II SA/Gd 206/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. R. na postanowienie Wojewody . z dnia 9 marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie przekazania pisma dotyczącego robót budowlanych do właściwego organu postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 18 marca 2009 r. I. R. wniosła skargę na postanowienie Wojewody z dnia 9 marca 2009 r. w przedmiocie przekazania pisma dotyczącego robót budowlanych do właściwego organu. Wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę I. R. na przedmiotowe postanowienie. Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2009 r. skarżąca wystąpiła do Sądu o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, wnosząc równocześnie o udzielenie jej prawa pomocy poprzez ustanowienie na jej rzecz zastępstwa procesowego. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem majątkowym I. R., będąc inwalidką I grupy pozostającą pod stałą opieką kardiologa, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z siostrą i jej córką. Źródłem utrzymania skarżącej jest renta w wysokości 2.126 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 110 m2, mieszkania o powierzchni 72 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1144 m2. Jak podkreśliła, nie posiada żadnych oszczędności ani wartościowych przedmiotów zaś budynek, w którym mieszka wymaga pilnego remontu, w tym wymiany kosztownego systemu ogrzewania. I. R. nie wskazała we wniosku, jakie dochody osiągają członkowie jej rodziny pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, tj.: siostra i siostrzenica. Postanowieniem z dnia 25 września 2009 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie powyższe utraciło moc. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca ponownie powołała się na swoją trudną sytuację materialną wnosząc o przyznanie jej prawa pomocy. Jak wyjaśniła, stanowiąca jej własność nieruchomość o powierzchni 1144 m2 zakwalifikowana jako rolna, jest w rzeczywistości zwykłym ugorem, który ze względu na spadek terenu nie nadaje się do uprawy i nie przynosi żadnych dochodów. Skarżącą wskazała, że siostra W. M. otrzymuje rentę w wysokości ok. 500 zł miesięcznie zaś siostrzenica skarżącej – J. M. nie osiąga dochodów w ogóle. Jak podkreśliła z uwagi na chorobę jej siostry, renta przez nią otrzymywana i tak nie wystarcza na podstawowe potrzeby życiowe gdyż wydatkowana jest w całości na leczenie. Natomiast siostrzenica jest osobą niepełnosprawną, przez co pozostaje bez pracy. Zdaniem I. R. okoliczności te uzasadniają w pełni przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, dalej jako P.p.s.a.), w związku z wniesieniem sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto w § 3 wskazano, iż adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie zarówno po stronie dochodowej, jak i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków oraz kosztów wynagrodzenia przyznanego jej zawodowego pełnomocnika. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, może ona mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności – osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W myśl doktryny prawniczej, w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica). Podkreślenia wymaga fakt, że powołane powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego związanych ze swym udziałem w sprawie, zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego wynika, iż obowiązkiem wnioskodawczyni, jako zainteresowanej, jest wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa powyżej. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie uznać należy, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stałe źródła utrzymania skarżącej i jej siostry (renta po mężu w wysokości 2.126 zł miesięcznie) oraz posiadany znaczny majątek w postaci domu o powierzchni 110 m2, mieszkania o powierzchni 72 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1144 m2 nie uzasadniają niemożności poniesienia przez skarżącą kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ponadto w ocenie Sądu skarżąca nie dołożyła wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację materialną, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym m.in. nie załączenie do wniosku o przyznanie prawa pomocy a potem do sprzeciwu stosownej dokumentacji potwierdzającej przytoczone przez skarżącą okoliczności odnośnie np. niepełnosprawności siostrzenicy, czy przewlekłej choroby siostry. Zaniechanie to sprawia, że twierdzenia skarżącej w tym przedmiocie są gołosłowne. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.