II SA/Gd 1763/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka NSA Anna Orłowska Protokolant: Hanna Tarnawska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2004r na rozprawie sprawy ze skargi M. M. na decyzję Inspektora Sanitarnego z dnia 11 czerwca 2002 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia 22 stycznia 1998 r. nr [...]Inspektor Sanitarny na podstawie § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych odmówił stwierdzenia u skarżącego M. M. choroby zawodowej w postaci łokcia tenisisty lewego stawu łokciowego. Wydając powyższą decyzję organ pierwszej instancji oparł się na wywiadzie środowiskowym z dnia 30 lipca 1997 r. oraz orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej z dnia 26 września 1997 r., stwierdzającym uogólnioną chorobę zwyrodnieniową -zniekształcającą stawów, która u osoby poniżej 40 roku życia wskazywała predyspozycję osobniczą. Ponadto w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego wskazano, że analiza czasu powstania dolegliwości, stopnia ich zaawansowania, brak poprawy mimo zaprzestania pracy wskazują na brak jednoznacznego związku z zawodowym obciążeniem narządu ruchu. W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. wnosił o jej uchylenie zarzucając, że wywiad środowiskowy z dnia 30 lipca 1997 r. sporządzony był nieprawidłowo i zawierał fakty niezgodne z prawdą, zaś badania kliniczne przeprowadzone w Instytucie Medycyny Morskiej i Tropikalnej były niefachowe i niewystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej. Rozpoznając odwołanie skarżącego Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 22 kwietnia 1998 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący był zatrudniony na stanowisku maszynisty maszyny drukarskiej fleksograficznej w firmie "A" Sp. z o.o. od 18 lipca 1994 r. do 6 lipca 1997 r. Praca skarżącego polegała na montowaniu, demontowaniu i przenoszeniu 7 wałków dziennie o wadze 5,20 kg każdy. Wspólnie z drugą osobą montował rolki o wadze 68 kg do maszyny drukarskiej (średnio około 3-5 rolek miesięcznie). Organ odwoławczy podniósł, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzeczeniem lekarskim z dnia U sierpnia 1997 r. nie rozpoznał u skarżącego choroby zawodowej - łokcia tenisisty lewego stawu łokciowego, zaś Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej rozpoznał u skarżącego na skutek przeprowadzonej obserwacji klinicznej oraz wyników badań radiologicznych i historii choroby - chorobę zwyrodnieniową - zniekształcająca stawów. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący ponowił zarzuty podniesione w odwołaniu. Nadto wskazał, że choroba zmusiła go do poddania się zabiegowi operacyjnemu. Wyrokiem z dnia 29 marca 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego stanowiska Sąd podniósł, iż inspektora sanitarnego prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej obowiązują wszystkie reguły dotyczące przebiegu postępowania w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., zaś orzeczenie lekarskie mające być podstawą rozstrzygnięcia, szczególnie w sprawach spornych i wątpliwych musi nosić cechy opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § I k.p.a., a zatem nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, ale powinno być wszechstronnie uzasadnione, a wszelkie wątpliwości wyjaśnione w sposób dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego. Sąd wskazał, iż w przedmiotowej sprawie co do rozpoznania choroby miał wątpliwości nie tylko skarżący, ale także organ orzekający, co wynika z pisma organu z dnia 9 marca 1998 r., w którym zwracał się do Kliniki Chorób Zawodowych i Tropikalnych Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej celem uzupełnienia opinii z dnia 26 września 1997 r. Opinia uzupełniająca z dnia 6 marca 1998 r. stanowiła jednak w ocenie Sądu polemikę z zarzutami skarżącego podniesionymi w odwołaniu i w związku z tym nie mogła być traktowana jako uzupełnienie opinii. Sąd wskazał, że wobec niekwestionowanych warunków pracy skarżącego stanowiących zagrożenie dla zdrowia organ sanitarny winien rozważyć zgodnie z § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych przeprowadzenie kolejnego badania lekarskiego przez Instytut Medycyny Pracy. Rozpoznając ponownie sprawę Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 17 października 2000 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy o przeprowadzenie stosownych badań i wydanie orzeczenia lekarskiego w sprawie choroby zawodowej skarżącego. W orzeczeniu z dnia 12 września 2000 r. Instytut Medycyny Pracy rozpoznał u skarżącego : zapalenie ścięgnisto-okostowe nadkłykcia bocznego kości ramieniowej lewej, uogólnioną chorobę zwyrodnieniową dotyczącą przede wszystkim kręgosłupa odcinka./ szyjnego i piersiowo-lędźwiowego oraz zniekształcenie koślawe paluchów stop % dużymi zmianami zwyrodnieniowymi przy jednoczesnym braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu. Instytut w opinii wskazał, że choroby układu ruchu wymienione w pkt 12 wykazu chorób zawodowych, których czynnikiem etiologicznym jest sposób wykonywania pracy ujawniają się po kilkunastoletnim okresie pracy wymagającej wykonywania ruchów monotypowych, powtarzalnych w długich przedziałach czasowych obciążających nadmiernie poszczególne części układu ruchu. Pierwsze dolegliwości u skarżącego związane ze schorzeniem lewego łokcia ujawniły się już po upływie 2,5 roku od podjęcia pracy. Analiza czynności zawodowych przedstawiona w wywiadzie środowiskowym oraz w pismach skarżącego pozwala stwierdzić, że niektóre czynności wykonywane przez skarżącego wymagały dużego wysiłku fizycznego, ale żadne z nich nie wymagały wykonywania powtarzalnych monotypowych ruchów odwracania, nawracania, prostowania i zginania stawów łokciowych, które mogłyby stwarzać warunki nadmiernego przeciążenia tego stawu i być czynnikiem etiologicznym zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej lewej. Za tłem pozazawodowym zapalenia nadkłykcia bocznego kości ramiennej lewej przemawia fakt braku wykonywania w środowisku pracy czynności mogących spowodować chorobę, krótki staż pracy oraz utrzymywanie się dolegliwości pomimo przerwania pracy. Skarżący cierpi na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa i stawów, co z uwagi na młody wiek wskazuje na predyspozycje osobnicze. W tej sytuacji organ drugiej instancji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. M. ponowił argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wskazał, że orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy wydane zostało bez uwzględnienia ciągłości pracy, czasu narażenia zawodowego, gdyż organ w skierowaniu na badania wskazał, iż jako drukarz zatrudniony był od 1994 r. do 1997 r., podczas gdy pracę zawodową na tym stanowisku rozpoczął w 1979 r. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego stanowiska Sąd podniósł, iż z treści orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy wynika, iż jednostka ta swoją ocenę odniosła wyłącznie do okresu zatrudnienia skarżącego w firmie "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością od 18 lipca 1994 r. do 6 lipca 1997 r., pomijając okoliczność, i skarżący przy obsłudze maszyn drukarskich zatrudniony był od 1979 r. Sąd wskazał, że § 7 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych dokumenty niezbędne do ustalenia wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem pracownika na działanie występującego w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia uznaje dochodzenie epidemiologiczne, informacje o zagrożeniach zawodowych, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia. Oznacza to, że materiały dowodowe muszą być zgromadzone w postępowaniu, ale ocenione zgodnie z zasadami przewidzianymi w k.p.a. Stosownie do treści art. 80 k.p.a. organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Jego działania w tej mierze muszą znaleźć odbicie w uzasadnieniu decyzji w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podniósł, iż organy obu instancji nie wzięły pod uwagę i nie oceniły całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Za przesądzające o braku przesłanki wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem na występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych uznały brak tych czynników w ostatnim miejscu zatrudnienia skarżącego. Nie dokonały natomiast oceny, czy czynniki te występowały w okresie wcześniejszym. Rozpoznając odwołanie skarżącego Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 11 czerwca 2002 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że stosując się do zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2002 r. zwrócił się do Inspektora Sanitarnego oraz Inspektora Sanitarnego o przeprowadzenie wywiadów środowiskowych we wszystkich zakładach, w których skarżący był zatrudniony w latach 1979 - 1997. Zwrócił się również do Instytutu Medycyny Pracy o wydanie opinii uzupełniającej uwzględniającej całokształt narażenia zawodowego skarżącego na działanie czynników szkodliwych. Organ wskazał, że z opinii Instytutu Medycyny Pracy z dnia 21 maja 2002 r. wynika, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u skarżącego. M. M. od 1979 r. pracował w kilku zakładach pracy na stanowisku maszynisty maszyn typograficznych. Pomiędzy zakończeniem pracy w ostatnim zakładzie a podjęciem w lutym 1994 r. pracy w firmie "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością skarżący przez 2 lata zarejestrowany był jako bezrobotny i nie pracował zawodowo. Jak wynika z dokumentacji lekarskiej pierwsze objawy choroby wystąpiły u skarżącego w maju 1996 r., a więc po upływie około 5 lat po zakończeniu pracy na stanowisku maszyn typograficznych. Nadto w okresie pracy zawodowej obejmującej lata 1979 - 1992 skarżący nie zgłaszał dolegliwości ze strony kończyn górnych, zaś w latach 1992 - 1994 nie wykonywał czynności obciążających kończyny górne w szczególności lewy staw łokciowy. W tej sytuacji organ drugiej instancji nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wskazał, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją decyzje były błędne, gdyż opierały się na niekompletnym i nieprawidłowo sporządzonym wywiadzie środowiskowym z dnia 30 lipca 1997 r. przez lekarza z Instytutu Medycyny Morskiej i Tropikalnej. Podniósł, że organy administracji nie korzystały z dostarczanej przez niego dokumentacji medycznej jak i dokumentów odnoszących się do warunków pracy i narażeń na przeciążenia w czasie wykonywania zawodu drukarza w latach 1979 - 1997. W ocenie skarżącego jego choroba spełnia wszelkie wymogi do uznania jej jako choroby zawodowej. W związku z tym skarżący wniósł o przesłuchanie świadków, którzy potwierdzą, że jego choroba ma ścisły związek z wykonywaną pracą. W odpowiedzi na skargę wniesiono ojej oddalenie. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając skargę "Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Z powyższego wynika, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 12 wykazu chorób zawodowych ujęto przewlekłe choroby narządu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy, nadmiernym przeciążeniem: zapalenie pochewek ścięgnistych i kaletek maziowych, uszkodzenie łękotki, mięśni i przyczepów ścięgnistych, martwica kości nadgarstka, zapalenie nadkłykci kości ramieniowej, zmęczeniowe złamanie kości. Rozpatrujący ponownie sprawę organ administracji zastosował się do zaleceń zawartych w wyroku NSA z dnia 22 stycznia 2002 r. i doprowadził do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości związanych z odmową uznania schorzenia występującego u skarżącego za chorobę zawodową, a przede wszystkim zaś organ rozważył okoliczność, że skarżący zatrudniony był przy obsłudze maszyn drukarskich od 1979 r. poczynając. Również wydająca orzeczenie lekarskie w sprawie jednostka służby zdrowia - Instytut Medycyny Pracy (IMP) miał możliwość uwzględnienia wywiadów środowiskowych, w których dokonano ustaleń dotyczących charakteru czynności wykonywanych przez skarżącego w czasie trwania jego zatrudnienia. Brak jest w tej sytuacji podstaw do zakwestionowania wniosków wynikających z uzupełniającej opinii. IMP zarówno w opinii uzupełniającej jak i w orzeczeniu lekarskim z dnia 12 września 2000 r. stwierdził, że zapalenie nadkłykcia kości ramiennej lewej występujące u skarżącego nie jest następstwem sposobu wykonywania pracy przez skarżącego. Zdaniem zespołu orzekających lekarzy ocenę taką uzasadnia to, że w okresie pracy zawodowej w latach 1979 - 1992 skarżący nie zgłaszał dolegliwości ze strony kończyn górnych, a w latach 1992- 1994 nie wykonywał czynności obciążających kończyny górne, a w szczególności lewego stawu łokciowego (skarżący przebywał w tym czasie na zasiłku dla bezrobotnych). Skoro z dokumentacji lekarskiej i z wywiadu od skarżącego wynika, że pierwsze objawy choroby wystąpiły u niego w maju 1996 r., a więc po upływie około 5 lat po zakończeniu pracy na stanowisku maszynisty maszyn typograficznych, to okoliczność ta pozwala na wykluczenie poprzedniego okresu pracy zawodowej jako pozostającego w związku przyczynowym z chorobą skarżącego. We wcześniejszym orzeczeniu lekarskim z dnia 12 września 2000 r. IMP wskazał, ze choroby układu ruchu wymienione w pozycji 12 wykazu chorób zawodowych, w których czynnikiem etiologicznym jest sposób wykonywania pracy ujawniają się po wieloletnim okresie pracy wymagającej wykonywania monotypowych powtarzalnych w długich przedziałach czasowych ruchów obciążających nadmiernie poszczególne części ; układu ruchu. Skarżący zatrudniony był w firmie "A" Sp. z o.o. w okresie od 1994Ł r. do 1997 r., a wykonywane przez niego czynności nie wymagały wykonywań13 powtarzalnych monotypowych ruchów odwracania, nawracania, prostowania i zginania w stawach łokciowych, a szczególnie lewym, które mogłyby stwarzać warunki do nadmiernego przeciążenia tego stawu i być czynnikiem etiologicznym zapalenia nadkłykcia kości ramiennej lewej. Nadto IMP wskazał, iż za pozazawodową etiologią powstania choroby u skarżącego przemawia utrzymywanie się dolegliwości pomimo przerwania pracy zawodowej. Uznać zatem należy, że zakład medycyny pracy w sposób przekonywający wyjaśnił z jakich przyczyn choroby skarżącego nie można uznać za chorobę zawodową. Brak związku przyczynowego między schorzeniem a działaniem szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy wyklucza możliwość uznania choroby za chorobę zawodową. Podnieść należy, iż naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są -określone w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenie prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy administracji sprostały tym wymogom. Zarzuty skargi są jedynie polemiką z należycie umotywowanymi wnioskami orzeczeń lekarskich, na których organy administracji oparły rozstrzygnięcie sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego potwierdzeniem choroby zawodowej nie może być orzeczenie o niepełnosprawności bowiem takowe orzeczenie nie stanowi przesłanki do uznania schorzenia za chorobę zawodową. Podnieść nadto trzeba, że ustawa Prawo o ! postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dopuszcza możliwości j przeprowadzania przez Sąd dowodu z zeznań świadków. Podstawą orzekania dla Sądu , jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji. Art. 106 § 3 powołanej ustawy stanowi, że Sąd może dopuścić przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli w jego ocenie jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z tego też powodu wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków nie mógł być uwzględniony. Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały przez organy administracji wyjaśnione należycie. Z tych względów, Sąd na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w wyroku.