II SA/Gd 1536/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jacek Hyla sędzia WSA Janina Guść Protokolant Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2004 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 marca 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego 52,- (pięćdziesiąt dwa) zł. 48 gr. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie decyzją z dnia 23 stycznia 2001 r. nr [...] przyznał M. J. zasiłek celowy na częściowe pokrycie wydatków związanych z potrzebami bieżącymi w wysokości 140 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przyznana pomoc finansowa ma charakter uzupełniający i wspomagający, nie ma na celu zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy w pełnym zakresie i wysokości. W odniesieniu do wysokości przyznanego świadczenia organ powołał się na ograniczone możliwości finansowe, jakimi dysponował. M. J. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że w dniu 5 grudnia 2000 r. została napadnięta i ukradziono jej torebkę wraz z dokumentami i pieniędzmi. Fakt ten zgłosiła na policji. W wyniku doznanych obrażeń ciała znalazła się na pogotowiu. Okoliczność ta spowodowała pogorszenie, i tak trudnej sytuacji finansowej odwołującej się, w związku z czym zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z wnioskiem o przyznanie pomocy materialnej. Podniosła, że jej sytuacja uzasadniała przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Ponadto strona wskazała, że podstawowego kryterium przyznania pomocy społecznej nie mogą stanowić finansowe możliwości Ośrodka, którymi w toku postępowania organ uzasadnił "odmowę" przyznania i wypłaty świadczenia w miesiącu złożenia wniosku, tj. w grudniu 2000 r. Kryterium takie stanowić mogą, w ocenie odwołującej się, wyłącznie bieżące potrzeby wnioskodawcy. Decyzją z dnia 13 marca 2001 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. J., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wprawdzie środki pieniężne, którymi dysponuje odwołująca się, bezspornie kwalifikują ją do przyznania pomocy społecznej, jednakże jej rodzaj i wysokość uzależnione są od możliwości finansowych ośrodka pomocy. W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że okoliczności sprawy wskazują, iż zaskarżona decyzja zarówno w odniesieniu do rodzaju, jak i wysokości przyznanej pomocy nie narusza prawa. Natomiast w odniesieniu do powołanej przez panią J. okoliczności kradzieży dokumentów i pieniędzy organ odwoławczy stwierdził, iż pozostaje ona bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, wskazując, iż strona może wystąpić z ponownym wnioskiem o przyznanie pomocy. Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła M. J., podkreślając, że organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy w sposób wyczerpujący, gdyż w odwołaniu wskazała, że złożony przez nią wniosek winien był rozpatrzony pod kątem przyznania zasiłku okresowego, a nie tylko celowego. Podniosła również, że powołana okoliczność kradzieży dokumentów i pieniędzy, wbrew twierdzeniu organu II instancji, jest okolicznością istotną, mającą wpływ na wynik postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 1998 r. Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.), do postępowania w sprawie świadczeń pomocy społecznej, z wyjątkiem przyznawanych na podstawie umów, o których mowa w art. 24 ust. 2 i art. 33c ust. 3, mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy. Przepis art. 61 § 1 k.p.a. stanowi, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych (art. 63 § 3 k.p.a.). Zatem to treść wniesionego przez stronę żądania wyznacza przedmiot postępowania. Organ administracji nie jest zaś władny do zmiany kwalifikacji prawnej żądania strony. Świadczenia pomocy społecznej mogą być udzielane z urzędu, co wynika z treści art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jednakże co do zasady, udzielane są na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego bądź innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego (ust. 1 powołanego przepisu ustawy). Skarżąca wnioskiem z dnia 20 grudnia 2000 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznanie pomocy materialnej "w związku z niewystarczającymi środkami utrzymania". Z tak ogólnego sformułowania nie można było jednoznacznie wywieźć, iż skarżąca wnioskowała o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Tym bardziej, że w odwołaniu podniosła, iż złożony przez nią wniosek zakwalifikować należało jako żądanie o przyznanie zasiłku okresowego, określonego w art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Opisała również sytuację, w jakiej się znalazła, która uzasadniała przyznanie tego konkretnego rodzaju pomocy. Zatem przy tak niejasnym sformułowaniu żądania rzeczą organu było doprowadzenie do jego sprecyzowania, a następnie oceny w kontekście celów i środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna (art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ I instancji nie wyjaśnił rzeczywistej woli strony i określił przedmiot postępowania - rodzaj wnioskowanej przez skarżącą pomocy według własnego uznania, kwalifikując je jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Na marginesie wskazać należy, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 2 ust. 3 zd. 1 ustawy o pomocy społecznej). Okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy to nie tylko sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskodawca, ale także ustawowe przesłanki, których spełnienie warunkuje przyznanie określonego świadczenia. W ustawie o pomocy społecznej zostały one odrębnie określone dla zasiłku celowego (art. 32 ustawy) oraz zasiłku okresowego (art. 31 ustawy). I tak przyznanie zasiłku okresowego oparte zostało na kryterium dochodowym i kryterium zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy, zaś przyznanie zasiłku celowego na kryterium niezbędnej potrzeby bytowej. Mając na uwadze, powyższe stwierdzić należy, że skoro to organ, a nie strona, sprecyzował żądanie, to nie można uznać - jak zrobił to organ odwoławczy - że wydana przez MOPR decyzja przyznająca skarżącej zasiłek celowy jest zgodna z prawem i brak jest podstaw do jej uchylenia, gdyż zarówno w odniesieniu do formy, jak i wysokości przyznanej pomocy nie narusza przepisów ustawy o pomocy społecznej. Jak już bowiem wskazano, wymagania co do wskazania żądania wyznacza przedmiot postępowania. Jeżeli zatem brak ten nie zostanie usunięty, powoduje bezskuteczność wniesionego podania (art. 64 § 2 k.p.a.). Dodać należy, że organ administracji ma obowiązek czuwania nad tym, aby strona z powodu nieznajomości prawa nie poniosła szkody (art. 9 k.p.a.). W tym celu powinien udzielić jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W niniejszej sprawie organ I instancji czynności tych zaniechał. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Skarżąca na etapie postępowania odwoławczego podniosła, że została okradziona, wyrwano jej torebkę wraz z dokumentami i pieniędzmi. Argumentacja taka powołana została przez panią J. także w skardze. Zdaniem Sądu okoliczność ta wymagała przeprowadzenia postępowania dowodowego. Organ nie ustalił za pomocą dostępnych środków dowodowych, czy zdarzenie to rzeczywiście miało miejsce, pomimo że strona wskazała, iż kradzież zgłosiła na policji, a nadto z obrażeniami ciała zgłosiła się na pogotowie. Twierdzenia te powinny zostać poparte stosownymi dokumentami wydanymi przez policję i pogotowie. W takim stanie rzeczy organ odwoławczy nie mógł ograniczyć się do stwierdzenia, iż powołana przez skarżącą kradzież pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, informując stronę skarżącą, iż przysługuje jej prawo wystąpienia z ponownym wnioskiem o przyznanie pomocy, o ile jej sytuacja finansowa nie ulegnie poprawie. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy winien był zastosować, obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji, art. 138 § 3 k.p.a., tj. uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia celem jej rozpoznania zgodnie z żądaniem skarżącej. Zakres tego żądania organ powinien ustalić na podstawie sprecyzowania go przez skarżącą. Wniosek skarżącej, rozszerzony w odwołaniu mógł dotyczyć zarówno żądania przyznania zasiłku celowego (związanego z napadem i kradzieżą ) oraz odrębnie zasiłku okresowego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzając zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej na jej wniosek, wobec uwzględnienia skargi. Orzekając na podstawie przepisu art. 152 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja może być wykonana.