II SA/Gd 195/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia SO Jolanta Górska Protokolant Agnieszka Januszewska po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. Dz. na decyzję Wojewody [...] z dnia 12 grudnia 2001 r. nr [...] w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 25 października 2001 r. nr [...], 2. ustala, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] z dnia 25 października 2001 r. nr [...] nie mogą być wykonane. Decyzją z dnia 17 sierpnia 2000 r. Starosta [...] orzekł o uznaniu skarżącego M. Dz. za osobę bezrobotną od dnia 1 sierpnia 2000 r. i przyznaniu mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 9 sierpnia 2000 r. Decyzją z dnia 10 września 2001 r. Starosta [...] orzekł o utracie przez skarżącego od dnia 9 sierpnia 2001 r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu okresu jego pobierania. W dniu 27 września 2001 r. skarżący złożył w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] oświadczenie o rezygnacji ze statusu osoby bezrobotnej i z tego powodu decyzją z dnia 1 października 2001 r. Starosta [...] orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 27 września 2001 r. Pismem z dnia 10 października 2001 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. zwróciła się do Powiatowego Urzędu Pracy [...] o wydanie zaświadczenia o okresie pobierania przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych. W piśmie tym zaznaczono, że skarżący nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz, że zaświadczenie jest niezbędne do ustalenia okresu ubezpieczenia z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Następnie na skutek pytania Powiatowego Urzędu Pracy pismem z dnia 23 października 2001 r. poinformowała, że żona skarżącego – G. Dz., w dniu 19 grudnia 2000 r. nabyła gospodarstwo rolne o powierzchni 3,55 ha przeliczeniowych. W tych okolicznościach Starosta [...], powołując się na art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., decyzją z dnia 25 października 2001 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia 10 września 2001 r. oraz z dnia 1 października 2001 r. i orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku od dnia 19 grudnia 2000 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż żona skarżącego w dniu 19 grudnia 2000 r. stała się właścicielem nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, co w myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi podstawę utraty przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W odwołaniu od decyzji z dnia 25 października 2001 r. skarżący podniósł, że nie jest właścicielem ani posiadaczem nieruchomości rolnej o jakiej stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 lit d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, gdyż gospodarstwo rolne otrzymała jego żona G. Dz. i stanowi ono jej majątek odrębny. W związku z tym do dnia 9 sierpnia 2001 r. miał status osoby bezrobotnej i prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Podniósł ponadto, że podlega ubezpieczeniu rolniczemu bowiem prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe bezpośrednio związane z gospodarstwem rolnym. W konkluzji wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Po wniesieniu odwołania organ pierwszej instancji zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w S. o podanie informacji czy i od kiedy skarżący podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Odpowiadając, pismem z dnia 22 listopada 2001 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wyjaśniła, że skarżący od dnia 19 grudnia 2000 r. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników ze względu na powierzchnię gospodarstwa rolnego i niepodleganiu innemu ubezpieczeniu społecznemu. Rozpoznając odwołanie skarżącego Wojewoda [...] decyzją z dnia 12 grudnia 2001 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy powołał się na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i wywiódł, że skoro skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, to nie może – od dnia podlegania owemu ubezpieczeniu, posiadać statusu osoby bezrobotnej, a co z tym związane także prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Organ wskazał, iż bez znaczenia jest okoliczność podnoszona przez skarżącego, że nie jest on posiadaczem gospodarstwa rolnego, gdyż w myśl powołanego przepisu za osobę bezrobotną nie może być uznany również współmałżonek właściciela lub posiadacza takiej nieruchomości, podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ odwoławczy dodał przy tym, że skarżący przyznał, iż takiemu ubezpieczeniu podlega. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, że organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego – art. 77 § 1 k.p.a., gdyż w swoich decyzjach powołały się na pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w S. z dnia 22 listopada 2001 r., które nie istniało w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Nadto w ocenie skarżącego organ pierwszej instancji naruszył art. 10 § 1 k.p.a., albowiem nie umożliwił mu czynnego udziału w postępowaniu, jak i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżący ponownie wskazał, że został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, gdyż prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, które jest bezpośrednio związane z gospodarstwem rolnym. W związku z tym w dniu w 27 września 2001 r. złożył wniosek w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] o wyrejestrowanie z ewidencji osób bezrobotnych, właśnie z uwagi na fakt, że został objęty ubezpieczeniem w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nadto skarżący podniósł, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego żony i w tym zakresie ustalenia organów obu instancji są dowolne. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasową argumentację, wniesiono o jej oddalenie. Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270). Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Decyzja organu pierwszej instancji, jak wynika z powołanego w niej przepisu art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., została podjęta w wyniku wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją. W aktach brak jednak postanowienia o wznowieniu postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które, o czym stanowi następny paragraf powołanego artykułu, stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Postanowienie o wznowieniu postępowania ma istotną funkcję informacyjną, gdyż uprzedza zainteresowanych o możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji, a więc o możliwości zastosowania wyjątku od zasady trwałości decyzji administracyjnej. Tym samym stwarza zainteresowanym możliwość podjęcia akcji obronnej. W tej sytuacji wydanie decyzji o uchyleniu ostatecznej decyzji i o rozstrzygnięciu istoty sprawy bez uprzedniego wydania postanowienia o wznowieniu postępowania stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Już z tej zatem przyczyny zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla tą decyzję, gdy stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto podnieść należy, że przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy doszło także do naruszenia art. 7 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kierując się tym nakazem organy administracji winny były należycie wyjaśnić, czy istotnie skarżący podlegał od dnia 19 grudnia 2000 r. ubezpieczeniu społecznemu rolników. Fakt ten został stwierdzony w piśmie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 listopada 2001 r., a nadto przyznaje go skarżący. Jednakże z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 10 października 2001 r. wynika, że w chwili sporządzania tego pisma skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Następne wątpliwości, dotyczące podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników powstają jeżeli uwzględni się zależność pomiędzy pobieraniem zasiłku dla bezrobotnych a podleganiem z mocy ustawy takiemu ubezpieczeniu. Otóż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych. Z kolei z art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. nr 7, poz. 25 ze zm.) wynika, że ubezpieczeniu emerytalno-rentowego rolników nie podlegają rolnicy, a zatem także ich małżonkowie (art. 5 tej ustawy), którzy podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu. Zatem, dopóki skarżący pobierał zasiłek dla bezrobotnych, dopóty nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, gdyż podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu na podstawie ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli innemu ubezpieczeniu społecznemu niż ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników. Okoliczności te wskazują, że stwierdzenie w piśmie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 listopada 2001 r. może nie polegać na prawdzie. Winno to skłonić organy administracji, stosownie do nakazu wynikającego z powołanego art. 7 k.p.a., do podjęcia stosownych kroków w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w celu wyjaśnienia kwestii podlegania przez skarżącego z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie, kiedy pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Zaniechanie tego stanowi naruszenie powołanego przepisu postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie sposób wykluczyć, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zmieniłaby swoje stanowisko. Zachodzi zatem następna przyczyna uwzględnienia skargi, mająca oparcie w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do zarzutu skargi, według którego oparcie się na, nieistniejącym w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, piśmie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w S. z dnia 22 listopada 2001 r. stanowi naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. stwierdzić należy, że w przyjętym w Kodeksie postępowania administracyjnego modelu postępowania odwoławczego organ drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie. Zatem, wskazując, że nie było dopuszczalne przeprowadzenie po wniesieniu odwołania postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji, czym w istocie było skorzystanie z pisma z dnia 22 listopada 2001 r., bez zlecenia organu odwoławczego (art. 136 k.p.a.), stwierdzić należy, że uchybienie organu pierwszej instancji uległo naprawie w postępowaniu odwoławczym, gdzie, zgodnie ze wskazaną zasadą panującą w Kodeksie postępowania administracyjnego, organa odwoławczy miał nie tylko prawo, ale i obowiązek pismo to wykorzystać jako dowód w sprawie. Z tych wszystkich względów Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji przede wszystkim winny wydać postanowienie o wznowieniu postępowania, aby ocenić znaczenie dla sprawy utraty przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej w dniu 27 września 2001 r. i sprawy utraty przez niego prawa do zasiłku dla bezrobotnych w dniu 9 sierpnia 2001 r., nieznanego organowi w chwili podejmowania w tych sprawach decyzji faktu, iż jego żona w dniu 19 grudnia 2000 r. nabyła gospodarstwo rolne o powierzchni większej od 2 ha przeliczeniowych. Dokonując zaś oceny tego faktu organy winny mieć na uwadze przedstawione zależności pomiędzy pobieraniem przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych, a podleganiem z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, iż decyzje nie mogą być wykonane.