II SA/Gd 156/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Zwykłego [...] w G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od zażalenia w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 31 października 2013 r., Nr [...] w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: odmówić uchylenia postanowienia z dnia 9 czerwca 2014 r. o odmowie przyznania Stowarzyszeniu Zwykłemu [...] w G. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z 10 kwietnia 2014 r. Stowarzyszenie A. zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek wskazało, że zrzesza mieszkańców o niskich dochodach, głównie emerytów i rencistów. Z wniosku wynika, że stowarzyszenie nie posiada żadnych rachunków bankowych, a więc również żadnych środków pieniężnych zgromadzonych na tych rachunkach. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie na to postanowienie oddalone zostało postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 790/14. Ponownym wnioskiem, nadanym dnia 9 listopada 2014 r. skarżący wniósł o zwolnienie stowarzyszenia od wpisu od zażalenia na postanowienie sądu z dnia 16 października 2014 r. (o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej uchwały). Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2014 r. wezwano skarżącego do wykazania, że nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności uzasadniająca zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 9 czerwca 2014 r. W odpowiedzi skarżące stowarzyszenie podało, że sytuacja finansowa jego członków w sezonie zimowym uległa pogorszeniu. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od tego postanowienia zarzucając nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie sytuacji materialnej stowarzyszenia. W uzasadnieniu wskazano, że uiszczony został w sprawie wpis sądowy w wysokości 300 zł zebrany przez członków stowarzyszenia, co oznacza zmianę okoliczności sprawy. Rozpoznając ponowny wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznaje wobec tego niniejszą sprawę ponownego wniosku na nowo, gdyż sprzeciw od postanowienia z dnia 7 stycznia 1015 r. został wniesiony w terminie, wobec czego zaskarżone postanowienie utraciło moc. Ponowny wniosek tej samej treści należało rozpoznać pod kątem przesłanek wskazanych w art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż dotyczy postanowienia rozstrzygającego kwestię wpadkową, jaką jest przyznanie prawa pomocy. Postanowienie w tym przedmiocie nie kończy postępowania w sprawie wywołanej skargą, zatem jako niekończące postępowania w sprawie może zostać zmienione na podstawie wskazanego przepisu w przypadku wystąpienia przewidzianych w nim przesłanek tj. zmiany okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 165 postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wobec powyższego, rozpoznając ponowny wniosek skarżącego stowarzyszenia, oparty na tych samych przesłankach wywodzonych z trudnej sytuacji finansowej członków stowarzyszenia sąd stwierdził, że nadal nie występują okoliczności uzasadniające przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy w żądanym zakresie. Aktualne pozostają w tej kwestii rozważania sądu poczynione w prawomocnym postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., poparte oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2014 r. Ponownie zdaniem sądu skarżące stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (§ 3 lit. "i" regulaminu, w aktach sprawy k. 15), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy nie wynika, aby stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia dostatecznych środków finansowych ze składek członkowskich na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym w niniejsze sprawie. Nie jest wystarczające przyjęcie, że konieczność uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł wyczerpuje możliwości finansowe stowarzyszenia. Nadal, skoro celem stowarzyszenia jest aktywne realizowanie celów statutowych winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, tym zaś bardziej skoro skarży każde incydentalne i zaskarżalne postanowienie sądu zamiast zmierzać do jak najszybszego rozpoznania wniesionej skargi. Jeśli zatem stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, a jak wynika z treści wezwania do usunięcia naruszenia prawa działanie takie było zaplanowane, winno przeznaczyć środki na pokrycie wszelkich kosztów sądowych wywołanych swoim działaniem. Ponownie należy podkreślić, że skarżący działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych, jeśli z tego rezygnuje i pozbawia się świadomie środków finansowych, które może pozyskać, to z pełnymi konsekwencjami, jakie wywołuje takie działanie w sferze korzystania z prawa do sądu. Sąd kolejny raz wyjaśnia, że racjonalny i rzetelny podmiot winien być świadomy skutków finansowych swoich działań i powinien tak planować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie niezbędne wydatki związane z prowadzoną działalnością również statutową. Wiadomym zaś jest skarżącemu, że prowadzenie spraw sądowych wiąże się z różnego rodzaju kosztami, w szczególności koniecznością uiszczenia opłat sądowych. Sąd administracyjny ponownie oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście zmiany jego sytuacji finansowej uznał, że nie zostało wykazane takie pogorszenie sytuacji, które doprowadziło do zmiany okoliczności sprawy kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, CBOSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z regulaminu, celem Stowarzyszenia A. jest działalność na rzecz ładu przestrzennego oraz zrównoważonego rozwoju miasta G. i gmin sąsiednich w interesie lokalnej wspólnoty oraz działania na rzecz dbałości i ochrony walorów architektonicznych i krajobrazowych, środowiska i przyrody, fauny i flory, dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz zdrowia i bezpieczeństwa ludzi i mienia. Stowarzyszenie realizuje swoje cele m. in. poprzez branie udziału w toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych, reprezentowanie i udzielanie pomocy prawnej oraz prowadzenie zastępstwa procesowego za pośrednictwem pełnomocników procesowych (§ 3 lit. "h" Regulaminu). Przy tak określonym celu stowarzyszenia członkowie powinni przewidywać, że ich skuteczne działanie będzie generować określone koszty. W szczególności, dostępność do sądu wymaga posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Dobrowolne zatem pozbawienie się składek członkowskich w statucie bądź regulaminie prowadzi de facto do uniemożliwienia realizacji zadań stowarzyszenia, bądź też finansowania działalności stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa. To zaś uzasadnia wniosek, że stowarzyszenie w niniejszej sprawie nie wykazało nadal, aby czyniło starania o zabezpieczenie środków na realizację regulaminowych celów w inny sposób niż przez uzyskanie prawa pomocy i tym samym domaga się w istocie przerzucenia kosztów swojej regulaminowej działalności na Skarb Państwa. Znana sądowi, powoływana w pierwotnym wniosku okoliczność, że członkowie stowarzyszenia są emerytami, rencistami czy zwykłymi mieszkańcami o ubogich dochodach i dotychczas zaniechano obciążania ich finansowo na rzecz stowarzyszenia, a także wpływ zimowej pory na pogorszenie sytuacji finansowej członków stowarzyszenia nie może być argumentem przemawiającym za przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskutek zmiany okoliczności sprawy. Twierdzenia te nie są dostatecznie wiarygodne dla przyjęcia braku obiektywnej i całkowicie uzasadnionej niemożliwości pozyskania środków finansowych na statutową działalność stowarzyszenia. Tym samym Stowarzyszenie A. nie wykazało, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniające uchylenie postanowienia z dnia 9 czerwca 2014 r. i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.