II SA/Gd 19/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Diana Trzcińska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania D. S. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. D. S. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe rodzicami. Źródłem utrzymania rodziny są emerytury jej rodziców w łącznej wysokości 3 586 zł miesięcznie oraz wynagrodzenie wnioskodawczyni ze stosunku pracy w kwocie 700 zł miesięcznie. Łącznie zatem dochody członków rodziny skarżącej wynoszą 4 286 zł miesięcznie. Z wniosku wynika nadto, że wnioskodawczyni posiada majątek w postaci mieszkania o powierzchni 70 m2 oraz działkę rekreacyjna w O. (powierzchni nie podano). Wnioskodawczyni, jak podała, jest alergikiem, na leczenie z tego tytułu wydaje 150 zł miesięcznie. Czynsz za mieszkanie płacą rodzice, a wynosi on 560 zł miesięcznie, prąd stanowi wydatek rzędu 150 zł miesięcznie, telefon, internet i telewizja – 120 zł miesięcznie. Na leki rodzice wnioskodawczyni wydają około 300 zł miesięcznie. Żadnych oszczędności, czy przedmiotów wartościowych wnioskodawczyni, wedle oświadczenia, nie posiada. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie zaś prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W związku z powziętymi wątpliwościami, co do stanu majątkowego i sytuacji zarobkowej skarżącej i członków jej rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismem z dnia 3 marca 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 24 marca 2010 r.), wezwano skarżącą do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów źródłowych: - odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię i jej rodziców zeznań podatkowych za 2008 rok, - wyciągów wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej rodziców osobistych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach lub oświadczenia o ich nieposiadaniu, - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawczynię i jej rodziców wydatków związanych z kosztami utrzymania (np.: czynsz, opłaty za media), - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych przez skarżącą lub jej rodziców pojazdów mechanicznych (podania marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości rynkowej). Wezwanie powyższe wnioskodawczyni odebrała w dniu 24 marca 2010 r. W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawczyni nadesłała do sądu kserokopie decyzji ZUS, obrazujące wysokość świadczeń emerytalnych jej rodziców, kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu – [...], rocznik 1997, zarejestrowanego na matkę skarżącej (wartość pojazdu oszacowano na 14 000 zł), kserokopie odpisów zeznań podatkowych D. S. oraz jej matki za 2008 rok, rachunki za czynsz (656,83 zł miesięcznie), energię (rachunek za okres 6 miesięcy opiewał na kwotę 1 286 zł), gaz (121,22 zł za miesiąc), telewizję, telefon i Internet (łącznie 107,75 zł miesięcznie). Jednocześnie wnioskodawczyni w załączonym do dokumentów piśmie wyjaśniła, że nie przedkłada odpisu zeznania podatkowego swojego ojca, gdyż nie ma on jego kopii, a nie może skontaktować się z Urzędem Skarbowym z uwagi na chorobę (załączono kartę informacyjną ze szpitala na potwierdzenie choroby ojca). Ponadto, wnioskodawczyni odmówiła przedłożenia wyciągów z kont bankowych, twierdząc, że żądanie referendarza w tym zakresie jest sprzeczne z ustawą o ochronie danych osobowych oraz przepisami o ochronie dóbr osobistych. Tylko na żądanie prokuratora, urzędu skarbowego oraz w trybie ustawy o ochronie danych osobowych lub powództwa o wyjawienie majątku takie dane mogą być, zdaniem strony, upublicznione, a w żadnym wypadku w postępowaniu o zwolnienie od wpisu 500 zł. Wyjaśnić zatem w tym miejscu należy skarżącej, że podstawą prawną do żądania przedłożenia dokumentów źródłowych jest przepis ustawowy, a konkretnie – art. 255 i 256 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do treści art. 255 tej ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z treścią art. 256 tej ustawy Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, w szczególności rodzaje dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255, oraz okresy, za jakie mają być dokumentowane dane o majątku, dochodach i stanie rodzinnym; dokumentami tymi mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych, wyciągi lub wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, wypisy z rejestrów urzędowych, odpis aktualnych bilansów oraz zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności i otrzymywanych świadczeń. Takie rozporządzenie wydane zostało przez Radę Ministrów w dniu 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. nr 227, poz. 2245), jednak już przepis art. 246 cytowanej ustawy wyraźnie daje możliwość referendarzowi żądania przedłożenia również wyciągów z rachunków bankowych, jeśli zachodzą wątpliwości co do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. W tej sytuacji, odmowa przedłożenia tych dokumentów, zupełnie pozbawiona podstaw w obowiązujących przepisach prawnych, musi podlegać ocenie w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy również kategorycznie podkreślić, że żądając dokumentów źródłowych, ani sąd ani referendarz nie ma zamiaru ich upubliczniać, co sugeruje wnioskodawczyni w swym piśmie z 7 kwietnia 2010 r. Dane te i dokumenty służyć mają wyłącznie do oceny sytuacji majątkowej i zarobkowej skarżącej i członków jej rodziny z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze okoliczność, że skarżąca nie wykonała zobowiązania Referendarza w całości, w szczególności uchyliła się od przedstawienia – istotnych w niniejszym stanie faktycznym - danych dotyczących ewentualnych środków pieniężnych zgromadzonych na kontach bankowych oraz oszczędności należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pomimo wezwania, wnioskodawczyni tylko w sposób wybiórczy przedłożyła część żądanych w nim dokumentów, w efekcie uniemożliwiając wyjaśnienie istotnych okoliczności oraz nasuwających się wątpliwości dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej jej oraz członków jej rodziny. Z oświadczenia zawartego na formularzu PPF wynika, że rodzina skarżącej uzyskuje łącznie dochód w wysokości przekraczającej 4 000 zł miesięcznie. Skarżąca nie jest bezrobotna, wedle oświadczenia zarabia około 700 zł miesięcznie i korzysta ponadto ze wsparcia finansowego swoich rodziców, którzy uzyskują stałe świadczenia emerytalne w średniej wysokości. Brak jest w tej sytuacji podstaw, by uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania (w szczególności - kosztu wpisu od skargi w wysokości 500 zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich rodziców. Przypomnieć w tym miejscu należy, że to rzeczą wnioskodawcy, starającego się o uzyskanie prawa pomocy jest wykazanie, że spełnia ustawowe przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wskazano powyżej, jest to instytucja wyjątkowa, przewidziana dla osób, które są ubogie, w szczególności – na skutek wydarzeń losowych – pozbawione majątku i dochodów. Przedłożone dokumenty wskazują zaś, że wnioskodawczyni nie należy do takiej grupy osób. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.