II SA/Gd 1664/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący WSA: Alina Dominak (spr.) Sędziowie: NSA Marek Gorski NSA Małgorzata Gorzeń Protokolant: Hanna Tarnawska po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi R. M. na decyzję Wojewody z dnia 2 kwietnia 2001r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju 1.uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 20 lutego 2001r. Nr [...] 2.zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego R. M. kwotę 10 (dziesięć)złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania 3.stwierdza, że decyzje wymienione w punkcie 1 wyroku nie mogą być wykonane Decyzją z dnia 2 kwietnia 2001 r. nr [...] Wojewoda powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 210 ust 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U z 1992 r. Nr 4, poz.16 ze zm.) w związku z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. ( Dz. U. Nr 85, poz.397) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 20 lutego 2001 r. Nr [...] w sprawie nałożenia na R. M. obowiązku wykonania świadczeń na rzecz obrony polegający na dostarczeniu do Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. samochodu ciężarowo- szosowego. W uzasadnieniu wskazał, że Prezydent Miasta w oparciu o złożony wniosek Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. nałożył na R. M. obowiązek świadczenia rzeczowego na rzecz obrony w czasie pokoju - na samochód ciężarowy marki Iveco 59-12 będący w posiadaniu R M. Odwołanie od decyzji wniósł R. M. zarzucając, że w decyzji nie wskazano celu, dla którego należy wykonać świadczenie oraz że samochód wynajął i obecnie nie jest jego posiadaczem. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta zawiera cel świadczenia, bowiem wskazano w niej, że świadczenie będzie wykonane na rzecz Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. Stwierdzono, że jest faktem, iż pojazd marki Iveco 59 - 12 został oddany w najem J. M. Z załączonej umowy najmu wynika, ze została ona sporządzona w dniu 2.01.2001 r., a potwierdzona przez notariusza w dniu 1.03.2001 r., natomiast z jej treści wynika, że została zawarta na czas od 2.01,2000 r. do 31.12.2001 r., a zatem została zawarta w rok później. Ponadto R. M. jest w dalszym ciągu posiadaczem przedmiotowego samochodu, a J. M.- tylko jego użytkownikiem. Wynajmujący jako właściciel pojazdu pokrywa wszelkie zobowiązania związane z posiadaniem pojazdu a najemca - jak wynika z umowy - refunduje właścicielowi koszta związane z używaniem pojazdu. Wskazano też, że nakładanie świadczeń rzeczowych jest uregulowane w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony . Art. 208 ust. 1 w/w ustawy określa, że na przedsiębiorców może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych polegający na oddaniu do używania posiadanych rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa. W uzasadnieniu podano też, że decyzje w takich sprawach wydaje m.in. prezydent miasta na wniosek komendanta wojskowej komendy uzupełnień, posiadacz rzeczy ruchomej może być wezwany do wykonania tego świadczenia na czternaście dni przed terminem wykonania świadczenia, z wyjątkiem przypadków gdy wykonanie świadczenia następuje w celu sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych. Przytoczono obowiązki posiadacza rzeczy oraz biorącego przedmiot świadczenia wynikające z przepisów ustawy jak też wskazano, zeza używanie samochodu posiadaczowi przysługuje ryczałt oraz podano, kto taki ryczałt wypłaca. Ostatecznie stwierdzono, że Prezydent Miasta wydając przedmiotową decyzję nie naruszył obowiązujących przepisów a podniesione zarzuty są bezpodstawne. Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniósł R. M., wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretacje i błędne zastosowanie art. 210 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony , przez uznanie za tożsame pojęcie posiadacz i właściciel, a w konsekwencji żądanie od właściciela wykonania obowiązku, mimo że właściciel posiadaczem żądanego pojazdu w chwili doręczenia mu decyzji już nie był oraz nie wskazanie w decyzji celu, dla którego nałożono obowiązek. Stwierdził, że organ dokonał własnej i niczym nie uzasadnionej interpretacji przepisów przywołanej ustawy i rozporządzenia. Organ uznał, że decyzja zawiera cel świadczenia, a cel ten zdaniem organu to wykonanie świadczenia na rzecz Wojskowej Komendy Uzupełnień we W., gdy tymczasem zgodnie z przepisami ustawy obowiązek wykonywania świadczenia może być egzekwowany jedynie na cele obrony Państwa, zwalczania klęsk żywiołowych, nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i likwidacji ich skutków. Organ nie wspomina o jakichkolwiek nadzwyczajnych zagrożeniach dla kraju, co by usprawiedliwiało słuszność żądania. Ponadto pojazd został oddany w najem J. M. , a z załączonej umowy sporządzonej w dniu 2.01.2001 r. wynika, że została ona zawarta na czas do 31.12.2001 r., co skutecznie wyklucza twierdzenie organu, że R. M. jest posiadaczem samochodu, a wynajmujący jedynie użytkownikiem. Przywołał treść art. 348 kodeksu cywilnego , który stanowi, że przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy, a wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą , jak również wydanie środków , które dają faktyczną władzę nad rzeczą , jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy. Stwierdził, że organ nie chce zauważyć, że można być właścicielem rzeczy nie będąc jej posiadaczem i odwrotnie. Na podstawie umowy z dnia 2.01.2001 r. R. M. przeniósł skutecznie posiadanie samochodu i nie może spełnić żądania organu co najmniej do 31.12.2001 r. Nie może w niniejszej sprawie mieć znaczenia oczywista pomyłka w dacie rozpoczęcia trwania zawartej umowy , która powinna być określona zgodnie z datą początkową umowy , tj. na dzień 2.01.2001 r. Mając na uwadze powyższe adresatem decyzji powinien być posiadacz samochodu J. M. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie stwierdzając w uzasadnieniu, że w postępowaniu administracyjnym przepisy Kodeksu cywilnego mogą być stosowane tylko wówczas, gdy stanowi tak konkretny przepis prawa materialnego, a w sprawie niniejszej zastosowanie maja przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie świadczeń na rzecz obrony, które nie odsyłają do przepisów kodeksu cywilnego, wobec czego chybiony jest pogląd o stosowaniu przepisów kodeksu cywilnego w zakresie przeniesienia posiadania. R. M. jest posiadaczem samochodu i przekazał go w najem J. M. Wątpliwości budzi też treść umowy, bowiem została spisana w dniu 2.01.2001 r., "zawarta w dniu 2.01.2000 r.", a potwierdzona notarialnie 1.03.2001 r., co pozwala przyjąć, że sporządzona została dopiero po wydaniu decyzji przez organ I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 208 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 1992 r. Nr 4, poz.16 ze zm. ) na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa. Art. 208 ust. 2 stanowi natomiast, że świadczenia rzeczowe mogą być wykonywane na rzecz Sil Zbrojnych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz państwowych jednostek organizacyjnych wykonujących zadania dla potrzeb obrony Państwa a także zwalczania klęsk żywiołowych nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i likwidacji ich skutków. Z brzmienia wyżej cytowanych przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej wyraźnie wynika, że ustawodawca odróżnia pojęcie celu świadczeń rzeczowych - np. przygotowanie obrony Państwa, wykonywanie zadań dla potrzeb obrony Państwa, zwalczanie klęsk żywiołowych, nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i likwidacji ich skutków od tego, na czyją rzecz świadczenia mają być wykonywane - Sił Zbrojnych, jednostek organizacyjnych obrony cywilnej oraz państwowych jednostek organizacyjnych, wykonujących określone zadania. W tej sytuacji nie można uznać za prawidłowe stanowiska organu administracji, że decyzja I instancji zawiera cel świadczenia, bowiem sformułowanie "świadczenie będzie wykonywane na rzecz" nie jest określeniem celu, lecz tego, na czyją rzecz świadczenie ma być wykonane. Należy wskazać, że w decyzji niezbędne było wskazanie celu świadczenia , bowiem - co wynika choćby z treści art. 209 przywołanej ustawy - od celu świadczenia zależy czas wykonywania świadczeń rzeczowych oraz możliwa ilość tych świadczeń. Art. 209 ust. 1 ustawy stanowi, że czas wykonywania świadczeń rzeczowych nie może przekraczać jednorazowo w przypadku pobrania przedmiotu świadczenia: w celu sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych - czterdziestu ośmiu godzin, w związku z ćwiczeniami wojskowymi - siedmiu dni, 3) w związku z ćwiczeniami w obronie cywilnej lub ćwiczeniami praktycznymi w zakresie powszechnej samoobrony - dwudziestu czterech godzin, a ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że nałożenie obowiązku świadczenia rzeczowego może nastąpić najwyżej trzy razy w roku, z tym że w wymiarze określonym w ust. 1 pkt 2 - tylko jeden raz. Ustawa co prawda w art. 209 ust.5 stanowi, że ograniczeń, o których mowa w ust. 1 i 2 oraz w art. 210 i 211, nie stosuje się do używania nieruchomości i rzeczy ruchomych udostępnionych w celu zwalczania klęsk żywiołowych, nadzwyczajnych zagrożeń środowiska i likwidacji ich skutków, lecz wyraźnie wówczas wskazuje, dla jakich celów może być nałożony obowiązek świadczeń bez ograniczeń ilościowych i czasowych. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6.09.1993 r. w sprawie świadczeń na rzecz obrony ( Dz. U. z 1993 r. Nr 85, poz.397) określało m.in. szczegółowe zasady i tryb planowania oraz nakładania obowiązku świadczeń osobistych i rzeczowych, a także ich wykonywania( § 1 pkt 1 rozporządzenia). W sprawie niniejszej wydano decyzję na wniosek Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. o nałożenie obowiązku świadczeń rzeczowych . Zgodnie z § 8 cytowanego rozporządzenia wojskowi komendanci uzupełnień mogą występować do wójtów lub burmistrzów (prezydentów miast) z wnioskiem o nałożenie obowiązku świadczeń osobistych oraz przeznaczenie nieruchomości lub rzeczy ruchomych na cele doraźnych świadczeń rzeczowych w związku z ćwiczeniami wojskowymi. Zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia na podstawie wniosków, potrzeb i oględzin, o których mowa w § 8 i 9, § 12 ust. 2 oraz § 26, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje decyzje o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomych na cele świadczeń rzeczowych. Decyzje, o których mowa w § 27 ust. 1, wydaje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) właściwy według siedziby lub miejsca pobytu posiadacza. Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że w decyzji nakładającej obowiązek świadczeń rzeczowych zgodnie z wyżej przywołanymi przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie świadczeń na rzecz obrony niezbędne jest wskazanie także celu nałożonego świadczenia rzeczowego, co pozwala m.in. na określenie czasu jego trwania i ilości w ciągu roku. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję na mocy art.145 § 1 pkt. la ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) . Rzeczą, organów administracji będzie ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem powyższych uwag. Stwierdzić też należy, że przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny( Dz. U. Nr 16, poz.93 ze zm.) na którą to ustawę powołuje się skarżący, stanowią, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny) ( art. 336 kc). Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne( art. 337 kc). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na mocy art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Sąd określił, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie mogą być wykonane.