II SA/Gd 182/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) Protokolant Specjalista Agnieszka Pazdykiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 2 stycznia 2025 r., nr SKO Gd/5193/24 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z 4 października 2024 r., nr 006591/ZP/10/2024 i umarza postępowanie administracyjne w tej sprawie. Pani K. K. (Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO) z 2 stycznia 2025 r. w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 4 października 2024 r. uchylił od 1 maja 2017 r. decyzję własną z 19 lipca 2017 r. wraz z późniejszymi zmianami tej decyzji, ustalającą Skarżącej bezterminowo prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że w dniu 23 września 2024 r. dowidział się, że na rzecz Skarżącej od 1 maja 2017 r. zostało ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Tymczasem stosownie do art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Mając to na uwadze organ uznał, że od 1 maja 2017 r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego Skarżącej nie przysługuje. SKO rozpoznając odwołanie Skarżącej decyzją z 2 stycznia 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Nie można zatem pobierać jednocześnie obu świadczeń - zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego. Takie rozwiązanie wynika z faktu, że oba te świadczenia spełniają podobny cel: zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 ustawy). Dodatek pielęgnacyjny ma natomiast za zadanie zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 ustawy). Kolegium w konsekwencji uznało za prawidłowy pogląd organu pierwszej instancji, że zaistniały podstawy do uchylenia od dnia 1 maja 2017 r. decyzji przyznającej Skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, skoro zgodnie z informacją z ZUS-u jest ona uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2017 r. Skarżąca wnosząc w skardze o uchylenie decyzji SKO z 2 stycznia 2025 r. oraz o anulowanie pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego od maja 2017 r. do października 2024 r., w wysokości 20000 zł, wyjaśniła, że jest osobą ociemniałą i nie może przeczytać dokumentów, które podpisuje. Oświadczyła, że w momencie składania dokumentów o zasiłek pielęgnacyjny nie pobierała takiego zasiłku z ZUS. Pobiera rentę inwalidzką z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 2450 zł miesięcznie i nie jest w stanie spłacać 215 zł miesięcznie przez następne 7 lat. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 134 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia tego przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa, to jest czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. art. 145 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 – dalej "u.ś.r."), zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela wykładnię powyższego przepisu u.ś.r., prowadzącą do wniosku, że przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego ma na celu zweryfikowanie, czy zaistnienie danej okoliczności (np. zmiana liczby członków rodziny, uzyskanie lub utrata dochodu czy zmiana przepisów prawa określających przesłanki przyznania świadczenia rodzinnego, jeśli mają one zastosowanie do stosunków prawnych powstałych na podstawie ostatecznych decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego) ma wpływ na uprawnienie do świadczenia rodzinnego, co może skutkować uchyleniem lub zmianą decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego. Jest to odrębne postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania zakończonego decyzją przyznającą świadczenie rodzinne. Okoliczności uzasadniające zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinnego muszą zaistnieć po podjęciu aktu uprawniającego. (zob. P. Lisowski, A. Ostapski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. K. Małysa-Sulińska, Warszawa 2023, art. 32. Instytucja uchylenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 października 2022 r., II SA/Po 657/22, por. wyrok WSA we Wrocławiu z 11 czerwca 2024 r., IV SA/Wr 569/23). W konsekwencji, obowiązkiem organu jest wykazanie, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do stanu pierwotnego, stanowiącego podstawę przyznania prawa do świadczenia rodzinnego, a także, że zmiana ta obejmuje okoliczności istotne z punktu widzenia nabycia tego prawa (por. wyrok WSA w Łodzi z 27 marca 2024 r., II SA/Łd 1055/23). W rozpoznawanej sprawie organy administracji jako okoliczność uzasadniającą uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z 19 lipca 2017 r. wskazały uprawnienie Skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego istniejące od 1 maja 2017 r. Organy jednakże całkowicie zignorowały fakt, że zgodnie z zaświadczeniem ZUS z 13 września 2024 r., prawo do dodatku pielęgnacyjnego przysługiwało Skarżącej w dacie wydawania uchylonej decyzji. Okoliczność ta była zresztą badana przez Prezydenta Miasta Gdyni przy wydawaniu decyzji z 19 lipca 2017 r., przyznającej Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Potwierdza to znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie ZUS z 14 lipca 2017 r., z którego wynika notabene, że Skarżąca nie otrzymywała dodatku pielęgnacyjnego. Abstrahując od oceny wartości dowodowej obu tych zaświadczeń stwierdzić należy, że odnoszą się one do okoliczności ewentualnie istniejącej (stanu faktycznego sprawy) w dacie wydawania uchylonej przez organy decyzji z lipca 2017 r. To oznacza z kolei, że sytuacja taka nie mieści się w hipotezie normy art. 32 ust. 1 u.ś.r., który nie może mieć w takich okolicznościach zastosowania w sprawie. Wydając zaskarżoną decyzję organy nie wskazały na żadną okoliczność zaistniałą po przyznaniu spornego świadczenia, a tym bardziej uzasadniającą uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z 19 lipca 2017 r. Podobnie należy ocenić zawartą w art. 32 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nienależnie pobranego świadczenia. Zgodzić się w tej mierze należy z poglądem wyrażanym w orzecznictwie oraz w doktrynie, że zdarzenie o którym mowa w art. 16 ust. 7 u.ś.r. nie mieści się w przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.r. definicji nienależnego świadczenia i tym samym kwota wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być w aktualnym stanie prawnym postrzegana jako świadczenie nienależnie pobrane (zob. wyrok NSA z 14 października 2020 r., I OSK 1095/20, postanowienie NSA z 24 września 2021 r., I OSK 282/21, wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r., I OSK 1559/23, wyrok WSA w Poznaniu z 7 grudnia 2023 r., IV SA/Po 536/23, wyrok WSA w Białymstoku z 23 stycznia 2024 r., II SA/Bk 594/24, dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA, oraz B. Chludziński (w:) Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 16). W konsekwencji uznać należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza istnienia przesłanek z art. 32 ust. 1 u.ś.r., uzasadniających wszczęcie w tym trybie postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia decyzji z 19 lipca 2017 r., co oznacza, że postępowanie uznać należy za bezprzedmiotowe. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji, natomiast stosownie do art. art. 145 § 3 tej ustawy umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na jego bezprzedmiotowość.