II SA/Gd 1490/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: s. NSA Barbara Skrzycka-Pilch (spr.) Sędziowie: NSA Andrzej Przybielski SO Mariola Jaroszewska Protokolant: Danuta Penkalla po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 24 października 2000 r., nr [...]. Decyzją z dnia 24 października 2000r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 2, art. 3 pkt 5, art. 4 ust. 1, art. 31, art. 43 oraz art. 46 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) w związku z rozporządzaniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 26, poz. 140 ze zm.) przyznał M. S. zasiłek okresowy od miesiąca grudnia 1999r. do stycznia 2000r. w kwocie 50 zł. miesięcznie. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji ustalił, że rodzina wnioskodawcy M. S. składa się z czterech osób, a jej dochody stanowią zasiłek rodzinny w kwocie 70,60 zł. oraz dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości 255,50 zł. Łączny dochód rodziny w okresie ubiegania się o przedmiotowy zasiłek okresowy wynosił 326,10 zł, natomiast kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosiło 943 zł. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca i jego żona są osobami bezrobotnymi, zarejestrowanymi w RUP, bez prawa do zasiłku. Uznając, że rodzina wnioskodawcy spełnia określone w art. 3 pkt 5 oraz art. 4 ustawy o pomocy społecznej warunki do otrzymania zasiłku okresowego organ przyznał ten zasiłek w kwocie 50 zł. miesięcznie za okres wskazany w rozstrzygnięciu. Kierownik GOPS wskazał, że ograniczona wysokość zasiłku okresowego związana jest z aktualnymi możliwościami pomocy społecznej. W ocenie organu I instancji załączone do akt sprawy dokumenty, tj. odpis z Księgi Wieczystej oraz z rejestru gruntów potwierdzają w pełni, że żona wnioskodawcy E. jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego położonego w S., a zatem przypadający na nią obszar o powierzchni 1,46 ha przeliczeniowego winien być uwzględniony w miesięcznych dochodach rodziny. M. S. wniósł odwołanie od tej decyzji, w którym kwestionował wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego, wskazując, że kwota 50 zł. miesięcznie nie może być uznana za wystarczającą na pokrycie nawet najbardziej podstawowych potrzeb czteroosobowej rodziny dotkniętej bezrobociem. Odwołujący kwestionował również fakt posiadania przez żonę gospodarstwa rolnego, wywodząc, że nie został mu nigdy doręczony żaden dokument, który potwierdzałby, że jego żona jest posiadaczem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego położonego w S. W ocenie M. S. brak było podstaw do uwzględniania dochodów z tego gospodarstwa w dochodach rodziny. Nie uwzględniając zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w dniu 26 marca 2001r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 31 ust. 4, art. 2a ust. 1 pkt 2 i art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 1998 Dz.U. Nr 664, poz. 414 ze zm.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 24 lipca 1997r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym, rodzaju dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej, a także wzoru legitymacji pracownika socjalnego (Dz.U. Nr 93, poz. 570) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając faktyczną i prawną podstawę jej rozstrzygnięcia. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają, na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, a w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, brak możliwości zatrudnienia, niepełnosprawność (...). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że stosownie do art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy dochód rodziny oznacza sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania (...). Do dochodu zalicza się zatem zgodnie z powyższym zasiłek rodzinny i dochód z gruntu. Dochód z gruntu ustala się przyjmując, że z jednego ha przeliczeniowego uzyskuje się stosownie do art. 2a ust. 2 cyt. ustawy dochód miesięczny w wysokości 175 zł. Kolegium na podstawie akt sprawy ustaliło, że żona odwołującego się jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w S. Gospodarstwo to liczy 12,97 ha. E. S. posiada 3/40 udziału w gruncie, co stanowi 0,97 ha tj. 1,46 ha przeliczeniowego. Łączny dochód z tytułu udziału we współwłasności z wyżej wymienionego gospodarstwa rolnego wynosi 255,50 zł miesięcznie. Organ odwoławczy wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, tj. zaświadczenia oraz odpis z księgi wieczystej w sposób bezsporny wskazują, że E. S. jest spadkobiercą B. K. i nabyła na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 1992r. prawo do spadku. Jest ona współwłaścicielem tego gospodarstwa w 3/40 udziału. Takie dane zostały ujawnione w księdze wieczystej Nr [...] na podstawie zawiadomienia Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 1995r. i stanowiły podstawę wpisu do rejestru gruntów, a następnie wydania przez Wójta Gminy stosowego zaświadczenia. Kolegium wyjaśniło, że nie jest istotnym dla rozpatrzenia niniejszej sprawy posiadanie przez odwołującego się dokumentów stwierdzających prawo do tych gruntów. To, że nie posiada on takich dokumentów nie pozbawia E. S. praw wynikających ze spadku Skargę na tę decyzję wniósł M. S., który ponawiając zarzuty odwołania wywodził, że zaskarżona decyzja oparta została na fałszywym zaświadczeniu, stwierdzającym iż jego żona posiada (jest współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego. Wskazywał, iż nigdy nie otrzymali z żoną postanowienia Sądu o nabyciu spadku. Kwestionował kwotę przyznanego zasiłku, podnosząc, iż Ośrodek Pomocy Społecznej przyznaje zasiłki w wysokościach uznaniowych, z powołaniem się na ilość środków, jakimi dysponuje gmina. Zarzucił pracownikom Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej stronniczość i dyskryminacje jego i jego rodziny. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z powołaniem się na argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na: 1. długotrwałą chorobę, 2. niepełnosprawność 3. brak możliwości zatrudnienia, 4. brak uprawnień do renty rodzinnej po osobie, na której ciążył obowiązek alimentacyjny, 5. możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Organ administracji ustalił, że rodzina skarżącego spełnia określone w ustawie kryterium dochodowe niezbędne do otrzymania przez niego zasiłku okresowego. Prawidłowo ustalony dochód rodziny wynosił kwotę 326,10 zł., podczas, gdy kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosiło 943 zł. Ponadto skarżący oraz jego żona są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, zarejestrowanymi w Rejonowym Urzędzie Pracy. Bezzasadny jest natomiast zarzut dotyczący braku podstaw do uwzględnienia w dochodach rodziny faktu, że żona wnioskodawcy E. jest współwłaścicielką opisanego wyżej gospodarstwa rolnego. Okoliczność ta wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów w tym postanowienia Sądu Rejonowego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 1992r., odpisu z księgi wieczystej oraz zaświadczenia organu I instancji. Dochodem rodziny w rozumieniu przepisów ustawy jest również dochód uzyskiwany z tytułu współwłasności gospodarstwa rolnego, przy czym na użytek ustawy przyjmuje się, że z jednego ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny 175 zł. Dochody uzyskiwane przez rodzinę z gospodarstwa rolnego oraz ze źródeł pozarolniczych sumuje się (por. art. 2a pkt 2 i art. 2a ust. 2 ustawy). Żonie skarżącego, jako współwłaścicielce przysługuje udział w dochodach tego gospodarstwa i to niezależnie od tego czy jest jego posiadaczem. Uzasadniony jest natomiast zarzut skargi dotyczący wysokości przyznanego skarżącemu zasiłku okresowego oraz braku właściwego uzasadnienia rozstrzygnięcia w tym zakresie. Wskazać przede wszystkim należy, że ogólne stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, "iż wysokość zasiłku okresowego uzależniona jest od możliwości finansowych pomocy społecznej i zakresu potrzeb zgłoszonych przez innych podopiecznych" (por. strona druga decyzji organu I instancji), bez wskazania jakimi środkami na tego rodzaju świadczenia dysponował organ I instancji oraz podania ilości osób ubiegających się o zasiłki okresowe, nie pozwala na dokonanie oceny, że prawidłowo zastosowano w tej sprawie przepis art. 2 ust. 4 ustawy. Przepis ten stanowi, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zasadą jest zatem przyznawanie osobom i rodzinom korzystającym z pomocy społecznej, które spełniają określone kryteria dotyczące otrzymania zasiłku okresowego, świadczeń w takiej wysokości, aby rodzina korzystająca z niej miała zapewnione co najmniej tak zwane minimum egzystencji. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że ograniczenie świadczeń, z powołaniem się na zbyt małe środki na zaspokojenie potrzeb wszystkich ubiegających się o pomoc społeczną wymaga dokładnego wskazania, jakimi środkami w konkretnym miesiącu dysponował organ, ilu podmiotom przyznał zasiłki okresowe oraz wykazania, że nie miał możliwości przyznania świadczeń pieniężnych w innej wysokości lub innych świadczeń dla zabezpieczenia potrzeb rodziny. Wymaga tego przepis art. 107 § 3 k.p.a., określający jakim warunkom powinno odpowiadać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji. W sprawie niniejszej przyznano czteroosobowej rodzinie skarżącego, dotkniętej bezrobociem, zasiłek okresowy w kwocie 70 zł miesięcznie, bez jakiegokolwiek wykazania ograniczonych możliwości GOPS. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 cyt. wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).