II SA/Gd 171/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na zarządzenie pokontrolne Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 20 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie uregulowania stanu formalno-prawnego związanego ze zbieraniem odpadów postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący A. Ł. wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek uzasadnił zawiłym charakterem sprawy oraz nieznajomością przepisów prawnych. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Odnośnie stanu rodzinnego oświadczył, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z rodzicami. Wnioskodawca oraz jego rodzice nie posiadają żadnego majątku, ani też oszczędności. Wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów, zaś jego rodzice uzyskują dochód z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2700 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie przedstawił wysokości swoich stałych zobowiązań i wydatków. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2017 r., wnioskodawca został wezwany do przedłożenia w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania następujących dokumentów i oświadczeń: 1. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego rodziców osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem zestawienia operacji na tych rachunkach we wskazanym okresie oraz aktualnych sald rachunków oraz wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub złożenia oświadczenia o ich nieposiadaniu; 2. przedstawić należy dokument o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez wnioskodawcę; 3. przedstawić należy dokumenty potwierdzające wysokość emerytur otrzymywanych przez rodziców wnioskodawcy; 4. oświadczenia do kogo należy nieruchomość, w której skarżący zamieszkuje i na której znajdują się ruchomości będące przedmiotem postępowania – przedstawić należy nakaz podatkowy dotyczący tej nieruchomości; 5. złożyć należy kopie zeznań podatkowych za 2016 r. wnioskodawcy i jego rodziców; 6. oświadczenie w przedmiocie wysokości miesięcznych wydatków wnioskodawcy przeznaczonych na niezbędne potrzeby (żywność, media, lekarstwa, itp.); przedstawić należy rachunki za media wystawione na wnioskodawcę i jego rodziców 7. oświadczenia czy skarżący podejmuje prace dorywcze, jeśli tak to jakie, w jakiej wysokości dochody z tych prac osiąga; na działce, na której zamieszkuje wnioskodawca, znajdują się obiekty przeszklone czy prowadzona jest w nich działalność ogrodnicza, kto ją prowadzi, do kogo należą. Na powyższe wezwanie wnioskodawca udzielił odpowiedzi pismem z dnia 28 lipca 2017 r., w którym oświadczył, że jest zarejestrowany w KRUS jako domownik w gospodarstwie ogrodniczym brata. Dodał, że nieruchomość, w której zamieszkuje, należy do jego brata. Na miesięczne wydatki wnioskodawca składa się z rodzicami, zaś wydatki obciążające wnioskodawcę pokrywa jego brat w zamian za pomoc w gospodarstwie ogrodniczym. Koszty mediów również ponosi brat wnioskodawcy, zaś samodzielnie wnioskodawca ponosi koszty lekarstw w wysokości 100 zł, środków czystości w wysokości 50 zł oraz inne w wysokości 100 zł. Wnioskodawca oświadczył, że podejmuje drobne ogrodnicze prace dorywcze, a jego roczny dochód wynosi 3000 zł. Do pisma wnioskodawca załączył wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego dla jego rodziców oraz brata, dokumenty potwierdzające wysokość świadczeń emerytalnych rodziców, nakaz podatkowy wydany dla nieruchomości na której zamieszkuje, kopie zeznań podatkowych oraz kopię dokumentu potwierdzającego wysokość składek. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. W treści wniosku skarżący nie wskazał bowiem m.in. wysokości stałych zobowiązań i wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z rodzicami. Ponadto nie wyjaśnił, z jakiego źródła czerpie środki na własne utrzymanie oraz jaki tytuł przysługuje mu do nieruchomości, która zamieszkuje, dodając jednocześnie, że zarówno on sam jak i jego rodzice nie posiadają żadnego majątku. Z tych względów niezbędne było przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które pozwoliłyby usunąć powstałe wątpliwości co do sytuacji majątkowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy i pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie rodziców, w szczególności zeznań podatkowych, udokumentowania wysokości uzyskiwanych przez rodziców dochodów, wyciągów z rachunków bankowych, jak również udokumentowania miesięcznych wydatków skarżącego. Z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę wynikało, że wspólnie z nim gospodarujący rodzice posiadają zgromadzone na rachunku bankowym oszczędności w wysokości 5.260,42 zł według stanu na dzień 22 czerwca 2017 r., a nadto osiągają regularny dochód. Wnioskodawca, pozostając w zasadzie na utrzymaniu rodziców oraz brata, ponosi minimalne koszty swego utrzymania, które pokrywa podejmując drobne prace dorywcze. Wyjaśnić jednak należy, że nawet brak dochodów i majątku po stronie wnioskodawcy nie uzasadnia automatycznie przyznania mu prawa pomocy, jeżeli możliwości finansowe osób, na których utrzymaniu pozostaje, będą wystarczające do ponoszenia kosztów udziału wnioskodawcy w postępowaniu przez niego zainicjowanym. Ocena sytuacji możliwości płatniczych osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, nie pozwala zatem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie, przy wsparciu tychże osób, sfinansować kosztów postępowania związanych z niniejszą sprawą. Potwierdzeniem powyższego twierdzenia jest także okoliczność uiszczenia przez wnioskodawcę w dniu 14 kwietnia 2017 r. kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi wniesionej w niniejszej sprawie. Jednocześnie wskazać należy, że wnioskodawca dokonał przelewu wyżej wymienionej kwoty z rachunku bankowego o innym numerze niż rachunek bankowy, z którego wyciągi przedłożył wraz z pismem z dnia 28 lipca 2017 r. W związku z tym przyjąć należy, że wnioskodawca posiada inny rachunek bankowy, jednak wyciągów z tego rachunku nie przedstawił, pomimo wezwania. Ponadto wnioskodawca nie udokumentował wysokości stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków dotyczących swego i osób z nim wspólnie gospodarujących utrzymania. Z tych względów nie sposób uznać, aby wnioskodawca wykazał swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Wnioskodawca został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez wnioskodawcy swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny wraz z okolicznością posiadania przez osoby wspólnie z nim gospodarujące oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, stwierdzić należy, że z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.