II SA/Gd 156/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia w G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 31 października 2013 r., Nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: odmówić Stowarzyszeniu w G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskiem z 9 listopada 2014 r. Stowarzyszenie Zwykłe "[...]" w G. zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek napisało, że zrzesza mieszkańców o niskich dochodach, głównie emerytów i rencistów. Z wniosku złożonego na formularzu wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych rachunków bankowych, a więc również żadnych środków pieniężnych zgromadzonych na tych rachunkach. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżące Stowarzyszenie. Przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku odnotowania wymaga okoliczność, że postanowieniem z 19 maja 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówił przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu Zwykłemu "[...]" w G. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie z kosztów sądowych. Wskutek wniesienia sprzeciwu wniosek został rozpoznany przez sąd administracyjny i postanowieniem z 9 czerwca 2014 r. na podstawie art. 246 § 2 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a." odmówiono przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskutek wniesionego zażalenia sprawa została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 28 sierpnia 2014 r. oddalił wniesiony środek zaskarżenia. W uzasadnieniu zostało podkreślone, że ubiegającego się o prawo pomocy obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sytuacja materialna skarżącego Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie NSA z przedstawionej przez skarżące Stowarzyszenie sytuacji finansowej nie można bowiem przyjąć, że nie jest ono w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie również z punktu widzenia działalności organizacyjnej Stowarzyszenia wynikającej z regulaminu strony wnioskującej. Po pierwsze, z treści art. 42 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach wynika, że skarżące Stowarzyszenie jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Wynika z tego, że stowarzyszenie zwykłe winno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez utrzymanie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Dodatkowo w związku z celami statutowymi skarżące Stowarzyszenie winno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań. A zatem sam charakter działalności Stowarzyszenia nie może uzasadniać przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, że z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby skarżące Stowarzyszenie nie było w stanie ponieść kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych jest prawomocne. Zgodnie z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Referendarz sadowy rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej w prawomocnym postanowieniu z 9 czerwca 2014 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zatem obecnie złożony wniosek – datowany na 9 listopada 2014 r. – potraktować należy jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, referendarz zobowiązany jest zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego Stowarzyszenia w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Celem dokonania tej weryfikacji referendarz zobowiązał Stowarzyszenie do wykazania czy od czasu wydania postanowienia z 9 czerwca 2014 r. nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności sprawy. W odpowiedzi na powyższe Stowarzyszenie nadesłało pismo, w którym oświadczyło, że sytuacja finansowa członków Stowarzyszenia uległa pogorszeniu w związku z sezonem zimowym, zakupem opału, zwiększonych rachunków za energie elektryczną i gaz, a także zakupem leków. Z obecnie złożonego formularza wynika, że Stowarzyszenie nadal nie posiada rachunków bankowych, a w związku z tym nie gromadzi środków na prowadzenia spraw sądowych. Także nie wynika, aby została określona wysokość składek członkowskich. Nie została wykazana żadna obiektywna zmiana sytuacji Stowarzyszenia. Samo twierdzenie o pogorszeniu sytuacji finansowej członków nie może mieć wpływu na ocenę kondycji finansowej Stowarzyszenia. W tej sytuacji aktualna pozostaje ocena wyrażona w postanowieniu Sądu odmawiającym przyznania prawa pomocy, iż dane dotyczące sytuacji finansowej Stowarzyszenia nie uzasadniają twierdzenia strony, że nie jest ona w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Konkludując, ocena sytuacji skarżącego w powiązaniu ze złożonym wnioskiem i oświadczeniem nie dają podstaw do uznania, że skarżące Stowarzyszenie spełniło przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, a tym samym nie zachodzą przesłanki do zmiany uprzedniego postanowienia. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 165 p.p.s.a. referendarz sądowy orzekł jak w sentencji.