązane do przestrzegania przepisów dotyczących ich właściwości, bowiem orzeczenie wydane z naruszeniem takich przepisów jest nieważne, co wynika z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W pierwszym rzędzie stwierdzić należy, że pismo skarżącej z dnia 17 kwietna 2001r. zostało prawidłowo uznane przez organ administracji za zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. O prawnym charakterze pisma decyduje bowiem jego treść, a ta w przypadku omawianego pisma jednoznacznie wskazuje na to, że zdaniem skarżącej nie obciąża jej obowiązek zapłaty egzekwowanej należności, stanowi ona bowiem opłatę czynszową za zajmowanie lokalu , w którym skarżąca faktycznie nie mieszka. Argument ten pokrywa się z wymienioną w art. 33 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. nr 36, poz. 161 ze zm.) podstawą zarzutu polegającą na błędzie co do osoby zobowiązanego. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są środkiem zaskarżenia niedewolutywnym, gdyż organem właściwym do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia jest organ egzekucyjny. O zasadności lub bezzasadności zgłaszanych zarzutów rozstrzyga w myśl art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w drodze postanowienia organ egzekucyjny, który wszczął postępowanie egzekucyjne. W rozpoznawanej sprawie organem egzekucyjnym, był terenowy oddział Wojskowej Agencji Mieszkaniowej i organ ten winien był rozpatrzyć zgodnie z przywołanym przepisem wniesione przez skarżącą zarzuty. Tymczasem w niniejszej sprawie zarzuty rozpoznał Dyrektor Wojskowej Agencji Mieszkaniowej Oddziału Rejonowego. Wprawdzie w uzasadnieniu wskazał, że pismo skarżącej potraktował jako zażalenie na podstawie art. 34§4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - lecz pozostaje to w sprzeczności z treścią samego rozstrzygnięcia o oddaleniu zarzutu. Pismo Oddziału Terenowego WAM z dnia 17 kwietnia 2001r., podpisane przez specjalistę ds. windykacji, działającą z upoważnienia dyrektora, uznawane jak się wydaje niekiedy przez Dyrektora Oddziału Rejonowego WAM za postanowienie w przedmiocie rozpatrzenia zarzutu nie może być za takie uznane, gdyż nie tylko nie posiada wymaganej formy, ale również nie odnosi się do istoty zarzutu, a mianowicie twierdzenia skarżącej, że to nie ona jest zobowiązana do opłacenia zaległości czynszowych za lokal przy ul. [...] w T.. Podobne stanowisko, dyskwalifikujące pismo z 21 kwietnia 2001r. jako postanowienie, zajął zresztą sam Dyrektor Oddziału Rejonowego WAM w piśmie z 6 listopada 2001r. Wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie oddalenia zarzutów przez organ odwoławczy stanowi naruszenie przepisów o właściwości organu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Jest to wada skutkująca stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Zważyć nadto trzeba, iż podejmując zaskarżone postanowienie organ odwoławczy naruszył rażąco prawo - art. 15 k.p.a., gdyż pozbawił skarżącą faktycznie jednej instancji. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z podstawowych zasad na jakich opiera się polski system prawny jest zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - art. 15 k.p.a., a więc również egzekucyjnego w administracji. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji - wierzyciel nie rozpoznał zgłoszonych zarzutów w ogóle. Natomiast organ odwoławczy niejako "wyręczył" wierzyciela i rozpoznał sprawę merytorycznie - oddalając zarzuty. W konsekwencji doszło do sytuacji, w której skarżąca została pozbawiona faktycznie prawa do rozpatrzenia sprawy w dwóch instancjach. Podnieść nadto trzeba, iż prowadzenie niniejszej sprawy przez organy administracji jawi się jako chaotyczne i urągające przepisom postępowania egzekucyjnego w administracji. Wskazuje na to przede wszystkim nie rozpoznanie wniesionych zarzutów przez organ egzekucyjny, a następnie próba podjęta przez organ odwoławczy - na skutek pisma z dnia 18 kwietnia 2002 r. "naprawienia" zaistniałej sytuacji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia. Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny uporządkować czynności postępowania i rozstrzygnąć wniesiony przez skarżącą zarzut zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dopiero po rozpatrzeniu we właściwym trybie i przez właściwe organy zarzutu możliwa będzie ewentualna merytoryczna ocena stanowiska zajętego przez te organy. Winny mieć one na uwadze, iż na mocy § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 czerwca 2004 r. (Dz. U. nr 148, poz. 1558) nastąpiła likwidacja z dniem 1 lipca 2004 r. oddziałów terenowych Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Z kolei w myśl art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 116, poz. 1203 ze zm.) oddziały rejonowe Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dniem 1 lipca 2004 r. stały się oddziałami regionalnymi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, zaś w myśl art. 18 ust. 2 powołanej ustawy sprawy dotychczas prowadzone przez oddziały terenowe Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, a niezakończone z dniem 1 lipca 2004 r., oraz ich właściwość rzeczową i miejscową przejmują właściwe miejscowo oddziały regionalne Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Wniesione zatem przez W. K. zarzuty od tytułu wykonawczego nr [...] powinien obecnie rozpatrzyć Dyrektor właściwego miejscowo oddziału regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, który winien wydać postanowienie, na które przysługiwać będzie zażalenie.