II SA/Gd 1743/01

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA B. Skrzycka-Pilch, Sędziowie NSA K. Gruszecki (spr.), S. Nowakowski, Protokolant B. Kroczak, po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. H. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 kwietnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 czerwca 2000 r. nr [...] i zasądza od Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej A. H. kwotę 10 zł (dziesięć złotych) tytułem zwrotu wpisu. Decyzją z dnia 12 czerwca 2000 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił Pani A. H. przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ administracji stwierdził, że wnioskodawczyni doświadczyła prześladowań nie objętych przepisami ustawy. Od powyższej decyzji jej adresatka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzając, że w 1943 r. została zabrana w czasie łapanki w Równym w 1943 r., po czym została osadzona w więzieniu w Równym, gdzie pod eskortą odstawiono ją do pracy w szpitalu w tej miejscowości. Następnie wraz ze szpitalem została przewieziona do Jugosławii, a po wyzwoleniu trafiła do obozu na Węgrzech. W związku z czym wnioskodawczyni prosiła o pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. Rozpatrując ponownie sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 kwietnia 2001 Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 czerwca 2001 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono, że art. 2 pkt 2 lit.a cytowanej wyżej ustawy stanowi, że "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945". Z przedłożonych dokumentów zdaniem organu administracji wynika natomiast, że wnioskodawczyni w okresie od czerwca 1943 r. była zatrudniona w niemieckim szpitalu wojskowym w Równym, a następnie wraz ze szpitalem wywieziona na teren Jugosławii, miało to jednak miejsce w ramach tego zakładu pracy, a nie deportacji w celu zatrudnienia w charakterze robotnika przymusowego. Tym samym nie miała miejsca deportacja. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Pani A. H. ponownie podnosząc, że była osobą represjonowaną, w związku z czym spełnia przesłanki określone w art. 2 pkt 2 lit.a cytowanej ustawy i dlatego powinny być jej przyznane świadczenia pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W związku z czym skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1271 z późno zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W myśl art. l § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy zasadniczego znaczenia nabierają postanowienia art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, który w chwili orzekania przez organ administracji, stanowił, że deportacją (wywiezieniem) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1945 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z postanowień zacytowanego przepisu jednoznacznie wynika, że organ ma obowiązek przyznania świadczenia, jeżeli zostały łącznie spełnione dwie przesłanki, to jest: a) miało miejsce wywiezienie do pracy przymusowej za okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, b) wywóz był dokonany na terytorium III Rzeszy lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich na zasadach określonych w art. 5 pkt 2 cytowanej ustawy. W rozpatrywanym przypadku skarżąca A. H. została wywieziona na teren byłej Jugosławii. W związku z czym przedmiotem rozważenia powinny być fakty, czy wykonywana praca miała charakter przymusowy oraz czy miejscowość, do której trafiła skarżąca była okupywana przez III Rzeszę. Jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę to organ administracji przyjął, że wykonywana praca nie miała charakteru przymusowego, gdyż była dokonana w ramach tego samego zakładu pracy. Nie badano jednak czy to przeniesienie miało charakter dobrowolny, a zatem praca nie była przymusowa. Za niewystarczające należy uznać przyjęcie w tym zakresie uproszczenia, że jeżeli przeniesienie było dokonane z zakładem pracy, to wykonywana praca nie miała charakteru przymusowego. W rozpatrywanym przypadku praca, którą skarżąca podjęła nawet dobrowolnie mogła przekształcić się w pracę przymusową. Ponadto organ administracji w ogóle nie badał, czy teren, na którym przebywała skarżąca był okupowany przez III Rzeszę. Jest to okoliczność bardzo istotna, ponieważ na terenach byłej Jugosławii w latach 1941 - 1945 funkcjonowało państwo chorwackie, a okupacja była dokonywana również przez Węgry, Bułgarię, Włochy i Rumunię. Przytoczone wyżej uchybienia stanowią istotne naruszenie postanowień art. 7 i 77 K.p.a., które zobowiązują organy administracji do ustalenia prawdy obiektywnej. Bez prawidłowego ustalenia stanu faktycznego nie można bowiem ustalić czy skarżąca ma prawo do świadczeń pieniężnych czy też nie. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji powinien dokonać ustaleń, na które zwrócono uwagę wyżej. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem zdaniem Sądu obligatoryjne tylko w takim przypadku, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania oraz, gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Skoro zatem zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich nie nadaje się w żadnej mierze do wykonania, to całkowicie bezprzedmiotowe było orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej na podstawie art. 55 ust. l ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z późno zm.).