II SA/Gd 166/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia 31 stycznia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania J. K. prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2014 r. J. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Dołączyła oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni z którego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nie mając nikogo na utrzymaniu. Źródłem utrzymania małżonków są dochody męża wnioskodawczyni z tytułu renty w kwocie 761,45 zł miesięcznie netto oraz dochód z prowadzonej przez wnioskodawczynię elektrowni w ramach działalności gospodarczej, które wedle jej oświadczenia wynoszą średniorocznie 2000 zł (oświadczenie na formularzu PPF). Z wniosku i dokumentów źródłowych nadesłanych na żądanie referendarza wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci budynku elektrowni o powierzchni 144 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,5 ha oraz budynku gospodarczego o powierzchni 24 m2. W górnej kondygnacji budynku elektrowni znajduje się pomieszczenie mieszkalne, które zajmuje wnioskodawczyni wraz z mężem. Małżonkowie są właścicielami samochodu osobowego marki Kia, rocznik 2011 (wartości pojazdu nie wskazano). Stałe miesięczne wydatki na media wnioskodawczyni oszacowała na kwotę około 890 zł (w tym wydatki na lekarzy i leki). Z oświadczenia dotyczącego przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej wynika, że w miesiącach od stycznia do marca 2014 r. wynosiły one 28 918,92 zł, zaś koszty 29 005,38 zł. Dołączono wyciąg z rachunku bankowego dla działalności gospodarczej wnioskodawczyni za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 marca 2014 r. Na konto wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wpłynęło w styczniu 2014 r. – 7281,62 zł, w lutym 2014 r. – 7005,19 zł oraz 7293,47 zł, zaś w marcu 2014 r. - 6708,70 zł oraz 7312,29. W dniu wpływu wskazanych kwot na rachunek bankowy prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni przelewa je na konto osobiste, a następnie dokonuje wypłat w bankomatach. Wnioskodawczyni spłaca kredyt w kwocie 1232,43 zł miesięcznie, poza tym nie wystąpiły inne wydatki z tytułu kosztów prowadzonej działalności gospodarczej we wskazanym okresie, poza przelewem do Urzędu Skarbowego w kwocie 2105 zł zleconym 14 lutego 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2013 r. odmówił przyznania skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw domagając się uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości. Wskazała, że budynek elektrowni i gospodarczy mają ponad 100 lat i wymagają stałego remontu, aby można było je użytkować. Samochód marki Kia został zakupiony na kredyt, który cały czas jest spłacany. Zaś wiele operacji finansowych dokonywanych jest przez skarżąca gotówkowo, dlatego też zaraz po wpłynięciu środków na konto firmowe dokonuje ona wypłat kwot w bankomatach. Ponadto w dniu 8 maja 2014 r. uiściła na konto sądu wpis sądowy w kwocie 500 zł. Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2014 r. utraciło moc i wniosek skarżącej podlegał rozpoznaniu na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym - przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem konieczność poniesienia za wnioskodawcę określonych kosztów przez Skarb Państwa - może mieć ona zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest wyjątkowo trudna, co uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, czy strona wykazała zaistnienie przesłanek art. 246 § 1 p.p.s.a. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę zarówno bieżące dochody wnioskodawcy i jego rodziny, stan majątkowy wysokość obciążeń finansowych, jakie strona zobowiązana jest ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca zobowiązana została do uiszczenia kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi i jak wynika z akt sprawy opłata została wniesiona. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, tj. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów tegoż postępowania, bądź nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wniosku i dokumentów źródłowych wynika, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci budynku elektrowni o powierzchni 144 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 0,5 ha oraz budynku gospodarczego o powierzchni 24 m2 i wraz z mężem właścicielką samochodu osobowego marki Kia, rocznik 2011. Na rachunek wnioskodawczyni z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej według złożonych wyciągów wpływały kwoty przekraczające 7000, co oznacza co najmniej na tym poziomie, bez uwzględnienia renty męża. Wydatki rodziny kształtują się na poziomie około 2200 zł (razem z ratą kredytu). Nadesłane dokumenty źródłowe nie potwierdziły okoliczności, jakoby dochody wnioskodawczyni, według oświadczenia zawartego w formularzu, wynosiły około 2000 zł rocznie (w treści formularza), ani nawet miesięcznie – gdyby przyjąć, że wnioskodawczyni w istocie chodziło o rozliczenie miesięczne a nie roczne. Wnioskodawczyni w żaden sposób nie udokumentowała kosztów prowadzonej działalności w okresie styczeń – marzec 2014 r. na poziomie blisko 30000 zł. Tym samym okoliczności dotyczące dochodów z prowadzonej działalności nadal budzą wątpliwości. Podkreślić należy, że o ile sąd ma prawo wezwać wnioskodawcę do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów, to ciężar dowodu w zakresie sytuacji majątkowej spoczywa zawsze na podmiocie składającym wniosek. Ma on obowiązek podać dokładne dane określające jego sytuację majątkową. Tymczasem skarżąca nie wskazała konkretnie jakie wydatki i w jakich kwotach ponosi w związku z utrzymaniem działalności, a twierdzenia zawarte w sprzeciwie odnośnie ponoszonych kosztów remontu składników majątkowych są gołosłowne, nie zostały poparte żadnym dowodem. Zaznaczyć przy tym należy, na co wskazuje się tez w orzecznictwie sądów administracyjnych, że właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości (a w analizowanej sytuacji majątek wnioskodawczyni i jej męża obejmuje nieruchomości budynkowe i gospodarstwo rolne) trudno byłoby uznać za osobę ubogą. Niemniej w rozpatrywanej sytuacji poza posiadanym majątkiem wnioskodawczyni uzyskuje stałe i regularne dochodów wystarczające na poniesienie kosztów sądowych. Również z faktu uiszczenia opłaty sądowej wynika, zdaniem sądu, zdolność wnioskodawczyni do ponoszenia kosztów sądowych. Nie ma zatem podstaw do uznania skarżącej za osobę ubogą, wymagającą pomocy państwa w zakresie poniesienia kosztów postępowania w zainicjowanej przez nią sprawie sądowoadministracyjnej. Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, uznając, że nie odpowiada ona warunkom dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ani tym bardziej w zakresie częściowym.