II SA/Gd 166/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. J. K. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie mając nikogo na. Źródłem utrzymania małżonków są dochody męża wnioskodawczyni z tytułu renty w kwocie 761,45 zł miesięcznie netto oraz dochód z prowadzonej przez wnioskodawczynię elektrowni w ramach działalności gospodarczej, które wedle jej oświadczenia wynoszą średniorocznie 2000 zł (oświadczenie na formularzu PPF). Z wniosku i dokumentów źródłowych nadesłanych na żądanie referendarza wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci budynku elektrowni o powierzchni 144 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,5 ha oraz budynku gospodarczego o powierzchni 24 m2. W górnej kondygnacji budynku elektrowni znajduje się pomieszczenie mieszkalne, które zajmuje wnioskodawczyni wraz z mężem. Ponadto, małżonkowie są właścicielami samochodu osobowego marki Kia, rocznik 2011 (wartości pojazdu nie wskazano). Stałe miesięczne wydatki na media wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 890 zł. (w tym wydatki na lekarzy i leki). Z oświadczenia dotyczącego przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej wynika, że w miesiącach od stycznia do marca 2014 r. wynosiły one 28 918,92 zł, zaś koszty 290005,38 zł. Ponadto, dołączono wyciąg z rachunku bankowego dla działalności gospodarczej wnioskodawczyni w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2014 r. Analiza operacji wskazuje, że na konto wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wpłynęło w styczniu 2014 r. – 7281,62 zł, w lutym 2014 r. – 7005,19 zł oraz 7293,47 zł, zaś w marcu 2014 r - 6708,70 zł oraz 7312,29. Jednocześnie, w dniu wpływu wskazanych kwot na rachunek bankowy prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni je przelewa na konto osobiste, a następnie dokonuje wypłat w bankomatach. Analiza operacji wskazuje, że wnioskodawczyni spłaca kredyt w kwocie 1232,43 zł miesięcznie, poza tym zaś nie ujawniono innych wydatków tytułem kosztów prowadzonej działalności gospodarczej we wskazanym okresie, poza przelewem do Urzędu Skarbowego w kwocie 2105 zł zleconym 14 lutego 2014 r. Po zsumowaniu pozycji uzyskiwanych tytułem dochodów referendarz ustalił, że wnioskodawczyni osiąga dochody co najmniej na poziomie 7000 zł miesięcznie, nie licząc renty męża. Wydatki rodziny kształtują się na poziomie około 2200 zł (razem z ratą kredytu). Należy przy tym zauważyć, że nadesłane dokumenty źródłowe nie potwierdziły podnoszonej przez wnioskodawczynię okoliczności dotyczącej jej dochodów, jakoby wynosiły one jedynie około 2000 zł rocznie (w treści formularza), ani nawet miesięcznie – gdyby przyjąć że wnioskodawczyni w istocie chodziło o rozliczenie miesięczne a nie roczne. Wnioskodawczyni nie udokumentowała też kosztów prowadzonej działalności w miesiącach styczeń – marzec 2014 r. na poziomie blisko 30000 zł. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – tekst jednolity ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 tejże ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 246 § 3 ustawy – ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga nadto złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z tymże pełnomocnikiem. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 cytowanej ustawy (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając poglądy doktryny prawniczej, wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Wskazane zatem przepisy art. 246 § 1 cytowanej ustawy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W orzecznictwie sadów administracyjnych podkreślono, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy, uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki jego i rodziny, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04, nie publ.). Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana została do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie referendarza, wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować tą kwotę z bieżących dochodów zgromadzonych na rachunku bankowym. Niezależnie od tego, posiadając majątek w postaci nieruchomości, można rozważyć zaciągnięcie pożyczki, której zabezpieczeniem będzie właśnie posiadana nieruchomość albo można jedną z nich spieniężyć. Podkreślić przy tym należy, na co wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości (a za taki niewątpliwie należy uznać budynek elektrowni o powierzchni 144 m2) nie sposób uznać za osobę ubogą. Zgodnie z postanowieniem NSA, właściciel nieruchomości o znacznej wartości posiada wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (postanowienie z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, nie publ.). Tym bardziej zatem jest to możliwe w sytuacji posiadania dwóch nieruchomości oraz stałych i regularnych dochodów w średniej wysokości, jak to ma miejsce w sytuacji wnioskodawczyni i jej rodziny. Należy też zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione w sytuacji, gdy strona udowodni, że jest osobą ubogą i nie jest w stanie – z powodu zdarzeń losowych, sytuacji rodzinnej lub niezaradności życiowej – ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1756/05, niepubl.). Zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami, przesłanką ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu nie jest stopień skomplikowania sprawy sądowoadministracyjnej oraz nieznajomość problematyki prawnej przez strony, tudzież fakt odległości miejsca zamieszkania stron od siedziby sądu. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego powinno następować jedynie wówczas, gdy istnieje niebezpieczeństwo, że brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw, pod warunkiem, że spełniona jest przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustaywy. Niezależnie od tego, że brak jest uzasadnienia w ustawowych przesłankach dla ustanowienia dla wnioskodawczyni prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, to zauważyć też należy, że brak ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie grozi niebezpieczeństwem pozbawienia strony możliwości działania w niniejszym postępowaniu, bowiem takie niebezpieczeństwo co do zasady nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2006 r., II SA/Lu 603/05, niepubl.). W niniejszej sprawie uznać zatem należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów tegoż postępowania. Wnioskodawczyni nie ma nikogo na utrzymaniu, uzyskuje wraz z mężem stałe miesięczne dochody w bezspornej wysokości około 7000 zł miesięcznie, posiada nieruchomości oraz nowe auto. Z treści wniosku nie wynika, by na skarżącej ciążyły jakieś szczególne zobowiązania finansowe, którym nie jest ona w stanie sprostać. Uznać zatem należy, akceptując przedstawione przez wnioskodawczynię wyliczenie ponoszonych przez jej rodzinę wydatków oraz odnosząc to wyliczenie do osiąganych w gospodarstwie domowym w skali miesiąca dochodów – że wnioskodawczyni jest w stanie pokryć koszty postępowania w niniejszej sprawie w pełnej wysokości. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.