II SA/Gd 196/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Górski Sędziowie: WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) WSA Alina Dominiak Protokolant Hanna Tarnawska po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 listopada 2000 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej kwoty dodatku mieszkaniowego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 sierpnia 2000 r. nr [...]; II. ustala, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą być wykonane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 30 listopada 2000 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 sierpnia 2000 r., mocą której na podstawie art. 43 ust. 4 w związku z art. 42 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 105, poz. 509 ze zm.) zobowiązano M. P. do zwrotu nienależnie pobranej kwoty dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości, tj. 2552,52 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że ustawa o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych określa m.in. sytuacje, w których osoba korzystająca z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego zobowiązana, jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia 12 czerwca 2000 r. znak: [...] wydaną po wznowieniu postępowania, organ I instancji uchylił swoją decyzję z dnia 11.10.1999 r. o przyznaniu M. P. dodatku mieszkaniowego na okres od 1.10.1999 r. do 31.03.2000 r. oraz odmówił przyznania odwołującej się dodatku mieszkaniowego. Od decyzji tej strona nie złożyła odwołania a zatem stała się ona ostateczna. Przedmiotem mniejszego postępowania nie może być ocena okoliczności, które organ I instancji uwzględnił odmawiając przyznania strome dodatku mieszkaniowego, a które to okoliczności strona kwestionuje w odwołaniu. Decyzja z dnia 22.08.2000 r., na podstawie której strona została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w podwójnej wysokości nie pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 43 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. W sytuacji, gdy strona otrzymała pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego, gdy nie były spełnione wszystkie warunki uprawniające do jej przyznania, zobowiązana jest ona do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ustalenie kwoty podlegającej zwrotowi nastąpić musi w formie prawem przewidzianej tj. w decyzji administracyjnej, co w niniejszej sprawie zostało uczynione. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. P. podała, że nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego z K. T., gdyż wynajmował on u niej pokój i brak jest podstaw, aby uznać go za jej konkubenta. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podając, że argumenty użyte w skardze dotyczą innego postępowania, wszczętego przez organ I instancji dnia 26 maja 2000 r. i zakończonego decyzją tego organu z dnia 12 czerwca 2000 r., która wobec nie wniesienia odwołania stała się ostateczna. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wskazany jako podstawa prawna decyzji organów obu instancji art. 43 ust. 4 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.) stanowił w dacie wydania decyzji, że jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku albo że przyznano go w nadmiernej wysokości, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Przytoczony przepis art. 43 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych nie mógł być w ogóle podstawą prawną decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości. Z treści niniejszego przepisu wynika bowiem, że stwierdzenie w wyniku wznowienia postępowania, iż dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku nakłada na osobę, która otrzymała ten dodatek, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Obowiązek ten powstaje bezpośrednio z przepisu prawa i podlega egzekucji administracyjnej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.). Przepis art. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje bowiem, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu ustawy. Wynika z tego, że przepis prawa stanowi podstawę egzekucji wówczas, gdy bez potrzeby wydawania aktu indywidualnego wynikają z niego dla adresata określone obowiązki. Taki charakter ma przepis art. 43 ust. 4 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, gdyż stwierdzenie w wyniku wznowienia postępowania, że dodatek przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku skutkuje powstaniem z mocy prawa, bez konieczności wydawania odrębnej decyzji, obowiązku zwrotu pobranej kwoty dodatku w podwójnej wysokości. Ustalenia podwójnej wysokości nienależnie pobranych kwot dokonuje wierzyciel, który, stosownie do art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wzywa zobowiązanego do dobrowolnego wykonania zobowiązania, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, (zob. wyrok NSA z 13.02.2002 r., IISA/Gd 1083/00 OSP 2003/6/72, wyrok NSA z 10.04.2002 r., IISA/Gd 1373/00 LEX nr 76111). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organu administracji rozstrzygają indywidualne sprawy dotyczące między innymi zwrotu nienależnie pobranych kwot tylko wówczas, gdy wynika to z przepisu prawa przewidującego rozstrzygnięcie danej kwestii w trybie decyzji administracyjnej. W ustawie z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych brak jest normy przewidującej rozstrzygnięcie kwestii zwrotu pobranych kwot dodatku mieszkaniowego w drodze decyzji. Oznacza to, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ja decyzja organu I instancji wydane został bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkować musiało stwierdzeniem ich nieważności. Stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z powodu niedopuszczalności orzekania w tym przedmiocie skutkuje tym, że Sąd nie był uprawniony do merytorycznej oceny zarzutów skarżącej. Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.