II SA/Gd 1858/01

W IMIENIU RZECZYSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie: NSA Jacek Hyla WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 maja 2001 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 10 kwietnia 2001 r. Nr [...]. M. C. złożyła w dniu 2 marca 2001 r. wniosek o przyznanie pomocy ze środków pomocy społecznej, z uwagi na trudną sytuację materialną, wynikającą z braku zatrudnienia. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 10 kwietnia 2001 r. Nr [...] przyznał M. C. zasiłek celowy w wysokości 40 zł, wskazując jako podstawę prawną decyzji art. 108 k.p.a. w związku z art. 43 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że niewystarczające środki utrzymania i bezrobocie uzasadniają przyznanie wnioskodawczyni pomocy. Przyznany zasiłek nie może jednak stanowić pełnego zabezpieczenia potrzeb rodziny. Jego wysokość jest uzależniona od możliwości finansowych Ośrodka, a środki pozostające w jego dyspozycji muszą być dzielone na wiele osób potrzebujących wsparcia finansowego. M. C. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu wskazała ona, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, oboje z mężem nie uzyskują żadnych dochodów, poza zasiłkiem na dziecko. Mają oni na utrzymaniu małe dziecko, nie posiadają środków na pokrycie najniezbędniejszych potrzeb bytowych. Skarżąca wskazała, że przyznana kwota zasiłku jest niewystarczająca, a inne osoby uzyskują pomoc w wyższym zakresie. Decyzją z dnia 8 maja 2001 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2, 4 i 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przyznanie zasiłku ma charakter uznaniowy. Celem pomocy społecznej jest przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, a pomoc ta nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Sytuacja materialna strony jest trudna, jednak środki jakimi dysponuje Ośrodek są ograniczone i w pierwszej kolejności musi on zaspokoić potrzeby obligatoryjne. Na terenie Sz. wiele rodzin nie uzyskuje żadnych przychodów i Ośrodek Pomocy Społecznej musi racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami, by żadna z rodzin nie została pozbawiona pomocy finansowej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. M. C. wniosła skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wskazała ,że oboje z mężem nie mają szans na podjęcie pracy, ich sytuacja jest bardzo trudna, nie posiadają oni środków na zakup mleka dla 10-miesięcznego dziecka. Przyznany zasiłek w kwocie 40 zł nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych jej rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie powołując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej uzależnia przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od stwierdzenia, że dochód ubiegającej się o pomoc osoby nie przekracza określonej w tym przepisie wysokości. Skarżąca spełnia powyższe kryterium. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Skarżąca spełnia kryteria przyznania zasiłku celowego. Nadto zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom może być przyznany zasiłek okresowy z pomocy społecznej, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności – ze względu na brak możliwości zatrudnienia. Skarżąca spełnia kryteria przyznania zasiłku okresowego wynikające z art. 31 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zasiłek celowy jak i okresowy należą do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku wystąpienia przesłanek ich przyznania. Podkreślić jednak należy ,że uznaniowość nie oznacza dowolności organu w tym zakresie, zarówno co do rodzaju przesłanek odmowy przyznania zasiłku, jak i oceny ich zaistnienia w konkretnym przypadku. Uznanie administracyjne podlega kontroli organu odwoławczego. Organy administracji wskazały, iż powodem odmowy przyznania pomocy w większym zakresie są aktualne możliwości pomocy społecznej. Okoliczność ta, zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej może stanowić przesłankę odmowy przyznania zasiłku celowego bądź jego ustalenia w niższej niż potrzebna na zaspokojenie potrzeb wysokości. W decyzji organ winien jednak poczynić ustalenia umożliwiające dokonanie kontroli zaistnienia takiej przesłanki, w przeciwnym razie w istocie powołanie się na ogólnikową formułę braku środków i możliwości pomocy społecznej umożliwiałoby oddalenie wniosku bądź przyznanie pomocy nieadekwatnej w stosunku do potrzeb w każdej sytuacji, wyłączając możliwość weryfikacji tak motywowanej decyzji. Podkreślić należy, że kwota 40 zł jest niewątpliwie kwotą nieznaczną w stosunku do potrzeb rodziny wnioskodawczyni. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że w planie pomocy przewidziano przyznanie wnioskodawczyni – z zadań własnych pomocy w postaci zasiłku celowego na żywność w wysokości 300 zł oraz z zadań zleconych zasiłku okresowego na okres 2 miesięcy w wysokości po 700 zł. Przyznanie zasiłku w wysokości 40 zł, pozostającej w istotnej dysproporcji do stwierdzonych potrzeb wymagał szczegółowego uzasadnienia. W zaskarżonej decyzji brak jest ustaleń, umożliwiających dokonanie oceny, iż przyznanie skarżącej pomocy w większym zakresie przekraczałoby możliwości pomocy społecznej, wyznaczone wielkością posiadanych przez organy pomocy społecznej środków finansowych i potrzebami innych osób korzystających z pomocy Ośrodka. W szczególności brak jest w niej ustaleń odnośnie wysokości pozostających w dyspozycji Ośrodka w badanym okresie środków finansowych, wielkości środków wydatkowanych na zadanie zlecone o charakterze obowiązkowym i fakultatywnym, szacunku potrzeb w tym zakresie, ilości osób objętych pomocą społeczną i ubiegających się o przyznanie takiej pomocy oraz zakresu przyznawanej takim osobom pomocy. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien zatem poczynić ustalenia dotyczące potrzeb skarżącej zwracającej się o pomoc oraz finansowych możliwości Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, a następnie określić, wynikający z tych ustaleń zakres pomocy. W toku postępowania organ administracji uchybił obciążającym go z mocy art. 7 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a., obowiązkom wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Naruszenie przepisów postępowania mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że rozpoznanie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania w znacznej części, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja może podlegać wykonaniu. Ponieważ zaskarżona i uchylona decyzja w zakresie przyznanego zasiłku została już wykonana w związku z nadaniem decyzji I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności, a w zakresie w jakim skarżącej nie przyznano pomocy nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania w okresie od wydania do uprawomocnienia się wyroku było bezprzedmiotowe.