II SA/Gd 198/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak (spr.) Sędzia NSA Andrzej Przybielski Protokolant Starszy Referent Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 6 grudnia 2005 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. W. kwotę 300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta decyzją z dnia 6 grudnia 2005 r. Nr [...], wydanej na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust.1 i ust. 2, art. 25, art. 47, art. 48 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku E. W., odmówił świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz I. W. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na ust. 5 tego przepisu i na treść art. 3 pkt 7. Wskazał, iż z dokumentów dostarczonych przez wnioskodawczynię wynika, iż syn jej I. W. przebywa w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w S., ma zapewnioną całodobową opiekę przez 5 dni, tym samym nie przysługuje wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne. Od powyższej decyzji E. W. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu podała, iż zaskarżona decyzja jest dla niej i jej syna krzywdząca. Przyznała, że jej syn uczy się poza miejscem zamieszkania - w S., ponieważ jest to najbliższa szkoła dla niesłyszących i niemówiących. Przebywa w internacie od poniedziałku po południu do piątku rano - po lekcjach wraca do domu. Organ I instancji powołał się na przepis, który mówi o placówkach czynnych całodobowo przez 7 dni w tygodniu 24h/na dobę i są bezpłatne. Natomiast strona odwołująca się za internat uiszcza opłatę od 120 do 150 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 stycznia 2006r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podało, iż z akt sprawy wynika, że rodzina E. W. składa się z pięciu osób, a dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium określonego w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Syn I. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 lutego 2005 r. uznany został za niepełnosprawnego od 3-go miesiąca życia, wymagającego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dowody zgromadzone w sprawie wskazują, iż nie byłoby przeszkód do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, jeżeli nie podejmuje ona lub rezygnuje z zatrudnienia. Jednakże ograniczenie w zakresie prawa do świadczenia zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej. Z treści tej przesłanki wynika, że dla określenia prawa do otrzymywania pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest konieczne całodobowe przebywanie dziecka w tego typu placówkach, lecz to, by funkcjonowały one przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zwrot "przez 5 dni w tygodniu" w ocenie Kolegium nie oznacza 5 dób, lecz funkcjonowanie przez 5 dni w tygodniu, a w przeważającej części tych placówek jest to funkcjonowanie od poniedziałku do piątku. Zdaniem organu II instancji, taka właśnie sytuacja ma miejsce - jak to prawidłowo ustalił w ocenie Kolegium, organ I instancji, w odniesieniu do małoletniego I. Niespornym jest, że dziecko umieszczone zostało w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci Niesłyszących w S. w celu kształcenia oraz, że placówka ta zapewnia całodobową opiekę nad wychowankami od poniedziałku do piątku, a więc przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Z zaświadczenia Ośrodka wynika, że I. W. jest uczniem klasy V Szkoły Podstawowej i przebywa w internacie działającym przy tej placówce od poniedziałku do piątku. Internat czynny jest przez cały okres nauki szkolnej oprócz ferii zimowych i letnich oraz przerw świątecznych. Kolegium podało, iż skarżąca w odwołaniu od decyzji i oświadczeniu z dnia 22 listopada 2005 r. potwierdziła, iż internat jest czynny od poniedziałku do piątku, a dziecko jest zabierane w piątek po lekcjach. Uiszczana przez skarżącą opłata za pobyt syna w internacie nie ma wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ustawodawca prawo do tego świadczenia uzależnia tylko od faktu umieszczenia dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, a nie od faktu odpłatności za pobyt. Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji nieprawidłowo w uzasadnieniu decyzji w przedmiotowej sprawie przywołał art. 3 pkt 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyjaśnia pojęciowe znaczenie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a nie placówki zapewniającej całodobową opiekę. Umieszczenia dziecka w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie uniemożliwia przyznanie na to dziecko zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, natomiast umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobowa opiekę umożliwia przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków, ale wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podnoszona przez skarżącą w odwołaniu od decyzji sprawa różnej interpretacji przepisu dotyczącego świadczeń pielęgnacyjnych przez różne Ośrodki Pomocy, oraz fakt pobierania takich świadczeń przez inne matki dowożące dzieci nie podlega rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu, ponieważ Kolegium jako organ odwoławczy uprawniony jest jedynie do oceny zgodności decyzji administracyjnej z prawem, a to w przedmiotowej sprawie nie zostało naruszone. Na powyższą decyzję E. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu. Wskazała ponadto na niejasność przepisów oraz fakt, iż inne matki dzieci, w tym mieszkające w S., otrzymują świadczenie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga E. W. zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem Igorem w sytuacji gdy przebywa on w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla Dzieci Niepełnosprawnych w S. Zgodnie z treścią art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. – 583 zł - Przepisy art. 5 ust. 3-10 stosuje się odpowiednio. W myśl ust. 5 omawianego przepisu, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej albo w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie. Mając na uwadze powyższy przepis, w przedmiotowej sprawie organy odmawiając przyznania świadczenia powinny wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, iż Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką o której mowa w cytowanym przepisie - placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W ocenie Sądu, ustalenie, iż syn wnioskodawczyni przebywa w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla dzieci Niepełnosprawnych w S. na podstawie z zaświadczenia Ośrodka, z którego wynika, że I. W. jest uczniem klasy V Szkoły Podstawowej i przebywa w internacie działającym przy tej placówce od poniedziałku do piątku oraz na oświadczeniu wnioskodawczyni, nie jest równoznaczne z wykazaniem, iż Ośrodek ten jest placówką o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto z zaświadczenia Dyrektora Ośrodka z dnia 31 października 2006 r., przedstawionego przez skarżącą (k.13) wynika, iż uczniowie tej placówki są objęci całodobową opieką jedynie przez trzy dni w tygodniu, a w pozostałe dni jedynie tzw. opieką częściową. Powyższe przemawia za stwierdzeniem, iż organy nie ustaliły w szczególności, czy fakt sprawowania opieki jak wskazano w zaświadczeniu wynika ze statutu Ośrodka czy też wyłącznie z uzgodnień dokonanych z wnioskodawczynią z uwagi na plan zajęć lekcyjnych syna wnioskodawczyni - I. Sąd wskazuje, iż dla zastosowania dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mają znaczenia w sprawie indywidualne uzgodnienia dotyczące opieki nad dzieckiem dokonane pomiędzy szkołą a rodzicem (opiekunem) dziecka lecz wyłącznie hipotetyczna możliwość zapewnienia przez ten Ośrodek opieki przez co najmniej pięć dni w tygodniu. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia, Ośrodek w którym przebywa jej syn jest specjalnym ośrodkiem szkolno – wychowawczym, a więc szkołą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 18 ). Stosownie do § 23 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. nr 52, poz. 467 ze zm.) wydanego na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.) specjalne ośrodki szkolno – wychowawcze prowadzone są dla dzieci i młodzieży, które z powodu niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania. Zgodnie natomiast z § 32 ust. 1 w/w rozporządzenia ośrodki takie zapewniają wychowankom całodobową opiekę. W świetle powyższego w ocenie Sadu nie ulega wątpliwości, iż Ośrodek w którym przebywa syn wnioskodawczyni jest placówką zapewniającą całodobową opiekę. Wątpliwości Sądu budzi natomiast to, czy Ośrodek ten zapewnia opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W niniejszej sprawie brak jest prawidłowych ustaleń organów w tym przedmiocie, a jak wskazano wyżej, to organy odmawiając wnioskodawczyni przyznania świadczenia z powołaniem się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b winny tą okoliczność wykazać jednoznacznie. Treść znajdującego się w aktach zaświadczenia przeczy natomiast ustaleniom organów w kwestii pięciodniowego zapewnienia opieki przez Ośrodek. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku skarżąca złożyła zaświadczenie Dyrektora Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w S. z dnia 31 października 2006 r. z którego wynika, iż uczniowie objęci są opieką przez 3 dni w tygodniu. Treść tego zaświadczenia pozostaje w sprzeczności z zaświadczeniem z dnia 23 stycznia 2006 r. z którego treści wnosić należałoby, iż Ośrodek zapewnia opiekę przez 5 dni w tygodniu. Zdaniem Sądu, organy I i II instancji nie wyjaśniając należycie kwestii czy Ośrodek Szkolno – Wychowawczy dla Dzieci Niepełnosprawnych w S. jest placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu nie wyjaśniły należycie sprawy stosownie do przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny ustalić jednoznacznie m. in. na podstawie statutu Ośrodka czy jest on placówką zapewniającą całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Stosownie bowiem do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r. w sprawie ramowych statutów placówek publicznych (Dz. U. Nr 52, poz. 466) to właśnie statut Ośrodka określa jego organizację i warunki pobytu w nim wychowanków (§ 2 - § 7). Sąd wskazuje, iż istotą i celem świadczenia pielęgnacyjnego jest finansowa pomoc tym rodzicom, którzy z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oczywistym jest, iż w sytuacji gdy dziecko wymagające opieki przebywa w placówce, która może mu zapewnić opiekę przez pięć dni w tygodniu to nie zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia. Jak wskazano wyżej, bez znaczenia dla sprawy są indywidualne uzgodnienia dotyczące czasu sprawowania przez Ośrodek opieki nad synem I. dokonane pomiędzy dyrekcją szkoły a wnioskodawczynią, jak również okoliczności związane z dowożeniem i odbiorem syna ze szkoły, a uwarunkowane prawdopodobnie jego planem zajęć szkolnych. Okoliczności te wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogą być brane pod uwagę. W wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania. Ponieważ zaskarżona i uchylona decyzja nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania było bezprzedmiotowe. W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.