II SA/Gd 19/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania D. S. prawa pomocy przez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Wnioskiem z dnia 25 stycznia 2010 r. (data stempla pocztowego) D.S. wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że skończyła studia na Wydziale Oceanografii i Geografii U.G. ale nie mogła otrzymać pracy w swoim zawodzie, wobec czego podjęła pracę na ½ etatu w Związku Harcerstwa Rzeczpospolitej za wynagrodzeniem netto 700 zł. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo z rodzicami. Źródłem utrzymania rodziny są emerytury rodziców oraz wynagrodzenie wnioskodawczymi,. Łącznie zatem dochody członków rodziny wynoszą 4 286 zł. miesięcznie. W pozycji "majątek" (dotyczącej stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie) ujawnione zostało mieszkanie o powierzchni 70 m2 oraz działka rekreacyjna w O. (powierzchni nie podano). Żadnych oszczędności, czy przedmiotów wartościowych wnioskodawczyni, wedle oświadczenia nie posiada. W związku z wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawczyni, skarżąca została zobowiązana do przedłożenia następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię i jej rodziców zeznań podatkowych za rok 2008, a w przypadku ich nieskładania stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wyciągów i wykazów z ostatnich trzech miesięcy ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej rodziców rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania posiadanego przez rodziców mieszkania; aktualnego dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury rodziców wnioskodawczyni; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na rodziców skarżącej i skarżącą pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). W odpowiedzi na powyższe, wnioskodawczyni nadesłała do sądu kserokopie decyzji ZUS, obrazujące wysokość świadczeń emerytalnych jej rodziców, kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu – Toyoty Corolli, rocznik 1997, zarejestrowanego na matkę skarżącej (wartość pojazdu oszacowano na 14 000 zł), kserokopie odpisów zeznań podatkowych D.S. oraz jej matki za 2008 rok, rachunki za czynsz (656,83 zł miesięcznie), energię (rachunek za okres 6 miesięcy opiewał na kwotę 1 286 zł), gaz (121,22 zł za miesiąc), telewizję, telefon i Internet (łącznie 107,75 zł miesięcznie). Ponadto wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie przedkłada odpisu zeznania podatkowego swojego ojca, gdyż nie ma on jego kopii, a nie może skontaktować się z Urzędem Skarbowym z uwagi na chorobę (załączono kartę informacyjną ze szpitala na potwierdzenie choroby ojca). Ponadto, wnioskodawczyni odmówiła przedłożenia wyciągów z kont bankowych, twierdząc, że żądanie referendarza w tym zakresie jest sprzeczne z ustawą o ochronie danych osobowych oraz przepisami o ochronie dóbr osobistych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2010 roku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprze zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Na powyższe postanowienie, w ustawowo przewidzianym terminie, D. S. wniosła sprzeciw. Zdaniem skarżącej doszło do błędnego ustalenia faktycznego przez przyjęcie, że jest ona właścicielką mieszkania o powierzchni 70 m2. Wnioskodawczyni podkreśliła również, iż to ona jest stroną procesu a nie jej rodzice. Dodatkowo stwierdziła, że swoje stanowisko w sprawie uzasadniła w sprzeciwie z dnia 12 lutego 2009 roku wniesionym w sprawie o sygn. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 p.p.s.a. w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2010 r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Podzielając przedstawione poglądy, Sąd wskazuje, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). W niniejszej sprawie wnioskodawczyni domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, wynoszącego w niniejszej sprawie 500 zł. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą skarżącej jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na niej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Analizując okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniu wnioskodawczyni oraz w sprzeciwie, Sąd uznał, iż D.S. nie wykazała, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających jej na poniesienie kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nie spełnia zatem przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 omawianej ustawy. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i ich łączny dochód wynosi 4 286 zł miesięcznie. Skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu należącym do rodziców. Czynsz za mieszkanie płacą rodzice, a wynosi on 560 zł miesięcznie, prąd stanowi wydatek rzędu 150 zł miesięcznie, telefon, internet i telewizja – 120 zł miesięcznie. Na leki rodzice wnioskodawczyni wydają około 300 zł miesięcznie. Ponieważ skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, tym samy zasadne było żądanie, skierowane do skarżącej, do wykazania stosownymi dokumentami sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny wspólnie zamieszkujących. Wskazać należy, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej ma decydujący wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego wniosku. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca uchyliła się od przedłożenia wyciągów z kont bankowych, twierdząc, że żądanie to jest sprzeczne z ustawą o ochronie danych osobowych. Brak żądanych dokumentów uniemożliwia Sądowi pełną ocenę jej możliwości finansowych. Sąd podkreśla, że rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd wskazuje ponadto, odnosząc się do zarzutu, że dane, których przedstawienia żądano w zarządzeniu podlegają ochronie w trybie ustawy o ochronie danych osobowych, iż osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy winna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową (a więc także osób, z którymi zamieszkuje i gospodaruje) oraz że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba, która domaga się przerzucenia kosztów wszczętego przez siebie postępowania sądowego na Skarb Państwa, a tym samym na podatników, musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Natomiast rolą Sądu jest ocena, czy złożone oświadczenia i przedstawione dowody są wystarczające do udzielenia stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd nie widzi celowości przeprowadzenia dowodu z treści sprzeciwu złożonego kilka miesięcy wcześniej do innej sprawy sądowoadministracyjnej, bowiem polemika z ustaleniami referendarza sądowego dokonanymi w innej sprawie nie jest dowodem zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w niniejszej sprawie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił wnioskodawczyni prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.