II SA/Gd 1797/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Asesor WSA Krzysztof Retyk Protokolant Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2003r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 1 kwietnia 2003r., nr [...]. Decyzją z dnia 1 kwietnia 2003r. Kierownik Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie art. 4, 11 pkt. 1, 27 ust. 1-3ba i ust.5, art. 30, 31 ust. 1,6,9, art. 34 ust. 4a, art. 35a, 40 ust. 1 i art. 43,45 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 114 ze zm.) przyznał K. T. pomoc w formie zasiłku stałego od dnia 1 marca 2003r. do dnia 28 lutego 2006r. w wysokości 418 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na treść art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i w oparciu o zebrane dokumenty stwierdził, iż K. T. spełnia przesłanki tego przepisu, jest osobą zdolną do podjęcia pracy lecz nie pozostaje w zatrudnieniu, dorosłe dziecko ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na okres do dnia 28 lutego 2006r., dochód rodzinny w wysokości 1.209,90 zł nie przekracza półtorakrotnego ustawowego kryterium dochodu. Powołując się na art. 43 ust. 3 ustawy organ wskazuje, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Od listopada 2002r. skarżący odmawiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, dopiero w marcu 2003r. umożliwił dokonanie tej czynności. Konsekwencją powyższego stanowiska jest okoliczność, iż świadczenia pieniężne przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Odwołanie od powyższej decyzji złożył K.T., wnosząc o przyznanie zasiłku stałego od dnia 1 listopada 2002r. a nie jak w powyższej decyzji - od marca 2003r. W uzasadnieniu podał, że nie odmawiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego a decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym. Wskazywał, że zarówno żona jak i córka są niepełnosprawne w stopniu znacznym i wymagają stałej opieki drugiej osoby. Skarżący twierdził, że MOPS nie opłacał za niego oraz córkę M.składek na ubezpieczenie społeczne, w związku z czym nie mógł korzystać z usług medycznych. Zaskarżoną decyzją z dnia 9 grudnia 2003r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy ustalił na podstawie zebranego materiału dowodowego, że do końca października 2002r. rodzina odwołującego, zgodnie z właściwością korzystała z pomocy MOPS, otrzymując: zasiłek stały, rentę socjalną oraz zasiłek stały wyrównawczy. Kolegium podzielając stanowisko organu I instancji zauważa, iż zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W przypadku niewyrażenia zgody na zbieranie danych w tym zakresie, organ pomocy społecznej może wydać decyzję odmawiającą przyznania pomocy społecznej. Wywiad środowiskowy jest sposobem zebrania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia, jest swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś jest szczególną formą protokołu w rozumieniu kpa. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują odstępstw od wyżej wskazanej zasady przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Zdaniem SKO wszelkie działania odwołującego, o których jest mowa w aktach sprawy, w celu uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego spowodowały niemożność merytorycznego rozpatrzenia przez organ I instancji sprawy, a nawet mogły skutkować odmową przyznania pomocy społecznej. Dopiero w miesiącu marcu skarżący umożliwił pracownikowi socjalnemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co spowodowało, że zasiłek stały przyznany został od 1 marca 2003r. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. T., twierdząc, że jest ona niezgodna z prawem. W uzasadnieniu wskazuje on, że wywiad środowiskowy był przeprowadzony z całą rodziną. Podpisała go żona, składając jednocześnie oświadczenie o osiąganych dochodach całej rodziny. Skarżący twierdzi, że pracownik socjalny poinformował go, że nie ma potrzeby aby podpisał on formularz z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skoro uczyniła to jego małżonka. K. T. wskazuje, że MOPS nie płacąc zasiłku stałego od listopada 2002r. do marca 2003r., który to zasiłek przeznaczony był na utrzymanie całej rodziny, spowodował pogorszenie ich sytuacji materialnej. Skarżący podnosi, iż nie jest w stanie podjąć pracy, dochodu żadnego nie posiada, utrzymuje się jedynie z przyznanych zasiłków. Domaga się zaległych zasiłków, z uwagi na fakt, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Brak mu pieniędzy na leki, żywność, odzież dla dzieci. Fakt, iż córka i żona wymagają stałej opieki z uwagi na swoją niepełnosprawność nie wywołały zainteresowania ze strony MOPS-u. Zdaniem skarżącego Kolegium orzekło niesprawiedliwie, nie oparło się bowiem na dowodach udokumentowanych w niniejszej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż rozpatrujące sprawę organy administracji naruszyły przepisy prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 414 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność ze wskazaniami o których mowa wart. 66 ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 2 cytowanego przepisu, osobie, o której mowa w ust. 1 przysługuje zasiłek stały również w wypadku, gdy opiekuje się pełnoletnim dzieckiem, o którym mowa w ust. 1. Bezspornym było w sprawie to, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki wymienione w przytoczonym przepisie, jest osobą zdolną do podjęcia pracy lecz nie pozostającą w zatrudnieniu, spełnia kryterium dochodowe prawidłowo ustalone przez organ, jak również pełnoletniemu dziecku skarżącego A. T. przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Dziecko skarżącego jest osobą wymagającą stałej pielęgnacji i w tej kwestii wypowiedział się Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w, który w drodze postanowienia podjętego w dniu 26 lutego 2003r. i podpisanego przez dwóch członków składu, w tym przewodniczącego, stwierdził, że stan zdrowia dziecka powoduje konieczności sprawowania opieki polegającej na stałej, bezpośredniej i osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz rehabilitacyjnym w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o zasiłek stały (vide: postanowienie w aktach administracyjnych). Tym samym organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny, że skarżący wypełnia trzy warunki wynikające z przytoczonego przepisu, wadliwie natomiast uznał, że zasiłek stały przyznać należy dopiero od marca 2003r., ponieważ wówczas wpłynęła do organu pomocy społecznej potrzebna dokumentacja. Zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie pieniężne pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Oznacza to, że w sprawach z pomocy społecznej dotyczących świadczeń pieniężnych decyzja wywołuje skutki od miesiąca, w którym został złożony wniosek, zatem stronie przysługuje świadczenie również za okres między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji (por. uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2002r. w sprawie sygn. akt I SA 3443/01 nie publ.) Jak wynika z akt sprawy skarżący złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego w dniu 7 listopada 2002r., natomiast wywiad środowiskowy przeprowadzony został dopiero w dniu 14 marca 2003r. Zgodnie z art. 43 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej wywiad środowiskowy (rodzinny) przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, a zgodnie z ust. 3b i 5 w przypadku gdy osoba lub rodzina ubiegająca się o pomoc nie wyrażą zgody na zbieranie danych osobowych w zakresie ustalonym przepisami ustawy, bądź odmawiają złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie może wydać decyzję odmawiającą przyznania prawa pomocy. Nie wynika z akt sprawy, żeby organ pierwszej instancji właściwy w sprawach pomocy społecznej wydał decyzję odmawiającą przyznania prawa pomocy, powołując się na zaistnienie opisanych wyżej okoliczności. Tym samym uznać należy, że organy obu instancji przyznając skarżącemu zasiłek stały naruszyły przepis art. 43 ust. 6, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Świadczenia pieniężne przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek niezależnie od tego, kiedy przeprowadzony został wywiad środowiskowy. W przypadku świadczeń pieniężnych wypłacanych w dłuższych okresach, a do takich należy zasiłek stały, organ pomocy społecznej obowiązany jest zatem wypłacić zasiłek za okres prowadzenia postępowania administracyjnego. Należy zwrócić uwagę, że w powołanej ustawie o pomocy społecznej i w aktach wykonawczych do tej ustawy, w szczególności przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz. U. Nr poz.) określone są przypadki, w których wniosek osoby, ubiegającej się o przyznanie świadczenia musi zawierać dodatkowe dokumenty i dotyczy to ubiegania się o miejsce w domu opieki społecznej oraz o przyznanie renty socjalnej . Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego organ winien mieć również na względzie następujące okoliczności. Z dniem 1 maja 2004r. weszła w życie ustawa z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), która wart. 160 postanowiła, że traci moc ustawa z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej. Natomiast wart. 150 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej przewidziano, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy tej ustawy. Ponieważ rozpoznawana sprawa z wniosku złożonego w dniu 7 listopada 2002r. nie została zakończona decyzją ostateczną, wobec jej uchylenia niniejszym wyrokiem na skutek kontroli zgodności z prawem, do wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku stałego stosować należy przepisy dotychczasowe, to jest ustawy z dnia 29 listopada 1990r. w brzmieniu obowiązującym na dzień jej uchylenia i nie dłużej niż do dnia 1 maja 2004r., o ile skarżący odpowiadać będzie w tym okresie ustawowym przesłankom wynikaj cym z przepisu art. 27 ust. 1 wskazanej ustawy. Natomiast przyznanie świadczenia będącego przedmiotem niniejszej sprawy od dnia 1 maja 2004r. rozpatrywać należy na zasadach, wynikających z ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późno zm.), która wart. 58 reguluje sytuację osób otrzymujących zasiłek stały na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa wart. 6 b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, z późno zm.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.