II SA/Gd 205/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.),, Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch, Protokolant Agnieszka Lewandowska, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 22 grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia 3 lipca 2000 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił E. K. uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją z dnia 10 grudnia 1983 r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej" w okresie od 27 listopada 1948 r. do 31 grudnia 1948 r. W uzasadnieniu organ podał, iż E. K. w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim, nie biorąc udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 wyżej cytowanej ustawy. W oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w "charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej", pozbawia się takich uprawnień. Jak wskazał organ, zgodnie z treścią powołanego przepisu nie ma obowiązku informowania o istnieniu innych przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i 4 cytowanej ustawy. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy postanowieniem z dnia 9 września 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ podał, iż decyzję o pozbawieniu uprawnień kombatanckich doręczono odwołującemu w dniu 6 lipca 2000 r. (co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wysłany w dniu 1 września 2000 r. (data stempla pocztowego). Zgodnie z pouczeniem, strona mogła złożyć wniosek w terminie 14 dni od daty odebrania decyzji, co oznacza, że odwołujący uchybił terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Mając na uwadze, że strona nie złożyła wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, postanowienie o niedopuszczalności odwołania jest w pełni zasadne. Na powyższe postanowienie E. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, domagając się jej uchylenia. Podniósł, że wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skarżonej decyzji, zwracał się w piśmie z dnia 31 sierpnia 2000 r. o usprawiedliwienia faktu uchybienia terminu do wniesienia o ponowne rozpoznanie sprawy, gdyż uchybienie to nie nastąpiło wyłącznie z jego winy. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, iż uchybił terminowi z powodu wyjazdu - w czasie, gdy przesyłka miała być doręczona – do rodziny i braku porozumienia w tej sprawie z małżonką. Wyrokiem z dnia 6 listopada 2003 r. [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził zwrot kosztów procesu na rzecz skarżącego. W uzasadnieniu sąd wskazał, że - wbrew twierdzeniom organu drugiej instancji – prośba skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 31 sierpnia 2000 r. zawiera wyraźnie sformułowany i uzasadniony wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia. Organ w pierwszej kolejności powinien był rozpoznać taki wniosek zgodnie z przepisami art. 58 i 59 k.p.a., a dopiero po rozstrzygnięciu w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu – rozpoznać sprawę merytorycznie. W tej sytuacji, postanowieniem z dnia 22 grudnia 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 1 września 2000 r. (data stempla pocztowego) strona złożyła pismo, które potraktowano jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 lipca 2000 r. nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Powołując się na treść art. 58 k.p.a. organ podał, że przedmiotem niniejszego postępowania była ocena, czy istniały ważne powody uzasadniające uchybienie terminu, skoro przesłanka formalna, tj. złożenie wniosku w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, została spełniona. W ocenie organu, strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu. Pismo odebrała żona skarżącego w dniu 6 lipca 2000 r. w czasie, gdy on przebywał u rodziny poza miejscem zamieszkania. Zdaniem organu, doręczenie to uznać należy za skuteczne, a okoliczność przebywania poza miejscem zamieszkania nie może mieć wpływu na skuteczność doręczenia i bieg terminów do wniesienia środka odwoławczego. W skardze na powyższe postanowienie E. K. wniósł o przywrócenie mu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia go uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skargi podał, że podczas nieobecności skarżącego, decyzję w jego imieniu odebrała żona, podpisując się w imieniu męża. Jednocześnie podkreślił, że wydając zaskarżone postanowienie, organ administracji zbagatelizował treść uzasadnienia wyroku Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2003 r. Jednocześnie skarżący załączył pismo z dnia 12 stycznia 2004 r. Zarządu Okręgowego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, z którego wynika, że żona skarżącego konsultowała się z pracownikami Zarządu w zakresie skuteczności doręczenia decyzji oraz terminów do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak nie uzyskała oczekiwanych informacji. Brak stosownego pouczenia ze strony Zarządu może stanowić jeden z elementów, pozostających poza sferą winy skarżącego, składających się na przyczynę uchybienia terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z prawem dokonywana jest przez Sąd w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie orzekania przez organy administracji. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych. Warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest, stosownie do treści art. 58 k.p.a., spełnienie się łącznie trzech przesłanek, a mianowicie: wniesienia przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła mu dochowania terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, oraz uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. W niniejszym stanie faktycznym decyzja z dnia 3 lipca 2000 r. została skarżącemu doręczona w dniu 6 lipca 2000 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki, na którym widnieje taka właśnie data, a nadto imię i nazwisko skarżącego, jako odbierającego przesyłkę. Jak wynika z oświadczenia skarżącego, stanowiącego załącznik do pisma z dnia 31 sierpnia 2000 r., zawierającego prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powyższą decyzję z dnia 3 lipca 2000 r. pod nieobecność skarżącego przebywającego poza miejscem zamieszkania odebrała jego żona. O odebraniu powyższej decyzji skarżący nie został poinformowany, gdyż żona nie zdawała sobie sprawy takiej konieczności. Dopiero po powrocie w dniu 25 sierpnia 2000 r. skarżący dowiedział się o decyzji i jej treści. Jak słusznie zatem zauważył organ administracji, skarżący zachował siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu od ustania przyczyny uchybienia bowiem wniosek ten został wysłany w dniu 1 września 2000 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pozostała zatem do rozpatrzenia ostatnia przesłanka uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu – wymagająca od skarżącego uprawdopodobnienia, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zdaniem organu administracji, wyjaśnienie skarżącego odnośnie przyczyny uchybienia nie zasługiwało na uwzględnienie. Organ nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, iż decyzję z dnia 3 lipca 2000 r. odebrała jego żona, bowiem co innego wynika z dokumentu, będącego zwrotnym poświadczeniem odbioru przesyłki. Ponadto, w ocenie organu, całokształt okoliczności oferowanych przez skarżącego jako przyczyna uchybienia terminu nie pozwala na przyjęcie, że nastąpiło ono bez jego winy. Zdaniem Sądu, ocena organu w tym przedmiocie jest przedwczesna i dowolna. Organ, nie dając wiary twierdzeniom skarżącego, powinien był zweryfikować ich prawdziwość, choćby wzywając skarżącego, ewentualnie również jego żonę, celem złożenia stosownych wyjaśnień. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 58 § 1 k.p.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie jako środek zastępczy dowodu winno dawać wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie, co jednak nie zwalnia z obowiązku poszukiwania prawdy. Zaniechanie zatem organu w tej mierze oznacza uchybienie naczelnym zasadom postępowania administracyjnego, tj. zasadzie prawdy obiektywnej, wynikającej z art. 7 i 77 k.p.a., a także zasadzie swobodnej oceny dowodów zawartej w treści art. 80 k.p.a., zobowiązującym organ administracji do wyczerpującego wyjaśniania stanu faktycznego i rozstrzygania spraw w oparciu o całościowo zebrany materiał dowodowy. W tym znaczeniu, jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności - ze względu na naruszenie przez organ odwoławczy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. Rozpoznając sprawę ponownie, organ dokona oceny okoliczności zaoferowanych przez skarżącego jako przyczyny uchybienia terminu w sposób uwzględniający wymogi art. 7, 77 i 80 k.p.a., tj. podejmując wszelkie kroki niezbędne do zweryfikowania prawdziwości tegoż twierdzenia.