II SA/Gd 1760/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 9 września 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Wojewody z dnia 5 listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. W dniu 11 września 2003 r. wpłynął do Wójta Gminy wniosek, sporządzony w dniu 1.09.2003 r. i podpisany "W. B.", o wymeldowanie z lokalu położonego przy ul. [...] jej męża Z. B. W dniu 12 września 2003 r.- jak wynika z zawiadomienia z tego samego dnia - wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania Z. B. z pobytu stałego. W dniu 7.10.2003 r. Z. B. złożył wniosek o umorzenie postępowania bądź jego zawieszenie z uwagi na śmierć żony W. B. oraz niejasność co do terminu i sposobu złożenia wniosku , bowiem złożenie wniosku miałoby nastąpić dzień po śmierci żony, która zmarła w dniu 10.09.2003 r. Postanowieniem z dnia 8 października 2003 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił zawieszenia postępowania powołując się na art. 97 § 1 kpa i wskazując, że śmierć żony Z. B. nie ma żadnego wpływu na toczące się postępowanie , bowiem decyzję administracyjną o wymeldowaniu wydaje się w stosunku do osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, a materiał dowodowy dowodzi, że Z.B . trzy lata temu opuścił lokal nr [...] przy ul. [...]. Ponadto znani są spadkobiercy zmarłej - mąż Z. B. i córka M. Z., którzy są stronami w toczącym się postępowaniu. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2003 r. Wojewoda , powołując się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych , utrzymał w mocy postanowienie Wójta Gminy. W uzasadnieniu wskazano, że z wnioskiem o wymeldowanie pana Z. B. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...]wystąpiła W. B. podając, że mąż nie mieszka w lokalu tym od 1998 r. W trakcie postępowania W. B. zmarła. W tej sytuacji pan Z. B. wniósł o umorzenie lub zawieszenie postępowania. Art. 97 § 4 kpa upoważnia organ administracji państwowej do zawieszenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W przedmiotowej sprawie organ II instancji uznał, że śmierć strony wnoszącej o wymeldowanie nie ma wpływu na załatwienie sprawy meldunkowej, bowiem zgodnie z art. 15 ust 2 cz. I ustawy o ewidencji i dowodach osobistych badaniu podlega, czy dana osoba utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu, którego dotyczy postępowanie oraz lokal ten opuściła też obowiązku wymeldowania się , albo czy bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywa w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić . W niniejszej sprawie zastosowanie ma część I wskazanego przepisu. Obecnie , po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27.05.2002 r. sygn. akt K 20/01, z którego wynika, że nie można badać utraty uprawnień do przebywania w lokalu, bowiem zameldowanie i wymeldowanie ma charakter ewidencyjny, przy rozpatrywaniu spraw meldunkowych bada się jedynie przesłankę zamieszkiwania w lokalu. Zasadniczą w tej sytuacji kwestią jest ustalenie faktu opuszczenia przez- Z. B. lokalu nr [...] przy ul. [...] w sposób trwały i dobrowolny. Ponadto niniejsze postępowanie może być także prowadzone z urzędu, bez wyraźnego wniosku, z czego wynika, że kwestia zgonu wnioskodawczyni nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy i nie może stanowić przesłanki zawieszenia postępowania. Skargę na powyższe postanowienie wniósł Z. B., zarzucając mu naruszenie art. 7, 8, 97 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 98 § 1 i art. 105 § 1 i 2 kpa przez pominięcie przez organ II instancji faktów istotnych dla sprawy, zmianę trybu postępowania, nieustosunkowanie się do wszystkich faktów i przekłamanie innych, podanie błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Wskazał, że Wojewoda błędnie przyjął, że W. B. zmarła w trakcie postępowania, bowiem zmarła dzień przed złożeniem wniosku o wymeldowanie, a organ nie odniósł się do wniosku skarżącego o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na złożenie wniosku o wszczęcie postępowania przez osobę nieżyjącą art. 105 § 1 kpa). Zarzucił, że Wojewoda nie ustosunkował się do jego wniosku o umorzenie postępowania w trybie art. 105 § 2 kpa, choć , jako przejmujący rolę strony , na żądanie której postępowanie zostało wszczęte( śmierć żony a spadkobiercy), skarżący o to wnosił, a nikt temu żądaniu się nie sprzeciwił. Stwierdził, że w uzasadnieniu postanowienia organ powołał się na art. 97 § 4 kpa, a taki paragraf w art. 97 nie istnieje. Wskazał, że w decyzji powołano się na art. 15 ust. 2 cz. I ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, choć w sprawie nie ma to znaczenia, gdyż zażalenie dotyczy umorzenia lub zawieszenia postępowania. Organ w ocenie skarżącego próbuje rozstrzygać o zasadności wymeldowania. Organ pomija fakt, że toczy się postępowanie, które ma ustalić, czy nie doszło do przestępstwa - fałszerstwa podpisu i wymuszenia, wobec czego powinno być wydane rozstrzygnięcie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Organ II instancji pomija fakt, że organ I instancji stwierdził, że znani są spadkobiercy zmarłej, zaś skarżący kwestionował uprawnienie organu do stwierdzenia kręgu spadkobierców. Skarżący wskazał, że twierdzenie Wojewody, iż postępowanie może być prowadzone z urzędu, wobec czego zgon wnioskodawczym nie ma wpływu na możliwość prowadzenia postępowania , jest błędne, bowiem postępowanie jest prowadzone na wniosek a nie z urzędu. Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie popierając wywody z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz stwierdzając, że w sprawie niniejszej postępowanie mogło być prowadzone z urzędu, wobec czego kwestia zgonu wnioskodawczym nie miała wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Skarżący złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy i sprawę rozpoznano w tym właśnie trybie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim stwierdzić należy, że oba postanowienia- zarówno zaskarżone, jak i poprzedzające je postanowienie - dotyczyły kwestii zawieszenia postępowania, choć pośrednio organy odniosły się też do żądania umorzenia postępowania. Rację ma skarżący podnosząc, że w art. 97 kpa nie ma § 4 , wskazanego wprost w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji . Z treści przytoczonego przepisu wynika jednak, że organ miał na myśli art. 97 § 1 pkt 4 kpa, nie zaś art. 97 § 4 kpa. Stwierdzić też trzeba, że nawet w takiej sytuacji w przypadku śmierci strony należy rozważyć przesłanki nie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, podnoszone przez organ lecz przesłanki z art. 97 § 1 pkt 1 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności , o których mowa w art. 30 § 5 , a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe( art. 105). W sprawie po śmierci W. B. brali udział jej spadkobiercy- sam skarżący i M. Z., a choć skarżący kwestionował możliwość samodzielnego ustalenia spadkobierców przez organ, nie kwestionował tego, że osoby wyżej wymienione są spadkobiercami zmarłej. Sam m. in. powołał się na to, że jest jednym ze spadkobierców - w skardze na przedmiotową decyzję. Jedna z trzech przesłanek zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa -niemożliwość wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony - będzie miała miejsce jedynie w przypadku, gdy spadkobiercy nie są ustaleni albo nie są znani organowi ( tak też "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego, Wydawnictwo C. K. BECK, Warszawa 1996, str. 418). Spadkobiercy w sprawie niniejszej byli organowi znani. Ponadto organ w istocie rzeczy stwierdził - choć błędnie zakwalifikował swe rozważania jako przesłanki z art. 97 § 1 pkt 4 kpa, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe , bowiem nie toczyło się ono w sprawie praw lub obowiązków osobistych zmarłej, lecz skarżącego. Tylko bowiem w sytuacji, gdy postępowanie toczy się w sprawie praw i obowiązków osobistych, które nie przechodzą na następców prawnych, bo są związane z określoną osobą, , kwalifikacjami osobistymi, działalnością prowadzoną osobiście, śmierć, strony daje podstawę do umorzenia postępowania. Przesłanka bezprzedmiotowości występuje gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. W sprawie niniejszej nadal istnieje przedmiot postępowania, jakim jest konieczność oceny wystąpienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – o czym wywodził organ - dotycząca skarżącego, czyli brak jest bezprzedmiotowości postępowania o jakim mowa w art. 105 § 1 kpa. Ponadto - odnosząc się do" twierdzenia skarżącego t) wystąpieniu przesłanki umorzenia postępowania, bowiem on jako spadkobierca wnioskodawczym złożył wniosek o umorzenie _ postępowania, a nie sprzeciwiły się temu inne strony - że mimo iż skarżący jest spadkobiercą zmarłej, nie można go, w ocenie Sądu, uznać za "stronę, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte"( art. 105 § 2 kpa), bowiem przymiot spadkobiercy nie jest tożsamy z przymiotem strony, żądającej wszczęcia postępowania. W tej sytuacji, z braku wszystkich przesłanek z art. 97 § 1 pkt 1 kpa, brak było podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie tego przepisu. Kwestia toczącego się ewentualnie postępowania karnego w sprawie sfałszowania podpisu W. B. nie ma dla sprawy niniejszej znaczenia z uwagi na to, że sprawa dotycząca wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. 87, poz.960 ze zm.) może być wszczęta zarówno na wniosek, jak i urzędu. Zagadnienie to nie było zagadnieniem wstępnym, od którego rozstrzygnięcia zależy rozpatrzenie sprawy ( art. 97 § 1 pkt 4 kpa). Zakwalifikowanie sprawy jako wszczętej na wniosek ( mimo że W. B. zmarła dzień przed złożeniem wniosku podpisanego jej nazwiskiem ) nie może być, w ocenie Sadu, podstawą do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa procesowego, bowiem kwestia daty śmierci W. B. wynikła w toku postępowania, a sprawa niniejsza - co już wyżej wskazano- może być prowadzona zarówno na wniosek, jak i z urzędu. Tylko bowiem w sytuacji , gdy przepis prawa wymaga wniosku strony, organ administracji może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie i wówczas ma obowiązek uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a w razie braku takiej zgody postępowanie umorzyć ( art. 61 § 2 kpa). Obowiązku uzyskania zgody strony na wszczęcie postępowania z urzędu organ nie ma, gdy sprawa może być wszczęta zarówno z urzędu jak i na wniosek. Podkreślić należy, że zarówno zaskarżone jak i poprzedzające je postanowienie doręczone zostało zarówno skarżącemu, jak i M. Z. ( córce skarżącego i W. B.). Ponadto wskazać trzeba, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. O ile postępowanie toczyłoby się faktycznie na żądanie strony, datą wszczęcia postępowania byłby dzień 11 września 2003 r., a nie 12 września 2003 r. - jak wskazano w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania. Gdyby sprawa prowadzona byłaby z urzędu, wszelkie rozważania dotyczące możliwości zawieszenia postępowania z uwagi na śmierć strony byłyby bezprzedmiotowe, bowiem nie byłoby jakiejkolwiek podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że mimo licznych błędów _ organu zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i oddalił skargę na mocy art. l51 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.( Dz. U. Nr 153, poz.1270) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.