II SA/Gd 172/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Protokolant: Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi G. i M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2004 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 12 maja 2003r., nr [...], 2. określa, że wymienione w punkcie pierwszym decyzje nie mogą być wykonane. Decyzją z dnia 12 maja 2003r.nr [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie na podstawie art. 33j ust. 1 i 2, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), § 21 ust. 1, § 22 i § 23 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 120, poz. 1284) ustalił odpłatność rodziców G. i M. O. za pobyt ich dziecka D. O. umieszczonego na podstawie postanowienia Sadu Rejonowego z dnia 17 marca 1994r. (sygn. akt [...]) w rodzinie zastępczej w wysokości 519,31 zł miesięcznie na okres od dnia 1.06.2003r.r. do dnia 1.12.2003r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że z umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej prawo łączy obowiązek ponoszenia przez rodziców dziecka odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej udzielanej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka - § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych. W przypadku D. O. miesięczna pomoc pieniężna wypłacana rodzinie zastępczej przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie wynosi 648,40 zł. Zgodnie z powyższym rodzice biologiczni D. są zobowiązani ponosić miesięcznie odpłatność za pobyt dziecka w kwocie do 648,40 zł. Kwota odpłatności nie może być większa od różnicy jak pozostaje po odjęciu od faktycznego dochodu rodziny kwoty kryterium dochodowego obliczonego na podstawie art. 4 ust. pkt 2-4 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej. Dochód netto rodziny O. wynosi 1441,31 zł. Po odjęciu kwoty kryterium dochodowego określonego na podstawie art. 4 ust. pkt 2-4 ustawy w wysokości 922 zł pozostaje kwota 519,31 zł. W związku z powyższym wysokość odpłatności ustalono w kwocie 519,31 zł miesięcznie. Kwota ta stanowi około 80,09 % wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej udzielanej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Odwołanie od decyzji złożyli G. i M. O. podnosząc, że nie są w stanie ponosić miesięcznej odpłatności w kwocie 519,31 zł. M. O. nigdzie nie pracuje ani też nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nie ma szansy na znalezienie zatrudnienia z uwagi na bezrobocie. Po uiszczeniu opłat na życie pozostaje im kwota około 600 zł. Nadto na utrzymaniu mają 14-letnią córkę. Odwołujący podnieśli, że są schorowani. Wskazując na te okoliczności odwołujący wnieśli o zwolnienie ich z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ich dziecka D. O. w rodzinie zastępczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 lutego 2004r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 33j ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), § 21 ust. 1 i § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 120, poz. 1284) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, ze zgodnie z art. 33j ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) rodzice dzieci, które przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu, zaś starosta wydaje decyzję o wysokości tej odpłatności. Starosta może odstąpić od ustalenia odpłatności na wniosek rodziców dziecka lub z urzędu ze względu na trudną sytuację materialną. Według § 21 ust. 1 i § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 120, poz. 1284) rodzice dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej ponoszą odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej, o której mowa w § 15, starosta ustalając wysokość odpłatności rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy dotyczący rodziny skarżących. Wynika z niego, że trzyosobowa rodzina mieszka w trzypokojowym mieszkaniu lokatorskim spółdzielczym z wygodami, mąż nie pracuje jest bezrobotny, a prawo do zasiłku utracił już w czerwcu 2000r. i nie znalazł pracy. Jest chory i czeka na leczenie. Jednakże, mimo że oboje skarżący są chorzy nie ma żadnych dokumentów dotyczących ich choroby, a skarżąca mimo choroby pracuje i utrzymuje rodzinę. W tych okolicznościach zdaniem Kolegium rodzina skarżących powinna płacić choćby część utrzymania swojego dziecka w rodzinie zastępczej. Nie może być tak, że budżet Państwa czy samorządu utrzymuje w całości dziecko skarżących. Pomimo, że dochody ich rodziny nie są najwyższe, to dają możliwość ich zwiększenia, bo 45-letni mężczyzna powinien pracować choćby dojeżdżając do pracy w sąsiednich miastach. Nie można zgodzić się z tym, że nie znalazł on żadnej pracy przez 3 lata od utraty prawa do zasiłku. Ustalona odpłatność nie jest najwyższa, bo nie objęto nią dochodu skarżących w wysokości kryterium dochodowego w rozumieniu art. 4 ustawy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli G. i M. O.. Zarzucili, że uzyskiwane przez nich dochody nie pozwalają na ponoszenie odpłatności w kwocie 519,31 zł. M. O. nie pracuje i nie może znaleźć pracy. Stan zdrowia skarżących nie uległ poprawie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. l § l i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 póz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § l prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 33j ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) stanowi, że rodzice dzieci, które przebywają w rodzinach zastępczych, są obowiązani do ponoszenia odpłatności z tego tytułu. Starosta wydaje decyzję o wysokości tej odpłatności. Z ust. 2 tegoż artykułu wynika, że starosta może odstąpić od ustalenia odpłatności, o której mowa w ust. 1, na wniosek rodziców dziecka ze względu na ich trudną sytuację materialną lub z urzędu. Z kolei z § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. nr 120, poz. 1284) wynika, że rodzice dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej ponoszą odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej, o której mowa w § 15 oraz art. 33g ust. 1 ustawy, udzielanej na dziecko. § 22 tego rozporządzenia wskazuje, że starosta ustalając wysokość odpłatności rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Wysokość odpłatności nie może przekroczyć wysokości pomocy pieniężnej, jaką otrzymuje rodzina zastępcza od starosty, przy czym ustalana jest indywidualnie w zależności od sytuacji materialnej rodziny biologicznej. Starosta winien wziąć przy tym pod uwagę aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Podstawę orzeczenia o wysokości odpłatności stanowi wywiad środowiskowy. W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że odpłatność skarżących za pobyt ich syna w rodzinie zastępczej powinna wynosić 519,31 zł. Opierając się na przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym ustalono wprawdzie, że obydwoje skarżący chorują, jednakże okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przy określaniu odpłatności z powodu braku dokumentów. Nadto wskazano na możliwość zwiększenia uzyskiwanych prze rodzinę dochodów poprzez podjęcie pracy przez skarżącego, który pozostawał bez zatrudnienia. Art. 7 Kpa nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. W ocenie Sądu w toku postępowania przed organami obu instancji nie przeprowadzono w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, które ma na celu ustalenie okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy. W szczególności zaś organy nie wyjaśniły prawidłowo aktualnej sytuacji skarżących, a mianowicie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej, która to stanowi podstawę do ustalenia wysokości odpłatności. Wskazać przy tym należy, że przy orzekaniu o wysokości odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej nie chodzi o hipotetyczne możliwości zarobkowe i dochodowe. Istotne znaczenie ma natomiast rzeczywista sytuacja, w tym faktyczne dochody uzyskiwane przez rodziców biologicznych. Zasadne jest więc uznanie, iż rozstrzygnięcia organów obu instancji zapadły bez wzięcia pod rozwagę całokształtu materiału dowodowego sprawy. Ujawnione wady proceduralne stanowiące naruszenie art. 7, 77 i 80 Kpa pozostają w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy i wobec tego powodują uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie na podstawie 145 § l pkt l lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem powyższych uwag, a następnie podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Uwzględni przy tym zmianę stanu prawnego - uchylenie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej przez ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, póz. 593 ze zm.), przy czym przy interpretacji art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej należy przyjąć, że przepis ten trzeba wykładać w ten sposób, że sprawy zakończone w rozumieniu tego przepisu (przepis ten wprost nie posługuje się pojęciem sprawy zakończonej, jednakże istnienie takiej kategorii spraw wynika z jego wykładni, w szczególności posługując się wykładnią a contrario można powiedzieć, iż do spraw zakończonych stosuje się przepisy dotychczasowe), to także sprawy, w których decyzja wydana przed dniem l maja 2004 r. została po dniu 30 kwietnia 2004 r. uchylona przez sąd administracyjny. Wykładnia art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zakładająca, że sprawa niezakończona to też sprawa, w której decyzja wydana przed dniem l maja 2004 r. została uchylona przez sąd administracyjny pod rządami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, prowadzi do wyników trudnych do zaakceptowania z punktu widzenia wartości konstytucyjnych, w szczególności z punktu widzenia zasady równości (art. 32 Konstytucji). Na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, iż zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane. Wykonanie wadliwych i uchylonych decyzji w okresie do uprawomocnienia się wyroku jest bowiem aksjologicznie nieuzasadnione i prowadzi do naruszenia praw strony skarżącej.