II SA/Gd 152/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody z dnia 10 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę postanawia odmówić E. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku z 21 marca 2017 r. E. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem, wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z dochodów z emerytur w wysokości łącznej 3 695,51 zł miesięcznie netto. Wnioskodawca jest współwłaścicielem ½ części domu jednorodzinnego o powierzchni 102 m2 o wartości 200 000 zł oraz ½ części udziału we własności domu wielorodzinnego, składającego się z 3 mieszkań, z których jedno zajmuje syn. Poza tym, wedle oświadczenia, wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Jego miesięcznie niezbędne koszty utrzymania wynoszą około 2948 zł, w tym: kredyt 300 – 600 zł, opał – 500 zł, lekarstwa – 450 zł, energia elektryczna – 205 zł, telefon - 150 zł, środki higieniczne – 150 zł, prasa – 100 zł, upominki – 100 zł, znicze, kwiaty – 100 zł, bilety komunikacyjne – 100 zł. Na wezwanie referendarza wnioskodawca nadesłał wyciągi z osobistego konta bankowego, na które wpływają obie emerytury małżonków, a także oświadczenie, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Odnośnie do pytania, czy pobiera dochody z najmu 3 mieszkań w budynku wielorodzinnym wnioskodawca podał, że jedno z mieszkań zajmuje jego syn z rodziną, od którego nie wypada mu pobierać czynszu. Wnioskodawca zamierza przekazać mu ten budynek w darowiźnie po zakończeniu sporu. Natomiast pozostałe dwa mieszkania dają dochody lokowane w bieżące koszty na utrzymanie XIX wiecznego budynku w należytym stanie. Wnioskodawca nie podał kwot, jakie otrzymuje z tytułu wynajmu tych mieszkań. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – tekst jedn., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (§ 2 art. 245 tejże ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy). Instytucja prawa pomocy, uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wskazany wyżej przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. ustanawia zatem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Jednocześnie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, wyrażającej się w udowodnieniu przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w analizowanym przypadku - że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, czy wartościowych przedmiotów, takich jak samochody oraz oszczędności rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący zobowiązany jest do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zauważyć w pierwszej kolejności, że oświadczenie wnioskodawcy co do wysokości jego dochodów nie jest pełne – wnioskodawca nie ujawnił wysokości dochodów z najmu mieszkań, poprzestając na oświadczeniu, że dochody te pochłaniają koszty remontu tych mieszkań. Zarobki wnioskodawcy i jego żony zatem przekraczają zadeklarowaną w treści formularza kwotę 3695 zł. Jednocześnie, poza majątkiem w postaci domu, wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości budynkowej, w której wyodrębnione są trzy lokale mieszkalne, przynoszące dochody. Fakt, że wnioskodawca nie pobiera czynszu od swojego syna, gdyż mu nie wypada oraz zamierza przekazać tą nieruchomość w darowiźnie nie ma żadnego znaczenia w kontekście przesłanek prawa pomocy, co najwyżej wskazuje, że wnioskodawcę stać na to, by rezygnować z części swoich dochodów oraz wyzbywać się majątku. Należy przy tym podkreślić, że z uwagi na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, która przeznaczona jest dla osób ubogich – co do zasady bez majątku i dochodów - zasadą jest, by w pierwszej kolejności poszukiwać źródeł finansowania swoich spraw sądowych z własnego majątku i dochodów, a rezygnacja z ich uzyskiwania albo przekazanie ich pod tytułem darmym nie wiąże referendarza przy rozpoznawaniu wniosku w przedmiocie prawa pomocy i nie może skutkować jego objęciem. Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy wskazuje, że może on uzyskać źródło finansowania swojej sprawy administracyjnej z własnych środków – emerytur, czy dochodów z najmu albo ze środków uzyskanych ze sprzedaży jednego z trzech lokali mieszkalnych lub kredytu zaciągniętego z uwzględnieniem zabezpieczenia na jednym z tych lokali. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności, czy dochodów. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dysponuje kwotą dochodów, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie i brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet nie potwierdzonym wydatkom na inny cel (darowizna na rzecz syna kwot z tytułu czynszu najmu, darowizna nieruchomości) przed realnym zobowiązaniem każdego skarżącego w zakresie pokrycia kosztów wywołanych zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym w sprawie. W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, kwota wpisu sądowego wynosi 500 zł, lecz znajduje pokrycie w majątku i dochodach wnioskodawcy, co wyklucza możliwość uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy i przerzucenia tych kosztów na Skarb Państwa. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.