II SA/Gd 171/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na zarządzenie pokontrolne Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska Delegatura z dnia 20 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania stanu formalno-prawnego związanego ze zbieraniem odpadów postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 sierpnia 2017 r. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 26 stycznia 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący A. Ł. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2017 r. z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek skarżącego. W tym miejscu należy wskazać, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy (skarżący ubiegał się zarówno o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika). Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. Sąd nie znalazł bowiem okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani też częściowym. Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. W poprzednim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, posiada pojazdy i części do tych pojazdów, innego majątku, w tym oszczędności nie posiada. Natomiast jego rodzice nie posiadają żadnego majątku. Skarżący nie osiąga dochodów. Źródłem utrzymania rodziny są wyłącznie emerytury wypłacane każdemu z rodziców skarżącego, których łączna miesięczna wysokość wynosi 2.700 zł netto. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącego na wezwanie referendarza sądowego wynikało, iż skarżący jest zarejestrowany w KRUS jako domownik w gospodarstwie ogrodniczym brata a nieruchomość, w której zamieszkuje należy do jego brata. Większość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem pokrywają rodzice skarżącego a ich część, w tym rachunki za media, pokrywa brat w zamian za pomoc w prowadzonym gospodarstwie. Skarżący zaś kupuje lekarstwa i środki czystości przeznaczając na ten cel odpowiednio około 100 zł i 50 zł miesięcznie, a także pokrywa inne wydatki w wysokości około 100 zł miesięcznie. Skarżący podejmuje drobne prace dorywcze (ogrodowe) oraz pomaga bratu w zamian za udostępnienie mieszkania i posesji. Jego dochód z tego tytułu wynosi około 3000 zł rocznie. Na rachunku bankowym, których posiadaczami są brat i rodzice skarżącego na dzień 28 kwietnia, 23 maja i 22 czerwca 2017 r. zgromadzono środki w wysokości odpowiednio: 6.689,05 zł, 6.034,55 zł, 5.720,29 zł. Nadto ustalono, że skarżący dysponuje także środkami na rachunku bankowym, z którego uiścił należny wpis od skargi a z którego wyciągu pomimo wezwania nie przedłożył. Skarżący nie przedłożył również dokumentów obrazujących wysokość swoich stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków związanych z utrzymaniem, jak również tego rodzaju kosztów ponoszonych przez członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Okoliczność, iż rodzice i brat skarżącego posiadali oszczędności na rachunku bankowym oraz, że skarżący uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową, skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że nadal prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, na których utrzymaniu pozostaje. Skarżący posiada nieruchomość rolną o powierzchni 2.2 ha i wartości około 60.000 zł, której zakup sfinansował środkami z darowizny. Innego majątku nie posiada. Natomiast jego rodzice nie posiadają żadnego majątku. Skarżący osiąga dochód z tzw. prac dorywczych, który wynosi 200 zł miesięcznie, zaś jego rodzice otrzymują emerytury w łącznej kwocie 2.742 zł miesięcznie. Skarżący i jego rodzice miesięcznie przeznaczają kwotę 500 zł na opłaty za media, 700 zł na zakup leków oraz 1.200 zł na wyżywienie. Skarżący cały uzyskany dochód przeznacza na własne potrzeby. Część wydatków z tego tytułu w wysokości 200 zł pokrywają jego rodzice. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 5 lutego 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego w 2017 roku oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone); 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym konta o numerze [..] (rachunków osobistych, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 listopada 2017 r., a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie wraz z zaświadczeniem z banku potwierdzającym zamknięcie dotychczas posiadanych kont bankowych; 3/ oświadczenia, czy wnioskodawca nadal pomaga odpłatnie bratu P. Ł. w prowadzonym przez niego gospodarstwie ogrodniczym; jeżeli tak – dowodu potwierdzającego tę okoliczność oraz wskazania miesięcznej wysokości dochodów z tego tytułu (np. oświadczenie brata, umowa zlecenia); 4/ w związku z zajmowaniem przez wnioskodawcę i jego rodziców nieruchomości, stanowiącej własność jego brata P. Ł. wskazania, w jakiej części w kosztach utrzymania nieruchomości partycypuje wnioskodawca, jego rodzice, a w jakiej brat, przy czym wysokość opłat ponoszonych z tego tytułu przez wnioskodawcę i jego rodziców winna zostać udokumentowana; 5/ oświadczenia, czy brat wnioskodawcy nadal pokrywa koszty utrzymania i zamieszkania wnioskodawcy, czy też obecnie pozostaje on na wyłącznym utrzymaniu rodziców; 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca osiąga dochód z tytułu dzierżawy nieruchomości rolnej zadeklarowanej we wniosku PPF; 7/ oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy płatności na lata 2017-2018 przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 8/ zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie wpisania wnioskodawcy do ewidencji producentów rolnych, w tym o braku wpisu. Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 23 lutego 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 239). Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Dnia 2 marca 2018 r. skarżący uiścił kwotę 100 zł tytułem należnej opłaty kancelaryjnej (dowód: potwierdzenie wpłaty, k. 238). W związku z powyższym należało uznać, iż skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Jak już wskazano bierność skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć raz jeszcze należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, należało stwierdzić, iż skarżący ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.