II SA/Gd 201/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia NSA Andrzej Przybielski (spr.) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody z dnia 12 lutego 2007 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. Starosta, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. S. o ustalenie odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogę publiczną kategorii wojewódzkiej nr [...] W.-B.-P.-C., która z mocy prawa stała się własnością Województwa, decyzją z dnia 21 grudnia 2006r. na podstawie art. 73 ust. 1 i 2 pkt. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.)oraz art. 129 ust. 5. art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) ustalił odszkodowanie w wysokości 909,00 złotych. Organ administracji wskazał, że w skład przedmiotowej nieruchomości wchodzą działki: • Nr [...] o pow. 0,0031 ha, • Nr [...] o pow. 0,0006 ha, położone w P. przy ul. [...], zapisane w księdze wieczystej KW [...]. W rozstrzygnięciu określono termin oraz sposób dokonania zapłaty odszkodowania, które podlega waloryzacji na dzień zapłaty. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ostateczną decyzją Wojewody z dnia 15 maja 2002r. opisane wyżej nieruchomości stanowiące własność K. S. przeszły z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa na własność Województwa jako zajęte pod drogę wojewódzką nr [...]. Organ I instancji wyjaśnił również, że pierwotna decyzja ustalająca odszkodowanie na rzecz K. S. uchylona została przez Wojewodę wyłącznie z tej przyczyny, iż w postępowaniu przed organem I instancji nie przeprowadzono obligatoryjnej rozprawy administracyjnej. Rozprawę tę przeprowadzono w dniu 20 listopada 2006r. z udziałem K. S. i rzeczoznawcy majątkowego, który opracował w tej sprawie operat szacunkowy określający wysokość odszkodowania. W toku tej rozprawy wnioskodawca nie wniósł żadnych zastrzeżeń co do sposobu i wysokości odszkodowania ponawiając swoje stanowisko, iż domaga się wyłącznie przyznania mu w ramach odszkodowania innej ekwiwalentnej nieruchomości. Organ I instancji powołując się na przepis art. 131 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U z 2004 Nr 261 poz. 2603 ze zm.) wskazał, że w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Przepis ten nie daje stronie roszczenia o przyznanie nieruchomości zamiennej, gdyż użyte przez ustawodawcę słowo może oznacza, że organ administracji nie ma obowiązku przyznania w ramach odszkodowania za nieruchomość która przeszła na własność Skarbu Państwa w określonym wyżej trybie nieruchomości zamiennej. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy w zasobach Skarbu Państwa brak jest odpowiedniej nieruchomości zamiennej. Starosta wyjaśnił, że w zasobach Skarbu Państwa brak jest odpowiedniej nieruchomości zamiennej. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawcę zawiadamiano o wszystkich czynnościach wykonywanych w toku postępowania oraz umożliwiono mu zgodnie z wymaganiami art. 10 § 1 k.p.a. możliwość zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji. Po otrzymaniu tego zawiadomienia strona pismem z dnia 27 listopada 2006 roku złożyła ponowne oświadczenie o tym, że jest zainteresowana wyłącznie uzyskaniem nieruchomością zamiennej. Organ I instancji wskazał, że stosownie do art. 73 ust. 5 cyt. wyżej ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną podstawą ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według jej stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem. Organ I instancji wyjaśnił, iż wartość została ustalona, na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego z dnia 10 maja 2006 roku oraz aktualizacji z dnia 17 listopada 2006 r. według stanu nieruchomości na dzień 29 października 1998 roku na kwotę 909,00 zł (słownie: dziewięćset dziewięć złotych). Operat szacunkowy z dnia 10 maja 2006 r. został sporządzony na podstawie przepisów § 36 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 roku w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109). Wycenę gruntu wykonano w podejściu cenowo — porównawczym, z zastosowaniem metody porównania parami. Wyceniając przedmiotową nieruchomość posłużono się udokumentowanymi przykładami transakcji kupna - sprzedaży nieruchomości przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową z różnych rejonów P. Pomimo, że wycena w/w nieruchomości została wykonana w dniu 10 maja 2006 roku i zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych. W tej sytuacji organ I instancji zlecił aktualizację wartości nieruchomości, ponieważ wartość ta winna być ustalona na dzień wydania decyzji o wysokości odszkodowania. Organ podkreślił, iż wycena została zaktualizowana poprzez wykorzystanie dodatkowo transakcji zawartych od maja do października 2006 r., które nie mogły być wykorzystane w w/w operacie szacunkowym. Starosta wskazał, że operat szacunkowy nieruchomości wnioskodawcy sporządzony został zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i jest wiarygodny w rozumieniu artykułu 80 k.p.a. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. S., zarzucając jej brak przyznania nieruchomości zamiennej, gdyż tylko uzyskanie takiej nieruchomości w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość satysfakcjonowałoby stronę odwołującą się. Wskazał również, że Gmina posiada odpowiednie nieruchomości po likwidowanej cukrowni. Decyzją z dnia 12 lutego 2007r. Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), w związku z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. -Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.),utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, iż wydzielenie gruntów pod drogi publiczne należy do kategorii celów, dla których, w myśl obowiązującego prawa, dopuszczalne jest wywłaszczenie. W tym przypadku wywłaszczenie następuje z mocy samego prawa, przy czym właściciele nieruchomości mogą dochodzić odszkodowania w trybie przewidzianym w omawianym przepisie. Mechanizm przejmowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego własności z mocy samego prawa następuje w trybie i na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej potwierdzającej, że ściśle określona nieruchomość z dniem 1 stycznia 1999r. przeszła na własność Województwa. Odnosząc się do kwestii przyznania byłemu właścicielowi nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania organ odwoławczy stwierdził, iż warunkiem jej przyznania jest istnienie podobnej nieruchomości w zasobie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wykazano, że właściwy organ nie dysponuje taką nieruchomością. Wyjaśnić należy skarżącemu, że w ramach odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Województwa nie może być przyznana nieruchomość stanowiąca własność Gminy, osób fizycznych lub innych osób prawnych. Nawiązując do stwierdzenia strony odwołującej się, iż proponowane odszkodowanie jest niewspółmierne do poniesionych strat, Wojewoda wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004r., w którym stwierdzono, iż Konstytucja nie precyzuje pojęcia "słuszne odszkodowanie". Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TK "słuszne odszkodowanie" to odszkodowanie związane z wartością wywłaszczonej nieruchomości. Zwrócił też uwagę, że prawodawca konstytucyjny nie posłużył się określeniem "pełne odszkodowanie", lecz zastosował termin "słuszne", który ma bardziej elastyczny charakter. TK przyjął też, że mogą istnieć szczególne sytuacje, gdy inna ważna wartość konstytucyjna, pozwoli uznać za "słuszne" również odszkodowanie nie w pełni ekwiwalentne. Odszkodowanie ustalane przez organy administracji publicznej na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, jest przyznawane tylko i wyłącznie za nieruchomość wywłaszczoną (zajętą pod drogę publiczną) i nie można na tej podstawie prawnej ustalać odszkodowania za inne poniesione straty. Skargę na powyższą decyzję wniósł K. S. wskazując, iż zainteresowany jest tylko i wyłącznie nieruchomością zamienną i nie interesuje go odszkodowanie za w/w nieruchomość. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie z przyczyn szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła być uwzględniona albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi przepis art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872), który stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Potwierdza to ostateczna decyzja Wojewody wydana w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Powołany przepis określa normatywne przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje, że grunty nie stanowiące własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego stały się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. ich własnością. Przepis art. 73 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że dotychczasowe drogi gminne oraz lokalne miejskie stają się z dniem 1 stycznia 1999 r. drogami gminnymi. Kategorie dróg publicznych określał do dnia 31 grudnia 1998 r. przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst pierwotny Dz. U. z 1985 r. Nr 14, poz. 60). Wyróżniono w nim: drogi krajowe, drogi wojewódzkie, drogi gminne oraz drogi lokalne i drogi zakładowe. W myśl art. 73 ust. 2 odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca Gmina w odniesieniu do dróg, będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi a Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 73 ust. 4 cyt. wyżej ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Przy czym podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem. W przedstawionym wyżej stanie prawnym prawidłowo organy orzekające w niniejszej sprawie powołały jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy rozdziału piątego tj. artykuły 128 – 136 cyt. wyżej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do tych przepisów odszkodowanie winno odpowiadać wartości nieruchomości (art. 128 ust. 1), winno być ustalone na podstawie decyzji Starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej (art. 129 ust. 1), ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość nieruchomości (art. 130 ust.2). Ponadto w ramach odszkodowania może być właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna (art. 131 ust. 1). Wskazać należy, iż skarżący od początku postępowania prezentował pogląd, że nie jest zainteresowany uzyskaniem odszkodowania za w/w nieruchomość, która z mocy prawa przeszła na własność jednostek samorządu terytorialnego. Wyjaśnić należy skarżącemu, iż zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami prawa może być przyznane odszkodowanie odpowiadające przeznaczeniu nieruchomości lub nieruchomość zamienna przeznaczona na ten sam cel. Organy administracyjne obu instancji w uzasadnieniu decyzji w sposób jednoznaczny wykazały, że brak jest w ich dyspozycji odpowiednich nieruchomości zamiennych oraz wyjaśniły skarżącemu, że wskazane przez niego nieruchomości położone w P. w pobliżu miejsca prowadzenia przez niego działalności gospodarczej nie są w dyspozycji Starosty. Postępowanie w tej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący prawidłowo został zawiadomiony o wszczęciu postępowania. Organy administracji przeprowadziły zgodnie z art. 89 § 2 kpa rozprawę administracyjną, podczas której umożliwiono skarżącemu zadawanie pytań biegłemu. Skarżący jednak z tej możliwości nie skorzystał, gdyż od początku do końca prowadzonego postępowania podkreślał, że interesuje go wyłącznie przyznanie ziemi za ziemię. W związku z tym stanowiskiem wyjaśnić należy, że art. 131 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami w dniu wydania decyzji przewidywał, że może być w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Nieruchomość zamienną przyznaje się z zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, lub z zasobu nieruchomości odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Zasadą jednak jest przyznawanie odszkodowania w kwocie pieniężnej. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób jednoznaczny wykazały, iż nie posiadają we własnych zasobach nieruchomości zamiennych, zatem brak było podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W niniejszej sprawie skarżący poinformowany został również, że odszkodowanie z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości może być przez niego dochodzone wyłącznie przed sądem powszechnym (por. art. 2 § 1 kpc) W ocenie Sądu operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego odpowiadał przytoczonym wyżej przepisom prawa a ponadto (z braku transakcji obrotu gruntami przeznaczonymi pod drogi, dla ustalenia wysokości odszkodowania przyjęto znacznie wyższe ceny transakcyjne obrotu nieruchomościami przeznaczonymi pod budownictwo mieszkaniowe. Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.