II SA/Gd 1741/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Alina Dominiak, sędzia NSA Anna Orłowska, Protokolant Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. T. na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 kwietnia 2001 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia pożyczki oraz części odsetek z Funduszu Pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 9 marca 2001 r. nr [...]. Skarżąca T. T. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia 25 kwietnia 2001 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 9 marca 2001 r. nr [...]. Jak wynika z akt administracyjnych zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych. W dniu 16 kwietnia 1997 r. pomiędzy Kierownikiem Rejonowego Urzędu Pracy w T. - pożyczkodawcą, a C. T. - pożyczkobiorcą została zawarta umowa pożyczki. C. T. otrzymał ze środków Funduszu Pracy pożyczkę w kwocie 14.000 zł na podjęcie własnej działalności gospodarczej. Zgodnie z postanowieniami umowy pożyczka miała być zabezpieczona poprzez ustanowienie hipoteki. Hipoteka taka została ustanowiona na spółdzielczym prawie do lokalu, należącym do C. i T. T. Umowa pożyczki została podpisana poza jej stronami także przez T. T., która swój podpis złożyła pod dodatkowym oświadczeniem o treści "Wyrażam zgodę i zobowiązuje się do ponoszenia skutków finansowych z majątku wspólnego". Wobec faktu, iż C. T. nie spłacał rat pożyczki oraz odsetek pożyczkodawca z dniem 20 maja 1998 r. wypowiedział umowę pożyczki i wezwał pożyczkobiorcę do spłaty zadłużenia do dnia 18 czerwca 1998 r. C. T. nie dokonał jednak żadnej wpłaty na poczet pożyczki i odsetek, więc Rejonowy Urząd Pracy w T. skierował sprawę na drogę postępowania sądowego. W dniu 5 listopada 1998 r. Sąd Rejonowy w T. wydał nakaz zapłaty, w którym nakazał C. T., aby zapłacił pożyczkodawcy kwotę 14.000 zł wraz z odsetkami. Na mocy postanowienia z dnia 25 listopada 1998 r. powyższy nakaz zapłaty został opatrzony klauzulą wykonalności. W dniu 17 lutego 2000 r. żona C. T. - T. T. wystąpiła do Powiatowego Urzędu Pracy w T. z wnioskiem o umorzenie pożyczki zaciągniętej przez męża. W uzasadnieniu wniosku podała, iż C. T. zmarł nagle, zaś ona i dwaj dorośli synowie są w trudnej sytuacji finansowej. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2000 r. Sąd Rejonowy w T. stwierdził, że spadek po C. T. na podstawie ustawy nabyli: żona spadkodawcy -T. T. oraz jego dzieci: P. T. i M. M. T., każdy po 1/3 części, wszyscy z dobrodziejstwem inwentarza. Decyzją z dnia 15 listopada 2000 r. Starosta [...] odmówił umorzenia pożyczki wraz z odsetkami udzielonej C. T. ze środków Funduszu Pracy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że żona pożyczkobiorcy nabyła uprawnienia do renty rodzinnej w wysokości 752,52 zł, a po zmarłym pozostał majątek w postaci lokalu mieszkalnego, zatem dysponuje ona środkami na spłatę pożyczki. Na skutek odwołania T. T. decyzją dnia 22 stycznia 2001 r. Wojewoda [...] uchylił decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdził, że organ nie ustalił i nie zbadał jaki majątek pozostał po zmarłym, nie przeprowadził też postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy względy społeczne przemawiają za umorzeniem pożyczki, wskazał nadto, iż w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów pozwalających na stwierdzenie, że C. T. miał zamiar "wyłudzić pieniądze". Organ odwoławczy podkreślił, że należy określić wartość majątku pozostawionego przez C. T., a następnie ustalić, czy egzekucja należności po zmarłym nie pozbawi spadkobierców niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta [...] decyzją z dnia 9 marca 2001 r., powołując się na art. 18 ust. 4a i b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. nr 25 z 1997 r., poz. 128 ze zm.) umorzył część pożyczki w kwocie 6.500 zł oraz część odsetek w kwocie 7.102 zł udzielonej ze środków Funduszu Pracy C. T. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż po analizie sytuacji bytowej i majątkowej T. T., po uwzględnieniu okoliczności, iż nabyła ona spadek po mężu oraz po zapoznaniu się ze stanowiskiem Powiatowej Rady Zatrudnienia w T. należało umorzyć część pożyczki. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną, podniosła, że przedmioty jakie uzyskała w spadku po zmarłym mężu wymagają remontu i pomimo starań nie udało się jej tych przedmiotów sprzedać. Nadto wskazała, iż mieszka z nią jej dorosły syn wraz z rodziną, który także jest w trudnej sytuacji majątkowej. W ocenie skarżącej decyzja Starosty [...] jest krzywdząca i pochopna, zaś stanowisko Powiatowej Rady Zatrudnienia, iż jest w stanie spłacić pożyczkę niezrozumiałe. Podniosła, że członkowie Rady chcą ją pozbawić jedynego dobra jakie posiada - mieszkania. Rozpoznając odwołanie skarżącej organ odwoławczy podjął zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle art. 18 ust. 4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w świetle ustaleń poczynionych odnośnie sytuacji majątkowej skarżącej oraz opinii Powiatowej Rady Zatrudnienia uznać należy stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe. Organ podniósł, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia w całości pożyczki i odsetek, gdyż z majątku po zmarłym C. T. możliwe jest dochodzenie przez pożyczkodawcę części należności zgodnie z postanowieniami umowy pożyczki. Wszystkie decyzje podejmowane w niniejszej sprawie były doręczane jedynie skarżącej T. T. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca ponownie wskazała na swoją trudną sytuację materialną, podniosła, iż cierpi na liczne schorzenia oraz przedstawiła okoliczności, które doprowadziły do niespłacenia pożyczki. W jej ocenie błędne jest stanowisko Wojewody [...], iż jest w stanie - wobec otrzymania spadku - spłacić zadłużenie. Wskazała nadto, że Powiatowy Urząd Pracy w T. nie czekając na rozstrzygnięcie sprawy wezwał ją do uregulowania pozostałej do spłaty części pożyczki. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł ojej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. Stornami postępowania w sprawie umorzenia pożyczki zaciągniętej przez C. T. winni być wszyscy jego spadkobiercy. Zgodnie z art. 922 § 1 k.c. w skład spadku wchodzą prawa i obowiązku majątkowe zmarłego, a więc także jego długi. Zatem skoro spadek po C. T. odziedziczyli jego żona i dwaj synowie, to sprawa administracyjna o umorzenie pożyczki dotyczy interesu prawnego także synów pożyczkobiorcy, gdyż od chwili jego śmierci to oni są dłużnikami Skarbu Państwa. Nie jest przy tym istotne, że spadek odziedziczyli z dobrodziejstwem inwentarza, gdyż formuła ta określa zakres odpowiedzialności za długi spadkowe, nie jej wyłączenie. W związku z tym zgodnie z art. 28 k.p.a. winni oni być stroną postępowania w sprawie umorzenia pożyczki zaciągniętej przez ich spadkodawcę. Pominięcie synów C. T. w postępowaniu o umorzenie pożyczki przez niego zaciągniętej, przejawiające się tym, że nie byli w ogóle powiadamiani o podjętych w sprawie czynnościach, zwłaszcza decyzjach, stanowi podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że nie brali oni udziału w postępowaniu bez własnej winy. Organowi administracji był znany nie tylko fakt, że C. T. oprócz żony pozostawił po sobie także dwóch synów, ale także to, że Sąd stwierdził nabycie spadku po nim na rzecz żony i synów. W postępowaniu przed organami administracji doszło zatem do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co stanowi, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstawę do uwzględnienia skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy powołanego przepisu oraz art. 134 § 1 i art. 135 tej ustawy uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji publicznej będzie zobowiązany zapewnić udział w postępowaniu w sprawie umorzenia pożyczki zaciągniętej przez C. T. wszystkim jego spadkobiercom. W związku z tym, że sprawa będzie ponownie rozpoznawana z udziałem szerszego kręgu osób niż dotychczas, zaś zarzuty skargi sprowadzają się w istocie do wykazywania jedynie sytuacji materialnej i osobistej skarżącej, odnoszenie się do tych zarzutów jest przedwczesne. Uwzględniając skargę Sąd nie określił, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonywany. W ocenie Sądu art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który nakłada na sąd obowiązek zamieszczenia takiego rozstrzygnięcia w wyroku uwzględniającym skargę, nie dotyczy uwzględnienia skargi na akt odmowny. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja jest zaś w istocie decyzją o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty części pożyczki.