II SA/Gd 162/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.) Protokolant Agnieszka Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 lutego 2004 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku rolnikom poszkodowanym wskutek klęski suszy uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 19 grudnia 2003 r., nr [...], Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 32 ust. 4 i 4a, art. 33 ust. 2, art. 43 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania pomocy rolnikom poszkodowanym wskutek klęski suszy w 2003 r. (Dz.U. nr 192, poz. 1874), odmówił przyznania J. G. przyznania jednorazowego zasiłku z tytułu suszy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że przedmiotowa pomoc przysługuje rolnikom posiadającym gospodarstwa rolne, których powierzchnia użytków rolnych nie jest większa niż 20 ha. W przypadku J. G. posiada on gospodarstwo rolne o pow. 23,88 ha, w tym grunty rolne 23,25 ha. Wobec powyższego powierzchnia jego użytków rolnych przekracza ustaloną wielkość (20 h) niezbędną do uzyskania jednorazowej pomocy z tytułu suszy. W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. wskazał, że z posiadanych 23 ha gruntów, 2 ha stanowią grunty leśne, 0,48 ha podwórze, a 11 ha było całkowicie wypalone, albowiem grunty te mają bardzo słabą ziemię klasy VI. Rozpoznając odwołanie decyzją z dnia 4 lutego 2004 r., nr SKO[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji. Wskazując motywy rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia udzielenie pomocy pieniężnej rolnikom, których gospodarstwa rolne zostały dotknięte klęską suszy w 2003 r., następuje na wniosek złożony do ośrodka pomocy społecznej właściwego dla siedziby urzędu gminy, w której rolnik jest płatnikiem podatku rolnego. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie miał podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, albowiem sprawy dotyczące udzielenia pomocy rolnikom z powodu suszy wszczyna się na wniosek zainteresowanego, a nie z urzędu. Odwołujący się nie wystąpił o przyznanie tej formy pomocy, dlatego też brak było podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego postępowanie pierwszoinstancyjne należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. W skardze na powyższą decyzję J. G. ponownie wskazał, że ma 23 ha gruntów, w tym 17 ha ziemi ornej. 11 ha zostało wypalone ze względu na najsłabszą ziemią. Wniósł o przyznanie mu przedmiotowego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem. Stanowiące podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania pomocy rolnikom poszkodowanym wskutek klęski suszy w 2003 r. (Dz.U. nr 194, poz. 1874 ze zm.) określało szczegółowe zasady i tryb udzielania w latach 2003-2004 pomocy pieniężnej rolnikom, których gospodarstwa rolne lub prowadzone przez nich działy specjalne produkcji rolnej zostały dotknięte klęską suszy w 2003 r. Zgodnie z dyspozycją § 2 ust. 2 wskazanego rozporządzenia pomoc powyższa przysługiwała rolnikom posiadającym gospodarstwa rolne, w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym, których powierzchnia użytków rolnych nie jest większa niż 20 ha. Przepis § 3 pkt 1 cytowanego rozporządzenia stanowił, że udzielenie przedmiotowej pomocy, następowało na wniosek, złożony do ośrodka pomocy społecznej właściwego dla siedziby urzędu gminy, w której rolnik jest płatnikiem podatku rolnego. Stwierdzić należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania jednorazowej pomocy z tytułu suszy prowadzone winno być w trybie kodeksu postępowania administracyjnego przy zastosowaniu wszystkich reguł i zasad tego postępowania. Z przepisu art. 14 § 1 i 2 k.p.a. wynika istotna zasada postępowania administracyjnego wskazująca na obowiązek załatwiania spraw w formie pisemnej. Postanowienie, że sprawy należy załatwiać w formie pisemnej, odnosi się nie tylko do aktu załatwienia sprawy w danej instancji, lecz również do wszystkich czynności w toku załatwienia sprawy, jak komunikowania się organu ze stronami i stron z organem, przyjmowania oświadczeń i wyjaśnień stron, przesłuchiwania świadków, które winny być utrwalone w formie pisemnej pod postacią protokołu. Organ administracji obowiązany jest zatem do dokumentacji w formie pisemnej podejmowanych przez organ i stronę czynności w celu załatwienia sprawy. Strona ma prawo dokonywania czynności w formie ustnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W przypadku dokonania przez stronę czynności w formie ustnej organ obowiązany jest do dokumentowania jej w formie pisemnej – sporządzonego protokołu podpisanego przez stronę. Jedynie brak podpisu strony uzasadnia zakwestionowanie dokonania przez stronę danej czynności, np. złożenia żądania wszczęcia postępowania (art. 61 § 1 k.p.a.). Na organie administracji spoczywa obowiązek sporządzenia protokołu z każdej czynności postępowania mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. czynności dotyczących okoliczności prawotwórczych, wśród których jest wniesienie wniosku (podania – art. 67 § 2 pkt 1 k.p.a.). W niniejszej sprawie organ administracji pierwszej instancji przeprowadził w dniu 11 grudnia 2003 r. w stosunku do skarżącego wywiad środowiskowy w związku z wystąpieniem przez niego z wnioskiem o udzielenie pomocy z tytułu klęski żywiołowej (k. nr 4 akt administracyjnych, część I, pkt 7 wywiadu). W części VI wskazanego wywiadu zatytułowanej "Potrzeby i oczekiwania osoby/rodziny zgłoszone podczas przeprowadzenia wywiadu" skarżący oświadczył, że oczekuje pomocy finansowej. Dokument wywiadu środowiskowego skarżący opatrzył swoim podpisem. W tym samym wywiadzie pracownik socjalny potwierdził żądanie skarżącego dotyczące udzielenia mu pomocy finansowej w związku z klęską suszy. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że skarżący dokonał w grudniu 2003 r. zgłoszenia żądania wszczęcia postępowania o przyznanie jednorazowej pomocy w razie klęski suszy 2003 – 2004, które to żądanie zostało potwierdzone w formie pisemnej w wywiadzie środowiskowym. Skarżący zatem dał wyraz swej woli wszczęcia postępowania w sposób wyraźny, co organ odwoławczy winien był uwzględnić. Organ odwoławczy ignorując treść wywiadu uchybił przepisom postępowania administracyjnego w postaci art. 61 k.p.a. w zw. z art. 14 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. bezzasadnie uznając postępowanie za bezprzedmiotowe oraz naruszył jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracji publicznej każdej instancji jest działanie w interesie obywateli, a w szczególności w sprawach z zakresu pomocy społecznej, gdzie organy winny dogłębnie wyjaśniać wolę ubiegających się o pomoc, udzielać niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby nie narażać osób i tak już znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych na szkody. W razie wszczęcia postępowania na wniosek - obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. Treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że postępowanie wszczęto z wniosku skarżącego zgłoszonego w grudniu 2003 r. do organu administracji i wbrew twierdzeniom organu odwoławczego nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania. Wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w sposób, który wywarł istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.